Обряды и праздники Беларусы

1
1. Структура, Семантыка і змест абрадау завяршэння Каляд на вольным паветры (“Кола”,”Цягнуць Каляду на дуба“,”Конікі“).

У Беларусі існавалі старажытныя язычніцкія абрады завяршэння Каляд на вольным паветры.
1.Абрад “Кола” (в.Вялікае Сяло, Дзяржынскі р-н, Мінск.вобл.) існуе дагэтуль.Рабілі слуп вышынёй 15 м пасярод вёскі аблівалі яго вадой, каб замёрз(слуп уяуляу сабой стары Новы Год; кола,якое мацавалася да слупа-сімвалстарога года.). Побач распальвалі касцёр .У абрадзе прымалі удзел і мужчыны (абрад з’явіуся у эпоху патрыярхату). Трэба было залезці на слуп (рытуальнае знішчэнне старага года), зняць кола і кінуць яго у касцёр.
Хто гэта зробіць-прыносіць сонца у жыццё. Той чалавек будзе лічыцца самым ганаровым госцем у любой хаце (яму налівалі гарку,давалі закусць).
2. Абрад “Цягнуць Каляду на дуба” (в.Глухі ток, Неганічы, Светлічы Бярэзінскі р-н).
Калядоушчыкі рыхтавалі ляльку-Каляду з саломы, бралі барану уверх зубамі, накладвалі сена, усаджвалі Каляду, паміж ног ставілі гаршчок з хуццёй. Раніцай у 10-11 гадзін людзі з усіх вёсак едуць да дуба з песнямі, музыкай. З вёскі вязуць Каляду і адбываецца рытуал пахавання Зімы. Ляльку вешалі на дубе, барану з куццёй узцягвалі як мага вышэй на дуб бліжэй да сонца, каб яно магло пасці, каб хутчэй пусціла гарачыя промкі, каб буяла жыццё.У старажытнасці гэта быу дуб.Часам куццю не узцягвалі, а адзін з спрытных хлапчукоу залазіу як мага вышэй і там пакідау гаршчок з кашай. Запальвалі вогнішча да нябёс (чым вышэй,тым больш сонца абагрэе).Вакол вогнішча вадзілі харагоды, спявалі
Зімовыя песні ( у гульні не гулялі ). Пускалі чарку-кругавуху, апошні выпівау і спявалі “Будзь ваша здароу” і ціха разыходзіліся да дому ( існавау да 80-х гадоу ).Зразумела,што гэта была калектыуная (агульнавясковая ) ахвяра Сонцу, багам, продкам, а найперш- адной з прыродных стыхій – Марозу ,каб ён улетку не “спёк ” жытнішча, садавіну і агародніну.
3.Абрад “Конікі” (Давыд-Гарадок, Сталінскі р-н, Брэсцк вобл.). Па традыцыі у Давыд-Гарадку кожны рог, канец вуліцы, рабіу свайго “коніка” і іншых персанажау. Гурты калядоушчыкау да 15 чалавек хадзілі па хатам: упоунач на плошчы Леніна з’яуляецца Сурмач. З розных бакоу горада ідуць гурты са сваімі конікамі.Кожны гурт ведае сваё месца. З’яуляецца Сурмач і дзед (самы сталы чалавек ) стучыць тры разы і крычыць: “Пачынаем конікі”.
Гурты пачынаюць спяваць,гуляць у гульні,далучаць да сябе людзей. Задача- сабраць каля сябе як мага больш народу-той гурт і перамагае.Дзед назірау дзе лепш, ён і аб’яуляу:
“Сёння выйграу гурт вуліцы ”. Гэты гурт з музыкай падыходзіць да сцэны. Дзед: “Пачынаем кола шанавання”. Астатнія гурты ідуць па колу і аддаюць пераможцам пачастункі. Затым дзед аб’яуляе конкурс музыкау.Усе гарманісты па чарзе іграюць, астатнія танчаць і выбіраюць коніка. Той хто зможа перайграць усіх, на увесь год атрымлівау незвычайную прывілею: на працягу усяго года ён быу самым запатрабаваным музыкам на усіх мясцовых вяселлях. Лепшы “конік” атрымлівае прыз. У завяршэнні Конікау, распальваюць вогнішча. Яго запальваюць: Дзед, кіраунік лепшага гурта, лепшы
“конік”, лепшы музыка. Пад барабан робяць 3 кругі вакол кастра, на кожную чвэртку круга загадваюць 12 жаданняу. Пасля гучыць калядная песня “Будзь ваша здароу” і свята вяршаецца. Такім чынам – беларусы.

2. Сцэнарна-рэжысёрская распрацоука свята.

У сцэнарна – рэжысёрскую распрацоуку свята уваходзяць наступныя этапы.
Рэжысёр павінен:
Вызначыць тэму, ідэю і падзею, якую вызначае свята .
Сбор матэрыяла па тэме. Пачынаецца з глыбокага вывучэння гінэзіса свята: этымалогіі назвы і тэндэнцыі яго гістарычнага развіцця. Пры гэтым аналізе неабходна улічыць першасную, гаспадарчую практычную аснову свята, а затым яго язычніцкія, хрысціянскія і свецкія напластаванні.
Наступным этапам сцэнарна – рэжысёрскай распрацоукі свята, з’яуляецца сцэнарны план свята, у якім рэжысёр вызначае усе дзеі будучага свята.
Рэжысёр кампазыцыйна будуе свята. Яно складаецца з экспазіцыі, пачатка дзеі (завязка), развіцця дзеі (монадзеі – калі свята адбываецца у вёсцы, сяле, альбо полідзеі – свята у вялікім горадзе),кульмінацыі – найвышэйшага пункту накала дзеі. Кульмінацыя у свяце можа перастаць у фінал.
Сцэнарна – рэжысёрскі ход. Гэта прём, які аб’яднае разрозненыя часткі сцэнарыя у адзінае драматургічнае цэлае. Ён мае унутраную і знешнюю праявы. Унутраная – гэта выяуленне сутнасці хода, выяуленне прыёма з’яднанне дзі. Знешняя – гэта адлюстраванне візуальнага боку.
Вызначэнне жанру свята.
У сцэнарна – рэжысёрскай распрацоуцы свята рэжысёр вызначае асноуныя эпізоды свята.
Затым вызначае мастацкі вобраз. Гэта аутарская ідэя увасаблення у архітэктурным, мастацка – дэкаратыуным, музычным і пластычным вырашэннях. Спачатку павінны даць вобразу агульную назву, якая раскрывае ідэю свята. Затым вызначыць прасторавае і дэкаратыунае вырашэнне свята, музычны вобраз – мелодыя лейтматыу. Яна адлюстроувае ідэю. Пластычнае вырашэнне – гэта абрады, рытуалы і іншыя гульнёвыя дзеі, якія раскрываюць ідэю свята.
Наступны этап – пішацца літаратурнысцэнарый свята.
Пасля распрацоуваецца творчае і матэрыяльна – тэхнічнае забеспячэнне.
Каштарыс.

На двух апошніх этапах сцэнарый разглядаецца з розных пазіцый і ва узмасувязі, што дазваляе скласці дакладную карціну мер, якія неабходна прыняць для таго, каб адбылося свята.

Білет №2
1. Канфлікт у драматргічным творы
Драматургічнае дзеянне адлюстровае рух рэчаіснасці  яе супярэчнасцях.
Канфлікт (с лат. - сутыкненне) – гэта сутыкненне дзеючых асоб у барацьбе за вырашэнне праблемы. Зыходзячы з семантыкі слова "канфлікт", можна лічыць, што драматычны канфлікт - гэтае першым чынам пэнае сутыкненне характара, дзеючых асоб, меркавання і зрабіць выснову, што драма можа складацца з некалькіх канфлікта.Калі рэжысёр пачынае рабіць аналіз п'есы,. вызначае тэму, ідэю, звышзадачу , тады па прадмеце барацьбы вызначаюць два лагера, якія па рознаму глядзяць на праблему.Затым вызначаюць галоную задачу аднаго і другога лагера, вызначае канфлікт паміж імі(знешні канфлікт). Потым робіцца растанока дзеючых асоб па канфлікту вызначаецца звышзадача і трэба устанавіць лінію дзеяння і контрдзеяння.
Лінія дзеяння - гэта учынкі і падзеі , якія ляжаць па лініі звышзадачы.
Лінія контрдзеяння - гэта учынкі і падзеі, якія супраць пасталены лініі дзеяння. Тады трэба вызначыць растаноку дзеючых сіл. Хто вядзе лінію дзяення, хто ім дапамагае, хто вядзе лінію контрдзеяння і хто ім дапамагае. Кожны персонаж должен аднносіцца да якой-небудзь лініі, но ёсць персонажы якія і вашым і нашым, тады трэба далучаць іх да того лагера,  яком яны застаюцца  канцы. (Прыклад Суха –дзеянне, Абдула –контрдзеянне, Веращагін – ні туды ні сюды, трактуем з пункту звышзадачы.)
Вызначаюць знешні і унутраны канфлікт.
Знешній канфлікт - гэта наяная барацьба двух лагеро. (Камуністы устаналіваюць уладу)
Унутраны(псіхалагічны) -гэта барацьба у свядомасці чалавека да успрымання і замацавання ідэй і погляда.(Напрыклад Мітінг-рэквіем – барацьба у свядомасці чалавека светлай памяці аб загінутых продка)
Яшчэ Арыстотель намалява схему пабудовы канфлікта:

Кульмінацыя
Наивышый накал барацьбы за рашэнне канфлікта





Завязка Фінал
Пачатак момант вырашэння канфлікта
Важны момант: драма абавязаная не размаляць аб канфлікце, а паказаць яго. Такім чынам драматычны канфлікт засяроджвае  сабе сё спецыфічныя асаблівасці драматургіі.

2. Рэжысура спартыных свята
Кожны жанр мастацтва характарызуецца, першым чынам сваім утрыманнем і формай, якія вызначаюць асаблівасці жанру, тэхналогіі і методыкі пастанокі.
Масавыя спартына-мастацкія прадсталенні - гэта сінтэз спорту і мастацтва, у аснове драматургіі якога ляжыць прынцып вобразнага рашэння, а  аснове кампазіцыі - мантаж асобных эпізода.
Эпізод - паняцце шырокае і ёмістае, у залежнасці ад задумы, драматургія эпізоду можа расчыняцца рознымі калектывамі, дзеянні якіх падпарадкаваныя агульнай логіцы і вырашаюць вызначаныя задачы, звязаныя з расчыненнем тэмы эпізоду.
Масавыя спартына-мастацкія прадсталенні на стадыёне па сваіх выразных магчымасцях блізкія да плаката. Тэма прадсталння і думка рэжысёра даводзяцца да гледача лаканічна, маштабна, з дапамогай выя поных сімволікі.
Па сваёй архітэктоніцы спартына-мастацкія прадсталенні на стадыёне з'яляюцца мантажнымі масавымі дзействамі. Яны будуюцца з асобных масавых эпізода з удзелам вялікіх груп выканаца, сольных і групавых нумаро спорту і мастацтва, лагічна вязаных паміж сабою  адзіную кампазіцыю падання.
У маштабных спартова-мастацкіх паданнях нярэдка дзельнічаюць больш 20000 чалавек. У сувязі з такой масавасцю трэба сказаць аб асаблівасцях рэжысуры дадзенага жанру:
1. Галоны герой прадсталення - маса.
Каб уразумець гэтую асаблівасць прывяду прыклад; мы назіраем за дзеяннямі сотня удзельніка на поле стадыёна. Вось яны сталі на свае месцы, з'явіся малюнак у выглядзе прастакутніка, гучыць мелодыя і дзельнікі пачынаюць выконваць практыкаванні, спачатку мы спрабуем разглядаць асобныя дэталі, але практыкаванне выконваецца настолькі выразна, што перад намі ажывае сапрадная карціна. Вельмі важны момант: каб маса дзельніка успрымалася як адзінае цэлае, яны павінны дамагчыся ідэальнай узгодненасці  рухах пры захаванні малюнка пабудовы і ранення. Рэжысёру важна знайсці простыя і арыгінальныя сродкі, якія дазваляюць эфектына паказаць галонай дзеючый твар.
2. Галоная сцэнічная пляцока - стадыён. Бо масавасць жанру вызначыла яго найболей зручным і для паказу (дзеянне можа развівацца і на сектарах, і на бегавой дарожцы, а таксама і  праходах трыбун. Дзякуючы трыбунам гледачы могуць бачыць усё дзеянне  цэлым.
3. Рэжысёр - сцэнарыст. Жанр масавых спартына-мастацкіх прадсталення не мае прафесійных сцэнарыста гэтую задачу павінен вырашаць сам рэжысёр-пастаношчык. Ён павінен валодаць маштабным мышленнем і валодаць выразнымі сродкамі жанру.
4.Одноразовость прадсталення. Прадсталенне на стадыёне жыве толькі аднойчы, таму яно павінна пакінуць яркае ражанне. Важна адзначыць, што рэжысёру-пастаношчыку прыходзіцца працаваць з непрафесійнымі артыстамі, таму вельмі важны предрепетиционный перыяд. Пачынаць рэпетыцыю з шматтысячным натопам рэжысёр можа толькі тады, калі ён выразна ведае, што ён будзе рабіць.
5.Адмысловыя мовы мантажу. Мантаж - гэтае злучэнне асобных нумаро і эпізода у стройнае і скончанае дзейства. У спартова-мастацкіх паданнях трэба гаварыць аб сэнсавым і тэхнічным мантажу, якія аднолькава важныя. Сэнсавы мантаж накіраваны на расчыненне дзеяння, а тэхнічны забяспечвае бесперапыннасць дзеяння-перестроения, т.е. лагічны пераход з аднаго малюнка  іншы.
6.Выразныя сродкі
- масавыя практыкаванні
-пабудовы і перастраення
-сольныя і групавыя (устаныя нумары)
-мастацкі фон (жывы экран)

Рэжысёры спартовых падання:
І. Тумана(ис-ва), Б.Пятро (спорт) - алімпіяда-80
А. Дружко - адкрыццё Маскоскіх зімовых гульня(1996г)
Л. Манастырскі - адкрыццё 1 гульня Добрай Волі  маскве(1986)

У заключэнні трэба сказаць, што рэжысура любога жанру відовішчнага мастацтва мае адзіную аснову, якая бірае  сябе сё тое, што характэрна для рэжысуры наогул. Але разам з тым кожны жанр мае свае спецыфічныя асаблівасці  пастаноцы, тэхналогіі, методыцы і арганізацыйных асновах падрыхтокі і правядзення прадсталення  цэлым.
Білет №3
1. Гульня  структуры народнага свята. Абрад гульні народнага календара.
Стараславянскае і старабеларускае слова “ігра” адпавядае сучаснаму беларускаму “гульня”, у славянскіх мовах мае тое ж значэнне, што пацеха, танец, гульня. Месцы, дзе праходзілі гульні , называліся ІГРЫШЧАМІ.
Народныя гульні – від актынага адпачынку чалавека , гістарычна сфарміраваных на аснове драматызаваных, умоных або творчых дзеяння. Складаліся пэныя правілы і прыемы , якія з’яляюцца сродкам фізічнага, разумовага, народна – эстэтычнага выхавання. Ігрышчы – месца, арэна для гульня, спаборніцтва, збора моладзі для танца. На ігрышчы запрашаюць музыку са скрыпкай, гармонікам, бубнам.
Другая распасюджаная назва гульня – ВЯЧОРКІ, ВЕЧАРЫНЫ, ВЕЧАРНІЦЫ.
Гульня  структуры народнага свята , абрадавая гульня народнага календара займае важнейшае месца  структуры народнага свята. Гульня – гэта абрады і рытуалы, якія страцілі магічную накіраванасць і ператварыліся  забаву. Абрадавая гульня народнага календара – інсцэніраванне пэных рытуальных дзей.
Гульні падраздзяляюцца на :
Зімовыя;
Веснавыя;
Летнія і асеннія;
Сямейна – абрадавыя.
Зімовыя (“Ваджэнне казы”, “Яшчар”, “Жаніцьба Цярэшкі”, “Падушачка” і г. д.)
Веснавыя ( “Проса”, “Журавель”, “Гуканне вясны”, “Перапелачка”, “Ваджэнне и пахаванне стралы”, “Біцце яек”)
Летнія і асеннія (“Зяленыя святкі”, “Завіванне і развіванне вянко”, “Варажба на Купалле”)
Сямейна – абрадавыя (“Пазнай нявесту”, “Вазенне Бабкі” і г. д. )
Гульня – грамацкая з’ява. Складалася гістарычна, як самастойны від свядомай дзейнасці чалавека. Але гульня – умонае адлюстраванне рэчаіснасці , з развіццем грамацкай свядомасці змяняецца і змест народных гульня, яны пачынаюць адлюстроваць характар новых адносін паміжж людзьмі , новую мараль. Але самае каштонае – лепшыя традыцыі, звычаі, нацыянальны каларыт трэба беражліва заховаць.
2 Функцыянальныя абавязкі члена пастановачнай групы свята.
Гэта часовае творчае аб’яднанне, створанае для дэталёвай распрацокi творчай канцэпцыi свята i яе васаблення  лiтаратурным аспекце, пластычным, мастацка-дэкаратыным, музычным рашэннях.
Стварэнне пастановачнай групы свята прэрагатыва галонага рэжысёра (або мастацкага кiранiка); у залежнасцi ад аб’ёму творчых работ вар’iруецца i колькасны склад пастановачнай групы або пастановачных груп.
Мастацкi кiранiк-самы дасведчаны спецыялiст пэнага жанру мастацтва  структуры арганiзацыйнага камiтэта свята, творчыя распрацокi, парады i рэкамендацыi якога аказваюць iстотны плы на якасць падрыхтокi i правядзення свята.
Пасада мастацкага кiранiка водзiцца  склад пастановачных груп буйнамаштабных свят, якiя маюць мiжнародны, рэспублiканскi, рэгiянальны статус i патрабуюць паэтапнага васаблення. (“Звiняць цымбалы i гармонiк”, Свята нацыянальных культур Беларусi, рэспублiканскія святы-конкурсы народных рамёства, народнага гумару, фестываль народнай гульні “ Карнавал весялосці” ). Адказвае за творчы працэс падрыхтокi свята.
Функцыянальныя абавязкi
стварэнне агульнай канцэптуальнай асновы, складанне агульнай праграмы свята;
распрацока агульных праграм (або сцэнарных плана) рэгiянальных, абласных, раённых свят;- удзел у распрацоцы палажэння аб правядзеннi свята(мэты i задачы, умовы правядзення, склад аргкамiтэта i журы з пералiкам галоных адказных асоб);- правядзенне творчых кансультацый з рэжысёрамi-пастаношчыкамi,мастакамi, харэографамi, хормайстрамi і г. д.;- аналiз i зацвярджэнне лiтаратурных сцэнарыя i рэжысёрскiх распрацовак разнастайных святочных дзей;- удзел у распрацоцы рабочага плана;- правядзенне пасяджэння пастановачных груп свята;- агульнае кiранiцтва работай пастановачных груп рэгiянальных свят;- кантроль за ходам падрыхтокi i аналiз правядзення свят у розных раёнах;- асабістае кiранiцтва работай пастановачнай группы;- аналiз арганiзацыi i правядзення свята на вынiковым пасяджэннi арганiзацыйнага камiтэта,
Галоны рэжысёр свята адзiная  структуры арганiзацыйнага камiтэта асоба, якая вядзе і накіровае весь комплекс пытання, звязаных з творчым увасабленнем свята.
Функцыянальныя абавязкi :- стварэнне iм асабiста або  саатарстве агульнай канцэпцыi свята;- правядзенне гiсторыка-рэтраспектынага аналiзу развiцця свята;- распрацока агульнага сцэнарнага плана i лiтаратурнага сцэнарыя цэнтральных святочных мерапрыемства ;- падрыхтока пастановачнага плана свята;- здзяйсненне кантролю за распрацокамі атара іншых святочных дзей;- кiранiцтва работай рэжысёра-пастаношчыка асобных мерапрыемства;-пастанока задач i кантроль за ходам падрыхтокi асобных нумаро, атракцыёна і г. д -вызначэнне з галоным мастаком,галоным балетмайстрам прасторавага i вобразнага вырашэння свята; музычным кiранiком- падбор музычных нумаро; гукарэжысёрам- гукавога афармлення свята;- распрацока творча-тэхнiчнай дакументацыi (партытура рэжысёра, музычная партытура, партытура асвятлення, выпiскi на рэквiзiт, бутафорыю, касцюмы i абутак, парыкi i грым, мэблю, партытура тэхнiчных перастановак, графiк правядзення рэпетыцый);- работа з творчымi калектывамi i асобнымi выканацамi;- правядзенне застольных, планiровачных, мантажных, прагонных, зводных i генеральных рэпетыцый, а таксама свята;- здзяйсненне сумесна з дырэктарам свята перыядычнага кантролю работы сiх служба;- удзел у пасяджэннях арганiзацыйнага камiтэта свята.
Галоны мастак свята. Стварэнне мастацка-дэкаратынага афармлення адно з кардынальных пытання арганiзацыi свята, якое звязана з агульным планам дэкарыравання святочнай тэрыторыi, пабудовай разнастайных канструкцый аказiянальнай часовай архiтэктуры сцэнiчныя пляцокi, гандлёвыя пабудовы, статычныя i дынамiчныя канструктыныя элементы афармлення i да т.п. Мастацка-дэкаратынае афармленне павiнна  яскравай, вобразна-сiмвалiчнай форме адлюстроваць iдэю свята, несцi  сабе пазнавальную i iнфарматыную накiраванасць.
Павiнен:- азнаёмiцца з агульным сцэнарыем свята i сцэнарыямi яго асобных фрагмента;- распрацаваць агульны план дэкарыравання мясцовасцi, дзе адбываецца свята;-распрацаваць план размяшчэння зон святочнага дзеяння i iх апорных пункта;- распрацаваць вобразнае вырашэнне свята з улiкам яго тэматыкi, жанравых, стылёвых i нацыянальных асаблiвасцей;- распрацаваць эскiзы мастацка-дэкаратынага афармлення;- падабраць мастако i дэкаратара, мастака-бутафора, мастака-рэквiзiтара, мастака-грымёра i мастака па асвятленні, якiя будуць выконваць адпаведныя вiды работ;- праводзiць пастаянны кантроль за ходам усiх этапа работ па вырабе мастацка-дэкаратынага афармлення;- правесці нагляд мантажу мастацка-дэкаратынага афармлення на сiх пляцоках кожнай зоны;- прымаць удзел у пасяджэннях пастановачнай групы i аргкамiтэта, а таксама  правядзеннi рэпетыцый;- назіраць за ходам мантажных работ;
Музычны кіранік свята. На святах рознай тэматычнай i жанравай накiраванасцi, дзе музыка з’яляецца асноным выразным сродкам, важная роля належыць музычнаму кiранiку.
азнаёмiцца са сцэнарыем свята i характарам музыкi той эпохi, якая адлюстравана  свяце;- распрацаваць музычны вобраз свята цi мелодыю-лейтматы;- вырашыць прынцыпы музычнага афармлення (iлюстрацыйны, кантрастны i інш.);- зрабiць падбор музычных нумаро, якiя б характарызавалi эпоху,i спрыялi паглыбленню рэжысёрскай задумы свята;-вызначыць кампазiтара, якi зможа напiсаць неабходную для свята музыку;- сучасных умовах вельмi часта функцыянальныя абавязкi музычнага кiранiка складаюцца на галонага дырыжора або гэтыя задачы вырашае галоны рэжысёр сумесна з гукарэжысёрам.
Гукарэжысёр свята. Функцыянальныя патрабаваннi:-вызначыць сiстэмы агучвання i аб’ём гучання цэнтральнага мiзансцэнiчнага пункта свята, а таксама дадатковых сцэнiчных i масава-гульнёвых пляцовак;- высветлiць тыя тэхнiчныя магчымасцi, якiя ёсць у да- дзенай мясцовасцi;-здзейснiць падбор неабходных музычных, шумавых i гукавых нумаро i зацвердзiць iх у галонага рэжысёра;- распрацаваць партытуру музыкi i шума, хранаметраж кожнага нумара;- зрабiць запiс, перазапiс i мантаж фанаграм свята;- кантраляваць мантаж тэхнiчнай аппаратуры;- здзейснiць гукавое суправаджэнне рэпетыцый i свята;- прыняць удзел у рабоце пастановачнай групы i аргкамiтэта.
Білет № 4
1. Масленіца
Масленіца – гэта свята веснавога цыкла ,праводзіны зімы і падрыхтоука сустрэчы вясны.
Свята носіць аграрны характарі адзначаецца славянамі і іншымі народамі Еуропы. Назва свята, якая была раней – страчана, але даследчыкі лічаць, што гэтае свята звязана з іменем Велеся (бог скаціны, хатняй жывёлы). Існуе свята, якое мае пэуны тэрмін святкавання “Аулас”. У Беларусі у лясах і пушчах (Гродзенская, Бярэзінская, Белавежская, Налібоцкая і інш) вадзіліся коні – тарпаны (дзікія). Яны былі не вялікія, але вельмі моцныя. На свяце адбывалася утаймаванне дзікіх тарпаноу. Гэта відовішча – барацьба чалавека са зверам. У гэты ж дзень наладжвалі кірмашы, дзе прадавалі сельска-гаспадарчы інвентар і конскую збрую. Калі прыйшло хрысціянства, назва свята была выкаранена і з’явілася назва “Маслніца”. У час “Ауласа” - масавы ацёл жывёл, многа малака, таму людзі у ежу ужывалі малочныя прадукты. У Беларусі свята існавала пад двума назвамі “Масленіца” і “Сырная нядзеля” ( 1177 г.у “Цверскім летапісу”).

Агульнымі элементамі свята з’яуляюцца:
Запальванне рытуальных кастроу.
Знішчэнне “пахаванне” пудзіла Зімы.
Памінанне продкау.
Ражанні.
Звычаі, звязаныя з маладымі.
Гульні, песні, харагоды.

Асаблівасцю святкавання усходніх славян (бел.), з’яуляецца пераходны характар свята.
Тэрмін святкавання – (другая палова лютага, пачатак сакавіка) .У Расіі “Масленіцу” выганялі, таму што у іх моцныя маразы, а у Беларусі з гонарам паважалі, бо тут цяпло.

Агульнанацыянальныя абрадавыя формы:
абрадавыя стравы – варэнікі з рознымі начыненнямі, дранікі, мучныя бліны, (сяр.19 ст. пад дузелам Расіі);
катанне з гор;
паутор калядных ігрышчау;
веснавыя гульні (карагоды, танцы).
Рэгіянальнай адметнасцю з’яуляецца памінальная абраднасць. У апошні дзень сырнага тыдня хадзілі на могілкі развітвацца з нябожчыкамі.

Катанне з гор – звычай меркавау, што шляхам дожыка да зямлі; яна хутчэй будзе радзіць. Людзі валяліся на снезе, убіралі снег з зямлі, гэты абрад ператварауся у забаву. Праводзілі на працягу усёй масленіцы, каталіся пераважна дзеці: Каток залівалі вадой, каталіся на лядзянках, дошках, на кадушках, скамейках .Хто праедзе на санках стоячы з трампліну больш доугую дыстанцыю, той атрымлівау прыз, але прыз вісеу на вяроуцы, стоячы на санках з пікай у руцэ трэба было папасці ёй у калечка.
Ездзілі на санях хлопцы і дзеукі, і калі хлапцы перавярнуць дзяучат,то хто на каго упадзе,той таго і цалуе, а калі не упадзе, то дзяучаты білі іх снежкамі (абрад знішчэнне зімы). “Конныя гульні” – утаймаванне жарабцоу,катанне на павозках.

Сямейна – радавыя абрады:
абрад “Паспела” (калі нага дзяучыны таусцейшая за руку хлопца – гэта значыць яна можа ужо выходзіць замуж). Выходзілі замуж у 12-14 год. Моладзь спявалі песню:
Чабарок, чабарок, ды каля каліткі
Ніхто замуж не бярэ
Бо тоненькія лыткі.
Дзяучыну усаджвалі у сані, усталёувалі шэст з белым сцягам, хлопцы упрагаліся і ездзілі па вёсцы і крычалі “Паспела!Паспела! (гэта значыць можна выдаваць замуж).
абрад “Падначоукі” (да 20 ст). Дзяучына падыходзіла да хлопца, які ёй спадабауся і запрашала на сенавал, дзе яны спявалі песні, цалаваліся у шчочкі (калі ён згаджауся). Пасля яны павінны былі ажаніцца. Хлопец не меу права з другімі гуляць (бо маглі пабіць яго). Уся вёска ахоувала гэту пару “Другімі словамі абрад”Падначоукі – гэта “негласныя заручыны”
абрад “Калодка”. Негатыуныя формы ушанавання халасцякоу, якія жаніліся у мясаед. Лічылася, што хлопец, які не жаніуся у мясаед, дрэнна удзейнічае на прыроду, зямлю. Рабілі невялікую калодку, перавязвалі рознакаляровай стужках, укладалі калодку на шыю, абвязвалі рукі рушніком, цягнулі у карму і ён павінен быу усіх частаваць. У мястэчку Вілейка існавала “Вілейская калодка”.
Вечарам юнакі і дзяучаты збіраліся у карме. Дзяучаты прыносілі паясы і рыхтавалі стравы. Наладжвалі выстауку усяго гэтага, а хлопцы неслі гарэлку. Тут маглі усе прысутнічаць, а у застоллі, толькі тыя, хто прынёс. Пачыналася ігрышча, юнакі і дзяучаты частаваліся, то гэта азначала, што ён мае да яе сімпатыю, і будзе засылаць сватоу.
4. абрад “Разуванне маладой” ( магія губ). Да маладой цяжарнай жанчыны прыходзілі у госці дзяучаты і маладыя жанчыны, яны спявалі ёй песні:
Маладая ты Марутка,
Выйдзі, выйдзі к нам на вулку,
Вынесь сыра – родзіш сына
Вынесь мачку – родзіш дачку
Вынесь таукача – родзішь смаркача.
І яна усіх частавала. Яе усаджвалі на санкі, а малады муж павінен быу весці у карму і частаваць.
5. абрад “Хаджэнне да павітух” (павітухі хадзілі у адведкі, іх частавалі блінамі накрыж парэзанымі).
Зімовыя гульні масленіцы:

Перацягванне каната (рабілі снегавую сценку даужынёй 8-10 метрау, вышынёй 2,5 метра), прасверлівалі дырку і туда канат. Усе прывязваліся да каната і перацягвалі праз снегавую сценку.
Ледзяны конус ( рабіліса снегу вышынёй 3.5 метра, залівалі вадой і клалі прыз).
Ледзяны слуп – акуратны, змазаны вашчынай, на якім падвешвалі прыз.
Іншнацыянальныя уплывы:
Пад уздзеяннем рускай культуры у беларусі на Масленіцы з’явіліся бліны.

У 16-ым ст. калі вяліся войны паміж Маскоускім княствам і ВКЛ, многа было захопленых пераселеных у Сібір. Сяміон Полацкі – заснавальнік першага прыдворнага тэатра (з 70-ці акцёрау – 62 з Беларусі) паказвалі Масленічныя драмы.
У Сібіры з’явілася гульня “Узянне снегавой крэпасці”. З цягам часу, калібылыя палонныя вярталіся дадому, яны прывезлі гэтую гульню на Беларусь. Замацаваласягэтая гульня толькі у раёнах Усходняй Беларусі. І тут з’явуся звычай спальваць пудзіла Зімы.
У католікау існуе абрад “Запусты” – (апошні тыдзень перад вялікай Пасхай).
7 сераду па хатах па хатах хадзіу запуст ( мужчына у світцы з палкай,насіу калпак з рознакаляровымі стужкамі ).Ён віншавау усіх са святам, пасыпау попелам падлогу і яго адорвалі.
Уся шляхта успрымала Заходнюю культуру. Узнік школьны тэатр (пад уплывам іезуітау) у ім – масленічныя драмы. Аутары выступалі супрать пьянства, разгвалту.
У Слоніме існавау цэлы склад касцюмау (600 шт) для маскарадау (для шляхты).
На Масленіцу былі феерверкі. У 1650 годзе К.Сімяновіч выдау кніжку “Вялікае мастацтва артылерыі”. На масленіцу фігура у феерверку – Бахус.
Звычай “Кулігі”.
У госці ездзілі на кулігі у маскарадных масках і гаспадары іх частавалі.Гэтым звычаем карысталіся збяднелыя шляхтічы. На працягу тыдня ездзілі у масках, пілі і гулялі.
Былі спектаклі прафісійных і аматарскіх калектывау, выступленне духавых аркестрау. У 1850 годзе у Мінску зрабілі санны поезд даужынёй 100 метрау і вазілі, спявалі песні.
Такім чынам “Масленіца” уяуляе складаны поліфункцыянальны гульнёвы комплекс, у якім існавалі на практычных намаганнях язычніцкія, хрысціянскія і свецкія напластаванні.
Калі у вёсках яскрава выражаны традыцыйны характар святкавання, то у горадзе свята – на запазычаных Усходніх і Заходня Еурапейскіх масленічных фрагментах.



2. Задума свята і яе кампаненты

Нараджэнне свята можа адбывацца па рознаму: з сацыяльнага ці прыватнага заказу, абумоуленага неабходнасцю адлюстравання падзеі у жыцці грамадства, калектыву, асобы; са з’яуленнем новай аутарскай ідэі, у якой прапануецца святочныя фармаутварэнні або новая рашэнні і творчыя падыходыда ужо існуючых святочных дзеянняу. Алле у любым выпадку на пачатковым этапе перад ініцыятарамі паустае шэраг арганізацыйных пытанняу. Перш за усё гэта стваранні ініцыятыунай группы з ліку творчых работнікау і заказчыкау( або прадстаунікоу арганізацыі, прадпрыемства, дзе мяркуецца увасобіць прапануемую урачыстасць), якія у дальнейшым будуць займацца распрацоукай, арганізацыяй і правядзеннем свята.
Работа любой ініцыятыунай групы, незалежна ад маштабу увасабляемай дзеі, складаецца з абгрунтавання выбранай тэмы, распрацоукі агульнай канцэпцыі свята (творчай заяукі), а таксама пастаноукі агульных задач яе рэалізацыі.
Творчая заяука на правядзенне свята раскрывае наступнае :
актуальнасць і сацыяльную значнасцьадзначаемай падзеі;
мэту і задачу свята;
навізну (аба пераемнасць) у творчым адлюстраванні дзеі;
праграму, састауныя фрагменты або разгорнуты план ці агульны сцэнарый свята;
агульны план або пералікзадач творчага, матэрыяльна-тэхнічнага, арганізацыйнага і фіансавага за беспячэнне свята.
На аснове творчай заяукі члены ініцыятыунай групы распрацоуваюць палажэнне аб правядзенні свята, умовы яго правядзення, склад аргкамітэта з пералікам галоуных адказных асоб.
Калі святочнае дзеянне праводзіцца у форме фестывалю або у структуры свята ёсць конкурсы поунай накіравальнасці, то у палажэнні павінны знайсці адлюстраванне крытэрыі ацэнак выступлення удзельнікау, а таксама склад журы. У журы неабходна уключаць найбольш аутарытыйных спецыялістау у тым жанры мастацтвау або відзе народных рамёствау, спорту, конкурсау прафесійнага майстэрства,па якіх праводзіцца спаборніцтва удзельікау, дзеля таго, каб выніковая рашэнне аб пераможцах было максімальна аб’ектыуным і не выклікала спрэчных пытанняу.
Самай цяжкай справай з’яуляецца складанне каштарыса выдаткау на правядзенне свята. У тым выпадку, калі каштарыс складаецца пад “сцэнарый”( гэта значыць спачатку вызначаецца усе аспекты фінансавання, што з’яуляецца найлепшым варыянтам), а затым выдзяляюцца сродкі для творчага,вытворчага,матэрыяльна-тэхнічнага м арганізацыйнага забеспячэння свята, члены аргкамітэта у першую чаргу праводзяць арганізацыйна-вытворчы аналіз сцэнарыя, каб можна было задаволіць усе патрэбы падрыхтоукі і правядзення свята. Затым фінансавыя пытанні зводзяць у агульны каштарыс, які зацвярджаецца яго заказчыкамі поунасцю або з папраукамі. У сучасных умовах з прычыны складанага эканамічнага становішча дзяржавы такі спосаб складання каштарыса свята ажыццяуляецца рэдка.
Звычайна выдзяляюць сродкі, загадзя распланаваныя Міністэрствам культуры РБ асобнымі сумамі на кожнае канкрэтнае свята, якое мяркуецца увасобіць на працягу фінансавага або каляндарнага года.
Дэталёва распрацаванае палажэнне аб правядзенні свята, члены ініцыятыунай групы падаюць на разгляд адпаведных дзяржауных органау, устаноу, якія могуць вырашыть пытанні яго правядзення (калегіі розных міністэрствау, абласныя, гарадскія або раённыя выканкамы, упрауленні культуры, грамадскія і прыватныя арганізацыі і інш.).
На спецыяльным пасяджэнні такой дзяржаунай, грамадскай ці прыватнай установы або арганізацыі абмяркоуваюць прапановы ініцыятыунай групы, уносяць пэуныя папраукі і дапауненні ( калі існуе неабходнасць) і зацвярджаюць палажэнне аб правядзенні свята.
У пісьмовым выглядзе палажэнне аб правядзенні свята даводзіцца да ведама усіх творчых, арганізацыйных, гаспадарчых і іншых структур, якія прыцягваюцца да правядзення свята.
Такім чынам, рэжысёр сёння выступае не толькі у якасці творца, але і у значнай ступені у ролі арганізатара, эканаміста, адміністратара, які павінен умець суадносіць маштаб творчай задумы з рэаліямі матэрыяльна-тэхнічных і фінансавых сродкау, выдзеленых на пастаноуку.
Пры фарміраванні рэжысёрскай задумы, рэжысёру трэба звярнуцца да падзеі, якую адзначае свята, каштоунасці, якія знаходзяцца у цэнтры гэтага свята, у якім стане гэтыя цэннаці знаходзяцца сёння.
У структуры творчай задумы вызначаецца тэма, ідэя – звыш – задача.
Тэма – кола пытанняу, праблем, якія падымаюцца у дзеянні свята, сярод якіх выдзяляем галоуную тэму г.д. праблему (актыунае пытанне), якое патрабуе неадкладнага вырашэння.
Ідэя – звышзадача – гэта галоуная думка аутара твора, яго заклік да гледачоу.
У літаратурным творы ідэя і звышзадача могуць не супадаць, то у свяце яны часта аб’ядноуваюцца.
У фарміраванні рэжысёрскай задумы таксама вызначаецца адрас – каму прызначаецца свята (узроставая група, сацыяльная рознаузроставая група).
Таксама у фарміраванні рэжысёрнай задумы вызначаецца месца правядзення, яго архітэктурна-ландшафныя асаблівасці, робіцца аналіз месца правядзення свята. Яно павінна адпавядаць шэрагу творчых і тэхнічных патрабаванняу. Выбіраючы размяшчэнне галоунай пляцоукі, нават сонца трэба улічваць, нельга каб яно свяціла гледачу у вочы.
Далей у фарміраванні рэжысёрскай задумы вызначаецца форма увасаблення. Для кожнага свята яно выбіраецца асобна. Існуе формы увасаблення: рэстаурацыя, рэканструкцыя,трансфармацыя;
Кожная з форм гэтых – мэтанакіраванае рэчышча, стваранне абрадавай ідзеі, на аснове калектыунай творчасці яго удзельнікау.
Рэстаурацыя – узнауляць па рысах, якія захаваліся, калі знікла традыцыя правядзення свята, але доугі час існавала. Рэжысёру трэба звярнуць вялікую увагу на тлумачэнне гледачу пра свята, пра абрадавыя элементы, пажадана гэта зрабіць у гульнёвай форме.
Рэканструкцыя - аднауленне абрада ці свята на рэштках захаваушаіся традыцыі. Па тэкстах песень можна узнавіць весь абрад.
Трансфармацыя – прыстасаванне традыцыйнага свята, г.д. дзей да сучаснага свята успрыняецца ( дзея павінна быць традыцыйна – нацыянальная па форме і сучасная па зместу). (прыклад) Мядзведзь.
Свята, якое не мела аналагау у сваёй гісторы і створана на аснове народных традцый,фальклора або новай ідэі.
У працэсе станаулення новай святочнай культуры разам са шматлікімі творчымі
знаходкамі выявіуся іх шэраг тэхналагічных праблем звязаных з матэрыяльна – тэхнічным адміністрацыйным і фінансавым забеспячэннем свята. Любая задума можа быць
рэалізавана толькі тады, калі мае значную эканамічную базу. Рэжысёр выступае не
толькі у якасці творца,але у ролі арганізатара, эканаміста, адміністратара, які павінен умець суадносіць маштаб творчыя задумы з рэаліямі матэрыяльна – тэхнічных і фінансавых сродкау, выдзеленых на пастаноуку.
Білет № 5
Архітэктоніка драматычнага твора
Архітэкноніка – (ад грэч. – архітэктар) – гэета канструктына – вобразная аснова, спосаб пбудовы канфлікта, гэта пабудова твора, як адзінага, узаемасувязь асноных складаемых яго частак і элемента.
Камапазіцыя – (ад лац. – “складанне”) – пабудова мастацкага твора, вызначаная сістэма сродка раскрыцця, стварэння вобраза, іх сувязей і адносін.
Кампазіцыяная пабудова свята падпарадковаецца ідэйнаму зместу, стварэнню адзінага масавага відовішча.
Архітэктоніка складаецца з: а) экспазіцыі, б) завязкі, в) развіццё дзеі, г) клумінацыі, д) развязкі.
Экспазіцыя – (ад лац. – “тлумачэнне”) - гэты мерапрыемствы і аргіназацыйныя моманты, якія выконваюцца да пачатку масавага відовішча, гэта вод усіх прысутнічых гледачо у курс адбываючайся падзеі. У тэатры гэта уведзенне гледача  сітуацыю, патэнцыяльна трымаючую  сабе некаторый канфлікт.
Можна арганізаваць выставы, які япрацуюць непасрэдеа на свяце, аформіць фотавернісаж, запланаваны радыёканцэрт, гэта можа быць зазыванне удзельнікмі свята гледачо, аб’езд скамарохамі дваро на коніках і інш. Трэба стварыць неабходную святочную атмасферу. У экспазіцыі свята павінны ключыць афармленне вуліц, стадыёна, плошчы. Экспазіцыя свята – гэта сваеасаблівы фон будучых дзеяння.
Завязка – гэта асноунае дзеянее свята, пачатак развіцця тэмы, яна павінна адпавядаць папярэдняй экспазіцыі, падаваць лагічную паслядонасць і дакладнасць.
Кульмінацыя – (ад лац. “вышыня”) – вышэйшая кропка напружання  развіцці дзеяння (гэта можа быць спальванне чучала, узнагарода пераможца). У спектаклі – нэта вышэйшая кропка напружання  развіцці канфлікта, які ваходзіць у аснову сюжэта драматычнага твора (сцэна з пісьмом: “Верна, ці не верна!”).
Катасрофа – (у п’есе) – частка п’есы, якая па эмацыянальнаму началу вышэй кульмінацыі (удушэнее Атэлам), а па сутнасці лагічнага развіцця з’яляецца спадам дзеяння. У свяце – апафіёз – завяршенне падзеі (нейкае знагароджанне).
Спад – фрагмент драматычнага твора, дзе канфліктане сутыкненне пачынае спадаць і жо зразумела якім будзе фінал дзеяння.
Развязка – завяршэнне падзей, вырашэнне супярэчнасцей, момант вырашэння канфлікту. У свяце не бывае развязкі, свята – гэта комплекс мерапрыемств.
Фінал – можа быць, як пасляслое, ён як момант замацавання  свядомасці людзей у ідэйна-тэматычнай накіраванасці (гала – канцэрт, салют, песня, карагод)
У п'есе фінал вызначае сілу здзеяння і пафас усяго твора (таямнічы фінал "Гамлета" - Шэкспіра). Фіналам можа быць піратэхнічнае дзеянне
Канфлікт – сутыкненне, “барацьба”, з’яляецца галонай сілай развіцця дзеяння. Момант глыбіннай архітэктонікі твора.
Трохвуголнік Арыстоцеля 1. завязка (пачатак канфлікту),
2. кульмінацыя (найвышэшы накал, барацьба у вырашэнне праблемы),
3. фінал – (момант вырашэння канфлікту)

Арганізацыя размяшчэння і харчавання дзельніка свята
Распрацоваючы план размяшчэння дзельніка свята, спачатку трэба сабраць папярэднюю інфармацыю па гэтым пытанні.
Якія дэлегацыі, з якіх краін і абласцей прыбываюць на свята, іх агульная колькасць, мужчынскі і жаночы скалд дэлегацый, сацыяльны і прафесійны статус удзельніка.
Якія гасцініцы могуць прыняць людзей на вызначаны перыяд і якую колькасць, кошт пражывання на адаго чалавека і агульны кошт іх утрымання.
У накаторых выпадках арганізатары свят практыкуюць размяшчэнне дзельніка свята  турыстычных лагерах, санаторыях і дамах адпачынка.
Сабрашы папярэднюю інфармацыю, адміністратар разам з дырэктарам свята распрацоваюцьплан размяшчэння дзельніка і зацвярждаюць яго  старшыні аргкамітэта. Затым састаляеца дагавор з адміністрацыяй атэля або прадпрыемства ці навучальных устано.
Звсткі аб размяшчэнні калектыва і асобных гасцей даводзяцца да ведама кіраніко груп: калі госці павінны засяліцца, а калі пакінуць месца пражывання.
Куратар забяспечвае сустрэчу дэлігацыі, суправаджае яе да месца размяшчэння і дапамагае рассяліць людзей, вырашаючы пры гэтым розныя пытанні.
Дырэктару свята неабходна вырашыць наступныя задачы грамадскага харчавання:
Забеспячэнне кожнай зоны дзеяння свята сваім пунктам харчавання. (арганізатарам трэба разлічыць неабходную колькаць пункта харчавання, кааб не ствараць вялікую чаргу, што часта выклікае незадаволенасць удзельніка)
Разлік тэрміну работы пункта харчавання. (півіне быць распрацаваны двухзменны графік работы прадацо, а па-другое- разлічыць аб'ём і асартымент прадукта, неабходных на час іх работы)
Адналенне культурна-бытавых традыцый беларуса.(арганізатарм народных свят асаблівую вагу трэба надаваць распрацоцы рэцептуры, вырабу і продажу абрадавых і святочных стра), формы гандлю могуць быць розныя: акцыёны, выставы з дэгустацыяй і інш., Але галонае, кааб на кожнам народным свяце бы на прылаках свой спецыфічны набор традыцыйных стра, якія б спрыялі замацаванню беларускіх народных звычая.
Удзельнікі свята і госці, якія жывуць у гасцініцы, забяспечваюцца трохразовым харчаваннем снеданнем, абедам і вячэрай, таксама харчуюць і члена аргкамітэта і члена групы, творчыя калектывы (ставіцца палатка, прывозіцца гарачае харчаванне).
Асаблівасці арганізацыі харчавання замежных гасцей.
Харчаванне праводзіцца  асобных залах, або за спецыяльна выдзеленымі сталамі  агульнай зале. Калі абслугованне працягваееца некалькі дзён, то рэкамендуецца замацоваць за замежнымі гасцямі пастаянныя месцы  зале. Пры арганізацыі харчавання прадстаніко розных краін у адной зале на сталы варта станавіць флажкі гэтых краін.
Рэкамендуецца інтэрвалы прыёму ежу*
Снеданне – з 8.00 да 10.00
Абед – з 12.00 да 15.00
Вячэра – з 17.00 да 20.00
Білет №6
1. Рэжысёрскі праект свята (агульная характарыстыка)
Свята – тэатралізавана-святочнае дзеянне, якое адзначае падзею  жыцці грамадства і ключае  працэс арганізацыю падрыхтокі свята людзей розных узроста і сацыяльных катэгорый.
Святы падзяляюцца на: а)народныя святы каляндарнага цыклу; б)святы сельска-гаспадарчай накіраванасці; в)святы гарадо і вёсак, прафесій; г)сямейна-бытавой накіраванасці; д)святы, прысвечаныя юбілеям; е)новыя святочныя форматварэнні (на аснове нацыянальнай традыцыі) – гумару, рамёства, народнага мастацтва, пісьменства, веда і г.д.
Рэжысёрскі праект свята ключае  сябе: 1)творчую заяку; 2)задума свята і яе кампаненты; 3)гісторыка-рэтраспектыны аналіз; 4)сцэнарна-рэжысёрская распрацока; 5)арганізайцыйна-вытворчы план.
У творчую заяку ваходзіць: а)актуальнасць і сацыяльная значнасць падзеі; б)мэты і задачы пастанокі; в)колькасць зацікаленых арганізацый у правядзенні свята; г)месца і тэрмін свята; д)праграма свята; е)папярэдні каштарыс.
Задума і яе кампаненты складаюцца з: а)падзеі, якую адзначае свята; б)тэмп; в)ідэі – звышзадачы; г)каму адрасавана свята (адрас); д)месца правядзення, яго асаблівасці; е)форма васаблення свята.
Сцэнар-рэжысёрская распрацока – гэта: а)агульны сцэнарны план свята  кампазіцыйнай пабудове; б)творчыя і арганізацыйныя дзеі, стварэнне перадсвяточнай атмасферы; в)сцэнарна-рэжысёрскі ход; г)эпізоды свята; д)мастацкі вобраз свята.
У арганізацыйна-вытворчы план свята ваходзіць: а)арганізацыйна-вытворчы аналіз сцэнарыя; б)рабочы план па падрыхтоцы і правядзенні свята; в)гукавое афармленне; г)рэклама свята; д)арганізацыя святочнага гандлю; е)работа дапаможных служб; ж)музычная партытура; з)графік правядзення рэпетыцый; і)размяшчэнне і харчаванне дзельніка і гасцей; к)схемы вузлавых мізансцэн; л)схема арганізацыйнага камітэта свята; м)агульны каштарыс.
2) Маскі і лялькі  свяце
Маска – гэта спецыяльная выява якой-небудзь істоты, якую апранаюць або носяць з мэтай перавасаблення  дадзеную істоту; гэта найскладанейшы і шматзначны сімвал народнай культуры.
Спецыфіка беларускай маскі заключаецца  тым, што я на засёды стварала своеасабліввую гульнёвую стыхію. Апранаючы маску і карнавальны касцюм, чалавек атаматычна ставіць сябе за рамкі пэнага зводу правіл паводзін, імкнецца не вельмі далёка адхіляцца ад грамадскай маралі.
У Беларусі сустракаліся маскі, якія прадстаулялі зааморфных і антрапаморфных персанажа, а таксама міфічных істот. Найбольш распасюджаныя зааморфныя персанажы – каза, мядзведзь, кабыла, бусел; рэдка сустракаліся – бык, вок, ліса, заяц.
Антрапаморфныя персанажы – дзед, баба, цыган і цыганка, ярэй і ярэйка, афіцэр, пастух і інш.
Міфічныя істоты, што дзельнічалі  традыцыйным калядным маскарадзе, былі прадсталены маскамі анёла, Шчодры, чорта, смерці, каляды, ведзьмы. У многіх народа свету, у тым ліку і  беларуса, лялька з’яляецца традыцыйным сродкам святочнай культуры. У беларускіх народных святах народнага цыкла са старажытных часо лялькі дзельніцалі  якасці сімвалічных персанажа. На Каляды – каза, конь, мядзведзь; на Купалле – лялькі Мары, Марэны, Марухі і г.д.
У розныя часы лялькі сіх народа на розных этапах свайго існавання з’яляліся сімвалічным адлюстраваннем пэных паняцця – ляноты, смеласці, грубасці, прагнасці, дабра альбо зла, - усе яны сутыкаліся  містэрыяльных лялечных прадсталеннях. Увагу гледачо засёды прыцягвала тое, што  іх ддзяеннях завастраліся міфалагічныя і жыццёвыя сітуацыі.
На сучасным этапе шырока выкарыстоваюцца  святах лялькі малых памера і буйнагабарытныя. Увогуле, стварэнне лялькі – гэта складаны працэс, які патрабуе высветляння, асэнсавання і вырашэння разнастайных пытання творчага і тэхнічнага характару ва заемасувязі.
Мастацкі вобраз лялькі засёды абумолены тэмай свята (сімвалам алімпіяды-80 у Маскве стала мядзведзяня).
Буйнагабарытная лялька можа з’яляцца  свяце заднікам і дамінантай усяго святочнага дзеяння. Яна можа падымацца, апускацца ці танцаваць, тым самым выклікаць станочыя эмоцыі і адпаведную рэакцыю гледачо. Стварэнне лялькі-сцэны – гэта адзін з перспектыных напрамка асваення прасторы святочнага дзеяння. Пры распрацоцы буйнагабарытных лялек мастак абавязкова павінен улічваць асяроддзе, у якім лялька будзе дзенічаць. Вызначаючы формы і памеры буйнагабарытнай лялькі, мастак павінен улічваць ландшафтныя і архітэктурныя асаблівасці месца дзеі.
Разлік суадносін памера лялькі і памера асяроддзя мае важнае значэнне. Адна і тая ж канструкцыя у розных умовах можа змацніць або аслабіць успрыманне дзеі.
Пошук і адбор матэр’яла, з якіх лялька будзе вырабляцца, адбываюцца  кожным канкрэтным выпадку па-свойму, пры гэтым трэба адзначыць, што цяжкавагавыя матэрыялы непрымальныя для жытку. У выніку творча-тэхнічнай распрацокі створаны лялькі, асновай якіх сталі надзьмутыя, запоненыя геліем шары. Тэхнічныя сродкі пры стварэнні буйнагабарытнай лялькі могуць быць самыя разнастайныя.
На сучасных святах не толькі буйныя, але і лялькі меншых памера, распрацаваныя творцамі з вялікай фантазіяй, набываюць разнастайныя якасці: яны могуць адкрываць рот, вярцець вачыма, рухаць вушамі і языком і г.д. Такім чынам, практыка прымянення  святах лялек выяляе паслядонасць этапа работы: а)тэматычную накіраванасць лялькі і яе вобразнае рашэнне; б)асяроддзе, у якім лялька будзе дзейнічаць; в)форму і памеры лялькі; г)матэрыял, з якога лялька вырабляецца; д)спосаб дзеяння лялькі; е)інжынерныя разлікі канструкцыі; ж)тэхналогію вырабу лялькі.
Стварэнне лялькі – складаны працэс, які патрабуе ад мастака і інжынера фантазіі, выдумкі, вызначэння спосаба яе дынамічнага дзеяння, прыдумвання розных нечаканых эфекта.
Умелае спалучэнне традцый і наватарства, зварот да новых выразных прыёма дзеяння і яго тэхнічнае забеспячэнне дадуць магчымасць пры дапамозе лялькі ператварыць святочнае асяроддзе, адыграць вялікую ролю  актыным уздзеянні на эмоцыі і розум тысяч людзей, аказаць на іх выхавачы плы.
Білет № 7
1. Фальклорна-этнаграфічная распрацоука народнага свята.
Пачынаецца з глубокага вывучэння агульнанацыянальных элементау, якія есць у мясцовасці генезіса абрада, этымалогіі назвы і тэндэнцыі яго гістарычнага развіцця. Пры гэтым аналізе неабходна улічываць першасную гаспадарчую практычную аснову свята, а затым яго языцніцкія, хрысціянскія і савецкія напластаванні. Пры гісторыка-рэтраспектыуным аналізе неабходна раскрыць агульна-нацыянальны від абраду, уплыу на яго структуру з боку іншых культур, а так сама высвейтліць рэгіянальныя, тэрытаріяльныя месцы правядзення абраду. Робячы распрацоуку любога абрада с пачатку трэба звярнуць увагу на літаратурныя крыніцы фальклорнага і этнаграфічнага характару 19 ст., улічваючы тое, што у сучасны час праблемай №1 з’яуляецца аднауленне рэгіянальнага фальклора, то пры працы з літаратурай трэба звяртаць увагу на мясцовыя традыцыі. У гэтым накірунку патрэбна рабіць наступныя работы :
1)Паставіць мэту, вызначыць для сябе, якая гэта будзе форма увасаблення: рэстаурацыя, рэканструкцыя ці трансфармацыя; у якім месцы будзе адбывацца свята (у музеі, у закрытым памяшканні, на плошчы і.т.д.)
.2) З серыі БНТ выпісаць па выбранаму абраду песні, прыпеукі, казкі, лічылкі і г.д., рытуалы, звычаі, якія вызначаны навукоуцамі са сваей мясцовасці.
3) Правесці фальклорна-этнаграфічнае апытванне носьбітау фальклору гэтай мясцовасці у старэых жыхароу, якія яшчэ памятаюць традыцыі
.4) Прагледзіць гэты абрад у выкананні некалькіх калектывау і зрабіць аналіз сваіх назіранняу.
5) З мясцовых газет, літаратурных зборнікау, часопісау трэба выпісаць літаратурныя і музычныя творы сучасных аутарау пра гэта свята.
Такім чынам прааналізаваушы гісторыю станаулення абрада і яго сучасны стан; выпісаушы з літ-ных крыніц усе, што тычыцца вашага рэгіена па святу (абраду) мы маем поуную карціну традыцый яго развіцця у выбранай мясцовасці. Гэта дае нам магцымасць і навукова-абгрунтаваную падставу для работы над сцэнарыем абраду.
Распрацоука сцэнарыя народнага свята (абраду) уключае у сабе:
1) Высветліць, што будзе адбывацца: тыповае абрадавае, масавае ці сцэнарнае дзеянне.
2) Выявіць тое кананізаванае драматычнае русла, у рамках якога развіваецца народная традыцыя: вызначыць тэму, ідэю, структуру абрада, сцэнарна-рэжысерскі ход і кампазіцыйную пабудову, увасобіць гэта у літаратурнай аснове. Прыступаючы да распрацлукі рэжысер павінен высветліць: звышзадачу і скразное дзеянне, выявіць мастацкі вобраз у мастацка-дэкаратыуным вырашэнні, музычным і пластычным. Падзяліць на эпізоды і вызнацыць задачы выканауцау, распрацаваць мізансцэны. Вызначыць прыемы актывізацыі гледачоу, звярнуць увагу на тлумачэнне вядучымі семантыкі і сімволікі.
Пры рабоце з выканауцамі у застольны перыяд трэба:
А) дакладнае веданне усімі удзельнікамі семантыкі абрадавых дзей.
Б) выпрацоука народнага манеру спевау.
В) Мізансцэнірованне абраду згодна народных традыцый.
Г) Ппадтэкста другога плана і маналога (вызначаны згодна свята)
3)Занатаваць кампазіцыйную пабудову свята, якая была раней у гэтай мясцовасці, мясцовыя стравы, народныя гульні і забавы. Пры правядзенні (увасабленні) свята для народау сусвету – трэба улічваць традыцыі іншых народау, калі свята адбываецца у горадзе – трэба улічваць гарадскія традыцыі.
Толькі пры гэтых умовах народнае свята адначасова застанецца першародным і той жа час набудзе новыя фарбы, стане сродкамі захавання рэгіянальнай, святочнай традыцыі.

2. Восеньскія святы беларускага народнага календара.
Беларусы восень лічаць ад ІллІ (які адзначаецца 02.08). Ілля –апекун земляробства і абаронца ад нячыстай сілы, які увабрау у сябе рысы языцніцкага бога Перуна. Свята дажджоу і навальніц. Успрымаецца як канец лета і пачатак восені. Ілля багаты на прыказкі “Прышоу Пятрок-апау лісток, прышоу Ілля- сарвау і два,; Ілля – набрау гнілля; На Іллю да абеда лета, а пасля абеду – восень; Ілля – жніва пачынае, а лета канчае”...
Першае восеньскае свята Спас – які мае 3 тэрміны. Гэта 1 Спас – які адзначаецца 14 жніуня і называецца Макавей (Макова, Макауе, Спас Медовік) або свята маку. Праводзілі абрады з макам,ужывалі у ежу, рабілі варэнікі з макам, а так сама елі тое у што можна было макаць. Асвечалі ваду, зелкі, садовыя кветкі, моркву, сланечнік. Елі пірагі з макам, моркваю, грудкі з маку. Пчалаводы правяралі пчол . Для сбору меду усе апрыналіся па-святочнаму.. Хаця і частаваліся перад асноунай падзеяй , але без гарэлкі і закусак з рэзкім пахам. Дымар запальвалі “жывым агнем, Выкарыстоувалі свяччоную ваду. Прыказкі сцвярджаюць “ Першы Спас проводы лета,Ад першага Спаса халодныя росы.
Спас “ 2” – (19.08) Яблачны Спас (Другі Спас, Вялікі Спас) Свята садавіны. Царква прыстасовывала да гэтага дня асвячэнне садавіны, пасля чаго дазволялася ужо есці яблакі, грушы, слівы. Таму і гавораць “ Добра яблычка к Іспасу” Асвячалі так сама мед, каласкі новага ураджаю. Усе можна было ужываць у ежу, аб чым і сцвярджала прыказка “ Спас- усяму час№ Пачыналі сеяць азіміну. (28.08; 15.09) Прачыстая (першая прачыстая) – свята ураджаю. Асвячалі “бараду” апошні снапок, зернем якога пасля прачыстай пачыналі засеукі, а так сама зелкі і городніну. Наладжвалі свята свечкі, пераносілі ее з адной хаты у другую, гасцявалі.
Наглядалі за бусламі, што на зжатых палетках збіраліся у вырай.
Амаль паусюду вядомы прыказкі “ Прышоу Прачыстая стало поле чыстае”
Спас -3 (29.08) Малы Спас, Хлебны спас – адно са свят хлеба. Шмат дзе спраулялі. Дажынкі – свята канца жніва. Упрыгожвалі ступкамі і кветкамі “бараду”. Ахвяровалі хлеб і соль духу нівы(Воласу) Зерне і каласкі ужывалі на працягу года у розных магічных абрадах.
На усе тры Спасы у Беларусі звычайна праводзіліся храмовыя святы, ва усход. Беларусі – кірмашы, у заход. Бел. – фэсты. Правіліся богаслуженні, святары асвячалі гандлі, людзі запрошалі да сябе у госці родзічай. Моладзь гуляла.
21.09; 08.10 – Багач (Малая Прачыстая, Другая Прачыстая) - старажытнае свята заканчэння уборкі зерневых.(У некаторых раенах лічылася першым днем восені) Зараз прымеркавана да Роства Белародзічы. Багачом або багатцам называлі так сама кошык з жытам і свечкаю. Яго на свята насілі у кожную хату і адрыму.Зерне у кошык збіралі з першага зажыначнага снапа, свечку рыхтавалі пад спеу дажынкавых мелодый.. Згодна павер’ям, Багач забяспечвау сем’і дабрабыт і шчасце. На Багача да усходу сонца гаспадар засявау ніву жытам, асвечаным яшчэ у Першую Прачыстую- “Прыйшоу Багач-кідай рагач, бяры сявеньку, сей па маленьку” Да свята стараліся скончыць касавіцу.
27.09.(14.10) Уздвіженне – свята “ закрывання зямлі на зіму”.Лічылася, што сонца і прырода іграе усімі колярамі. У гэты дзень не хадзілі у лес, бо там нібы збіраліся у клубкі гадзюкі і вужы, каб схавацца у норы на зіму. Гэта апошняе свята, якое развітваецца з цяплом.
14.10 – Пакровы (Трэцяя Прачыстая) – народнае свята глыбокай восені, пасля яго пачынаецца зіма. Сяляне стараліся закончыць палявыя работы, усебакова падрыхтавацца да зімы. Пакроу зауседы чакалі, бо тады было менш работы. Пачыналася пара вяселляу. Дзяучаты варажылі на замужжа.
На усей тэрыторыі бел. адбываліся кірмашы.
Такім чынам святы восені гэта святы накірованыя на забеспячэнне збору ураджаю і яго захованні на зіму

Білет №8
1. СТВАРЭННЕ НУМАРУ НА АСНОВЕ ПЕСНІ, ЛІТАРАТУРНАЙ КРЫНІЦЫ, ТВОРАѕ ВУСНА-ПАЭТЫЧНАЙ ТВОРЧАСЦІ .
Нумар - асобны адрэзак дзеяння, валодаючый уласнай унутранай структурай. У гэтай структуры павінен быць своеасаблівы экспазіцыйны момант, неабходна завязка дзеяння, працягласць якога залежыць ад канкрэтных задач пастаношчыка. Кульмінацыйны момант у нумары адлюстро ваецца часцей засё як кантрасны пералом, без якога не можа быць неабходнай палнаты развіцця сяго сцэнарыя. Нумар павінен мець выразна абазначаны малюнак. Адным з патрабавання нумара з'я ляецца высокая канцэнтрацыя зместу: за вельмі кароткі час трэба даць максімум інфармацы,і не толькі данесці інфармацыю да гледача, але і мастацкі арганізаваць яе з мэтай эмацыянальна-эстэтычнага здзеяння. Трэба памятаць яшчэ аб адной якасці нумара - гэта навізна матэрыяла і яго падача. Паколькі пры стварэнні нумара першаасновай з'яляецца як правіла фактычны, дакументальны матэрыял, які неабходна кожны раз па-новаму асэнсоваць і падаць, то тут нельга баяцца эксперымента . Важэн нечаканы ракурс, у атражэнні таго ці іншага дзеяння. Гледач успрымае ярчэй, мацней, калі нешта вядомае падано  новым асвятленні. Нумар на аснове песні , верша, празаічнага твора ні якім разе не з'яляецца ілюстрацыей тэкста гэтых твора . Трэба вызначыць кампазіцыйнае пастраеене, жанр. Што гэта будзе: пластычны нумар, музычны. І абавязкова - вобразнае рашэнне.
Віды і жанры нумаро :
1 група: гутарковые або моныя нумары (маналог, гумарысты);
2 група: музычныя;
3 група: пластыка-харэаграфічныя;
4 група: смешаныя;
5 група: нумары арыгінальнага жанру (цыркавыя).
Невялікі нумар часцей за сё называецца сцэнка ці эпізод. Больш разгорнутую сцэну называюць інтэрмедыей.
Сценка - гэта маленькая п'еса на 5 -20 хвілін сценічнага дзеяння, часцей за сё з 2-мя дзеючымі асобамі. Па жанраваму вызначэнню сцэнкі могуць быць 1. Драматычныя 2. Меладраматычныя 3. Камічныя 4. Трагічныя 5. Фарсавыя і г.д. Адной з форм гутарковага канферанса называецца інтэрмедыя. Як правіла  ёй сутыкаюцца два розных пункта гледжання. І адным з любімых народных жанра музычных нумаро з'я ляецца частушка.
Да групы пластыка-харэаграфічных нумаро адносяцца пантаміма або пластычны эцюд.
Арыгінальныя нумары: фокус, буфанада, ігра на незвычайных

2. АРГАН ЗАЦЫЙНА-ВЫТВОРЧЫ ПЛАН СВЯТА
Народнае свята - тэатралізавана-святочнае дзеянне, якое адзначае падзею у жыцці грамацтва, калектыва і ключае працэс арганізацыі ітпадрыхтокі свята людзей розных узроста і сацыяльных катэгорый. У арганізацыйна-вытворчы план свята ваходз ць:
1.  Аргкамітэт свята. Яго функцыянальныя абавязкі: распрацока рабочага плану падрыхтокі свята (тэрмін выканання, адказны).
2. Арганізацыйна-вытворчы аналіз свята:
а) творчае забеспячэнне: выяленне калектыва і выканаца; выпіска нумаро, якія неабходна падрыхтаваць;выпіска музычна-шумавых нумаро;
б) матэрыяльна-тэхнічнае і арганізацыйнае забеспячэнне; вытворчае дасье на кожны калекты, выпіска неабходных дэкаратына-афарміцельскіх і буданічых работ; складанне і прадсталенне аргкамітэту агульна-тэхнічнага забеспячэння свята.
3. Арганізацыя перадсвяточнай атмасферы: СМІ - матэрыяла аб свяце, сувенірная прадукцыя; мерапыемствы агульна-арганізацыйнага характару (выраб грамат, вымпела, матэрыі і г.д.); мерапрыемствы вытворча-конкурснага характару (конкурс творчых калектыва, конкурс народнага касцюма, народных рамёства, нацыянальных стра).
4. Гукавое афармленне (план агучвання свята, пляцокі агучвання, тып гука змацняльнай апаратуры, адказныя).
5. Стварэнне прызавога фонду: пералік неабходных прызо, месца захавання і адказныя за выдачу, акт спісання прызо
6. Арганізацыя прыёму гасцей: спіс куратара, размяшчэнне, графік і месца харчавання, распрацока культпраграмы, праграма свята (дзе, калі, у які час).
7. Работа з дапаможнымі службамі: пажарная служба (кантроль мантажу электрыкамі), медыцынская (забеспячэнне кожнай зоны аптэчкай), служба бяспекі дарожнага руху (графік работы ататранспарта), служба аховы правапарадку.
8. Рэжысёрская службовая дакументацыя (графік правядзення рэпетыцый, партытура святла, музычная партытура святла, тэхнічныя перастанокі, грым, рэквізіт, мэбля).
9. Агульны каштарыс свята: харчрванне дзельніка, пражыванне, набыццё прызо, аплата сцэнарыя, аплата пастановачнай групы, аплата рабочай групы, гука змацненне і запіс фанаграм, выпуск друкаванай прадукцыі.
10. Арганізацыя кірамаша.
11. Арганізацыя феерверка.
12. Мастацка-дэкаратынае вырашэнне свята.
Білет №9
Схема арганізацыйнага камітэта свята
Аргкамітэт свята – гэта часовае адміністрацыйна-творчае аб’яднанне, створанае па загадзе органа дзяржанай улады або адміністрацыі грамадскай установы, арганізацыі ці прыватнай асобы для вырашэння задач творчага, матэрыяльна-тэхнічнага, арганізаційнага і фінансавага забяспячення свята  перыяд яго падрыхтокі і правядзення. Галоныя адказныя асобы аргкамітэта вызначаюцца у палажэнні аб правядзенні свята.
Скалд арганізацыйнага камітэта свята:
штаб (старшыня аргкамітэта, намеснікі старшыні аргкамітэта, кіранікі структурных падраздзялення, сакратар); Штабу свята на весь перыяд падрыхтокі выдзяляецца адзін або некалькі пакоя у памяшканні загадзя вызначанай установы ці арганізацыі (выканкам, адзел культуры, Палац культуры і інш.). Штаб свята трэба забяспэчыць асобным тэлевонам, ксераксам, телефаксам і г.д. У святочныя дні месца размяшчэння штаба свята часта пераносіцца непасрэдна на тэрыторыю святочнага дзеяння – да цэнтральнага мізансцэнічнага пункта.
пастановачная група (мастацкі кіранік свята, атар сцэнарыя або сцэнарная група, галоны рэжысёр, галоны мастак, музычны кіранік, галоны балетмайстар, гукарэжысёр, рэжысёры-пастаношчыкі розных святочных мерапрыемства, дзей, нумаро);
творчая група (памочнiк або асiстэнт галонага рэжысёра, рэжысёры, балетмайстры, хормайстры, дырыжоры, мастак-дэкаратар, мастак-бутафор, мастак-рэквiзiтар, мастак па грыму, кiранiкi творчых калектыва, асiстэнты рэжысёра-пастаношчыка, трэнеры спартыных калектыва, асобныя выканацы: вядучыя, дыктары, артысты розных жанра, культарганiзатары, удзельнiкi груп тэатралiзаванай рэкламы на вазах, атамабiлях, трамваях, цеплаходах i інш.);
мастацка-пастановачная частка (машынiст сцэны, калi ёсць неабходнасць, гукааператары, аператары святлатэхнiкi, інжынер па разлiку канструкцый i дэкаратыных аб’ёма, рэквiзітар, касцюмер, грымёр, бутафор, рабочыя сцэны);
упраленне па матэрыяльна-тэхнiчным забеспячэнні (намеснiк старшынi аргкамiтэта або дырэктар свята, кiранiкi або адказныя прадстанiкi арганiзацый, прадпрыемства, устано, якiя дзельнiчаюць у падрыхтоцы свята, дырэкцыя кiрмашу, аддзел арганiзацыi харчавання дзельнiка свята: прадпрыемствы харчовай прамысловасцi, харчгандлю, грамадскага харчавання; транспартны аддзел: камунгас, ПМК, атабазы, трамвайна-тралейбусныя паркi, спартына-тэхнiчныя таварыствы, атасродкi воiнскiх i ваенiзаваных падраздзялення);
арганізацыйны аддзел (адмiнiстратар свята, жыллёвая гаспадарка: гасцiнiцы, iнтэрнаты, здранiцы, турбазы, палатачныя гарадкi; група рэкламы свята: прэса, радыё, тэлебачанне, друкарня; служба бяспекi руху; транспартная служба; медыцынская служба свята; служба пажарнай бяспекi; служба аховы парадку: мiлiцыя, падраздзяленнi нутраных войск, добраахвотныя дружыны аховы парадку);
бухгалтэрыя свята (галоны бухгалтар, бухгалтар, касiр).

2. Гука-піратэнічны спектакь на мемарыяльным комплексе.
На Захадзе Еропы і на амерыканскім кантыненце  60-90-я гады назіралася тэндэнцыя развіцця феерверка забаляльна-рэкрэатынага характару і асаблівую папулярнасць набылі музычныя піратэхнічныя шо, радзімай якіх у 1960 годзе ста г. Канны.
Вялікую папулярнасць набылі падобныя шо у Італіі, якія адбываліся на стадыёнах. Працягваючы Канскую традыцыю ілюстратынага, вобразна-сімвалічнага, кантрапунктнага ці паралельна-асацыятынага адлюстравання тэматыкі свята у піратэхнічных дзеях, італьянскія рэжысёры знайшлі цікавы фінал шо, які засёды чакася глядачамі і выкліка шмат эмоцый. Як сведчаць відавочны,  час прадсталення апошняга нумара на стадыёне выключалася святло. ѕ понай цемры, літаральна над галовамі глядачо па канату ляцела ракета. Прайшошы круг па стадыёну, ракета накіровалась да цэнтральнай пляцокі, дзе пасля яе дару  шчыт запальвалася слова “ЧАО” і пачыналіся развітальныя залпы салюта.
На тэрыторыі былога СССР першае паказ "Гук і святло" ажыццяві у 1970 г. Балясла Галеев (доктар філ. навук, прафесар Казанскага авіяінстытута). Гэта была шматэпізадычная кампазіцыя  помніка Загінушаму ваяру на цэнтральным пляцы г. Казані. Радкі дакументальнай хронікі, вершы Роберта Раждественскага і Мусы Джалиля склалі тэкставую аснову закладзенай у фанаграму музычна-гукавой партытуры дзеяння. Наране з белым выкарыстовася каляровае святло. Тры складнікі мастацкай выразнасці: стэрэафанічны гук, святло і ілюзія "ажыленні" з дапамогай архітэктуры і навакольнай яе "сінтэзаванай серады".
Першым, хто ажыццяві пастаноку паратэатральнага дзейства на мемарыяльным комплексе, да разгорнутую панараму блакады Ленінграда - Анатоль Сілін 1 чэрвеня 1970 г. як і  паказе "Гукі святло", тут не было акцёра. Усё будавалася на строга дакументальнай аснове. Тут усе ператвараліся ва дзельніка грандыёзнай драмы - дзействы-дакумента.
Мемарыялы - эа вечная памяць у камені - клікала рэжысёра. Беларускія рэжысёры ѕ.Лейдман, У. Колесов, У.Пашко і іншыя удзельнічалі  акцыі 1982 г. у гонар 40-годдзі перамогі пад Сталінградам. На знакамітым мемарыяльным комплексе "Мамае курган" імі была створана двухгадзінная кампазіцыя, у якіх рота маладых салдат, перапранутых у форму 1942 г., і артысты тэатра пантамімы "Рух" уз'ядналіся з захаванымі  граніце героямі скульптары Е.Вучетича.
Адраджэнне беларускіх традыцый тэатралізацыі феерверка, паяднанне у адзіны сэнсавы блок піратэхнічнага дзеяння, музыкі, слова і пластыкі пачалося  канцы 70-х сярэдзіне 80-х гадо XX стагоддзя.
Гэты этап развіцця мастацтва феерверка Беларусі звязаны з дзейнасцю кафедры рэжысуры свята Мінскага інстытута культуры (рэжысёр П. А. Гуд) і Харакаскага вытворчага камбіната па вырабу феерверка (піратэхнікі В. Давцян, Г. Кругліка). Першымі творчымі крокамі гэтай групы аднадумца стала стварэнне водна-піратэхнічных музычных комплекса, якія  вобразна сімвалічнай форме адлюстровалі тэматыку мастацка-гістарычнага свята (г. Бабруйск, г. Воранава, г. Міёры) і музычна-паэтычнае афармленне феерверка карнавальнага тыпу  многіх гарадах рэспублікі. Прынцыпова новымі феерычнымі відовішчамі гэтых атара сталі першыя  Беларусі гукапіратэхнічныя і светагукапіратэхнічныя спектаклі на мемарыяльных комплексах.
1.2. Летам 1984 г. у Беларусі, у гонар 40-годдзя партызанскага руху і прарыва блакады Полацка-Лепельскай зоны 16 партызанскімі брыгадамі на мемарыяльным комплексе “Прары” пад г. Ушачы адбыся мітынг-рэквіем “Заклінаю вас, помніце!”.
Мастацтвазнаца Ю. М. Чарняк піша, што “Бой” ва мовах лакальнай пляцокі мемарыяла патрабава новых выразных сродка. Такой важнай складаючай рэжысуры стала піратэхніка.
... Тры кампанента тэатралізацыі аб’ядналіся, каб стварыць ілюзію боя і максімальна загострыць успрыйняцце гледача: фанаграма радыёспектакля, піратэхніка і фігура Партызана, якую ні адзін з прысутных не мог выключыць з поля бачання. За ім, высечэным нестрымным націску ішлі на фашыста.
Гэта першае гукапіратэхнічнае прадсталенне на тэрыторыі Беларусі аказала надзвычайна моцнае раджанне на сіх прысутных і на догі час стала арыентырам пры стварэнні падобных дзей у нашай дзяржаве.
Пошукі новых форм сцэнічнай выразнасці і тэатралізацыі піратэхнічных дзей прывялі да стварэння праэкта дзейства на мемарыяле “Лудчыцкая вышыня” Быхаскага раёна, за дзеянне якой у гады Вялікай Айчыннай вайны шэсць воіна атрымалі званне Герой Савецкага Саюза.
Паколькі зяцце Лудчыцкай вышыні адбылося ноччу, то і адналенне гэтай падзеі  1985 г. было вырашана здзейсніць у начны час, каб максімальна наблізіць дзею дагістарычнага факта. Адсюль і неабходнасць уключэння у сістэму выразных сродка святла.
Першае светлагукапіратэхнічнае прадсталенне на тэрыторыі Беларусі (рэжысёр П. А. Гуд, піратэхнік Г. Кругліка, мінёры Быхаскага авіапалка і гукарэжысёры А. Гіль, В. Красоскі) было многапланавым па структуры. Асобныя яго эпізоды разыгрываліся на прасторава аддалёных пляцоках там адбывалася прывязка да розных фрагмента мемарыяла.
На дарозе да мемарыяльнага комплекса  гонар 40-годдзя Перамогі былі сталяваны на адлегласці 50 м. адзін ад аднаго светавыя экраны з выявамі мемарыяла адзінадцаці гарадо-героя. У час прахаджэння калонны гасцей і гледачо перад кожным экранам запальвася чырвоны піратэхнічны факел і гуча залп выбухавай шашкі, што сімвалізавала даніну памяці сіх прысутных, загінушым у гады вайны.
У цэнтральнай частцы мемарыяла чырвоны колер зенітных пражэктара высвятля на адвеснай сцяне шэсць барэльефных ліка героя Лудчыцкай вышыні. А над сцяной узвышалася фігура Гусляра-летапісца палымяных гадо вайны, ад імя якога вялося апавяданне. А далей, уходзячы да небасхіла, стая Курган Памяці, на схілах якога разгортваліся асноныя эпізоды дзеяння “Дарога  бяссмяротнасць”.
У пралозе прадсталення белае святло пражэктара асвятліла Гусляра такім чынам, што ён як бы завіс у паветры, падымаючыся над абыдзенным жыццём. Раздаліся пералівы гусля...і пачалося апавяданне аб цяжкіх кроках вызвалення Беларусі - аперацыі “Багратыён”. Святло пражэктаро засяроджваецца на абліччах двух барэльефа - выявах удзельніка бітвы за Лудчыцкую вышыню.
У эфіры чутны галасы:
...Таварыш палконік! Рота старшага лейтэнанта Мартынава прайшла міннае поле.
Атакуем!
У паветра злятаюць тры чырвоныя ракеты. Гаснуць пражэктары. Чутны грамавыя раскаты “Ура-а-а!” і з гэтага моманта эфект прысутнасці, садзелу у падзеях не пакідае прысутных. Гукапіратэхнічны бой, нагнятаючы атмасферу атакі Лудчыцкай вышыні, захватвае сваёй дынамікай усіх.
Сем мінных палё разражаюць зарады рознай магутнасці (ад 200 гр. да 3 кг.), уверх узлятаюць сігнальныя і асвятляльныя ракеты, поле за мемарыяльным комплексам завалаквае дым.
На схіле Кургана Памяці, злева ад фігуры Гусляра, узнікае выхвачаны пражэктарам з цемры макет фашысцкага фота. Злева ад фігуры Гусляра з’яляецца зробленая са светавых трафарэта група чырвоных зорачак сімвала салдат, якія рухаліся па схілу верх і права.
Трасіруючы агонь кулямётных чэрга гасі зорачку адну за адной і толькі адна з іх, то спыхваючы, то загасаючы, павольна набліжалася да вогненага дота.
На фоне сціслага чатырохрадковага, паэтычна-музычнага рыка аб гераізме дзельніка штурма, чырвонай зорачкай вырастае  памерах і накрывае фашысцкі дот. Наступае імгненная цішыня...
Затым крыкі “Ура-а-а!”, атаматныя чэргі. Па схілу кургана бясконцым патокам бягуць чырвоныя зоркі...
Гучыць мелодыя світанку. За гусляром над Курганам успыхвае вялізарнае піратэхнічнае “сонца” і святло пражэктара залівае весь мемарыяльны комплекс. На склонах кургана з’яляюцца муляжы жытніх каласо. Святло высвечвае каласы жытняга поля такім чынам, што іх карані з’яляюцца на тварах барэльефа загінушых героя, як бы прарастаючы скрозь іх.
Гучыць тэкст Гусляра, усім прысутным прапануецца адведаць хлеб Памяці і ад сухіх скарыначак хлеба на вачах наварочваюцца слёзы, слёзы памяці, слёзы дзячнасці.
У гонар удзельніка бітвы за Лудчыцкую вышыню на схілах кургана запальваюцца шматлікія факелы рознакаляровага агню, успыхвае агонь у салдацкіх касках каля кожнага з шасці барэльефа, а над мемарыяльным комплексам у небе спыхваюць зоркі шматпавярховага салюта.
Даследчыкі лічаць, што святло  гэтым прадсталенні зяло на сябе вобразнае рашэнне дзеі і менавіта яно дапамагло дамысліць метафару хода бітвы за Лудчыцкую вышыню дарогу чырвоназорных салдат у бясмяротнасць. Першае светлагукапіратэхнічнае прадсталенне  Беларусі выклікала  людзей глыбокія эмоцыі і неаднаразова патаралася на схілах Кургана Памяці.


Білет №10
1. Святочны каляндар Беларусі.
У святочны каляндар Беларусі уваходзяць дзяржаныя , прафесійныя,ваенныя, святы каляндарнага цыкла:: а) свята пор года і б)святы сельскай гаспадарчай накіраванасці.
Маладзёжныя або дзіцячыя святы, студэнтскія святы,святы мастацтва,
Святы прысвечаныя выдатным дзеячам культуры( Якубу Коласу, Янке Купале і г.д..),
Новыя святочныя утварэнні. А таксама усебеларускі фестываль нацыянальных культур,усебеларускі фестываль народнага гумару ,,святы гарадо і вёсак,
Кірмашы, святы народных рамёства,міжнароднае свята “ Звіняць цымбалы і гармонік”, свята мастацтва(Сожскі карагод), канфесійныя святы. Найбольш інтэнсіна развіваюцца каталіцкія святы – бо яны тэатралізаваныя.
Хрысціянскія святы  свяю чаргу падзяляюцца на правасланыя, каталіцкія, уніяцкія.Існуе пэная класіфікацыя правасланых свят.вылучаецца група свят па іх значэнню::вялікія,сярэднія,малыя.(н айбольш вялікае –Вялікдзень) і па зместу( у гонар Хрыста), і прастольныя святы( у гонар цудатворных абразо). Каталіцкія святы былі усталяваны  хрысціянстве да 7 ст.,пасля з’явіліся шэраг сваіх свят.Каітолікі адзначаюць свае святочныя дні па грыгарыянскаму календару,які бы прыняты  1582г. па ініяцыятыве папы Грыгорыя 8.-га.Уніяцкія святы сфарміраваліся  выніку заемаплыву ізліцця элемента каталіцкай і правасланай святочных традыцый на працягу амаль дзвюх стагоддзя.
Каляндарныя святы звычайна дзеляцца на цыклы, кожны з якіхадпавядае пэнай поры года абол сезонна-вытворчай дзейнасці.Святы пор года:
-да зімовых свят належаць – Каляды, Масленіца, Грамніцы.
-веснавыя-Сустрэча вясны, Вялікдзень,Юр’я, Сёмуха.
-летнія- купалле , зажынкі, Дажынкі
-восеньскія- Багач, Кірмаш(Фэст), Пакро, Дзяды.
Прафесійныя святы- гэта былі раней святы цэхавых рамесніка, прысвечаныя святым патронам(мелі свайго заступніка – злотнік –святогаЯлогія).Па структуры свята падзялялася::а)абрадавыя дзеянні, што папярэднічалі святу ;б)непасрэдна само свята.
Сучасныя прафесійныя святы:дзень медыцынскага работніка, дзень хімік,дзень энэргетыка, дзень геолага, дзеньработніка лёгкай прамысловасці, дзень работніка гандлю, дзень работніка лесу, дзень машынабуданіцтва, дзень работніка сельскай гаспадаркі, дзендруку.
Ваенныя святы: дзень паветранага флоту(савецкай авіацыі),дзень пагранічніка, дзень таможніка, дзень міліцыі.
Маладзёжныя святы: дзеньСв.Валянціна,дзень моладзі(24 чэрвеня).
Дзіцячыя: дзень аховы дзіцяці(1 чэрвеня).
Школьныя святы: дзень веда, выпускны баль, свята апошняга званка.
Дзяржаныя святы звычайна усталёваюцца  азнаменаванні падзей,якія маюць вялікае гістарычнае ці грамадскапалітычнае значэнне для краіны і аказвае плына развіццё на развіццё грамадства. Каляндар грамадскіх свят беларуса,як і іншых народа , пастаянна мяняся.Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь зацвердзі свяіточны каляндар Беларусі, але не ключы маладзёжныя, студэнцкія, ні народных, ні дзяржаных( да яго былі дзяржаныя святы::каляды,дзяды).Гэта можна тлумачыць тым, што святочная культура вырасла.
2. Рабочы план падрыхтокі свята.
Падчас арганізацыйна-вытворчага аналізу сцэнарыя рэжысёр выпісвае, якія творчыя і арганізацыйныя мерапрыемства трэба зрабіць для увасаблення свята. У выніку аналіза з’яляецца комплекс творчых і арганізацыйных мерапрыемства, якія складаюць рабочы план па падрыхтоцы і правядзенню свята.
№ п\п
Назва мерапрыемства
Тэрмін выканання
Адказны за выкананне,з кантактным тэлефонам і пасадай


У план можа ваходзіць:
1.буданіцтва пляцовак
2..дастака апаратуры
3..арганізацыя рэкламнай прадукцыі
4..сустрэча калектыва
5. арганізацыя работы дапаможных служб свята
6.вырашэнне транспартнай праблемы
7.вырашэнне жыллёвых праблем
Галоныя аспекты дзейнасці: (моманты)
-распрацаваць сцэнарый,
-скласці аргкамітэт
Павінен быць:
1)жорсткі кантроль тэрміна выканання работ
2)тэрміновае выкананне
3)кантралюецца і правяраецца аргкамітэтам
Білет № 11
1. Зімовыя ігрышчы і забавы беларуса
Ігрышча, народнае зборышча з танцавальна-гульнёвымі паказамі. Бярэ пачатак ад усеагульных увеселення язычніцкай абраднасці. Мае глубокія карэнні ва сходнеславянскім фальклоры. Значную ролю  вызначэнні характару ігрышч адыгралі скамарохі. Бытапісцы і этнографы XIX ст. игрышчамі называлі се выгляды народнай відовішчна-гульнявой культуры, уключаючы народную драму, што прынята і некаторымі атарамі XX стагоддзя (У.Н. Всеволодовский-Геригросс, П.Н. Берков). Этнограф і фалькларыст П.У. Шэйн адносі тэрмін да карагодных гульня падчас вячорак або абрада. У сучаснай этнаграфічнай і фалькларыстычнай літаратуры тэрмін замацаваны для абрадавага комлекса, "у якім арганічна зліваюцца песні, скокі, пераапрананне, гульні, варожбы і т.п." (У.І. Чичеров)
Сам тэрмін “ігрышча” часта выступаюць сінонімам “вечарынак” і “вячорак”. Асабліва характэрны ігрышча для каляднага часу, сустрэча і праводзіны Масленіцы. Калі можна сё паказваць “шыварат-навыварат” г.зн у карнавальным выглядзе. Таму на ігрышча асаблівая роля належала розным паказам: карнавалізаваныя хаджэнне переапранутых; гульнёвыя паказы вяселля (“Жаніцьба Цярэшкі”, “Жаніцьба бахара”); парадзіраванае “пахаванне” з уваскрасеннем у танцы, гульні; іншыя гульні  фанты, выбар пары г.д. (“Яшчур”, “Падушачка”). Тэатралізаваныя паказы на ігрышчах падаюцца  сінкрэтычным адзінсмтве з танцамі, славеснымі жартамі і крагодамі-гульнямі.
Пачыная з Каляд і амаль што да Масленіцы ігрышча насілі шлюбны характар. Удзельнічалі людзі рознага зросту, але галоная доля – нежанатая моладзь, проісході агляд жаніхо і нявест, знаемства. Ініцыятары – дзячаты ці замужнія маладыя жанчыны, хлопцы наймалі музыка, а дзячаты прыносілі прадукты. Месца збору – прасторная хата, якога-небудзь заможнага, вяселага гаспадара або карчма.
Пад гукі музыкі пачывналіся разнаполыя танцы, хлопцы і дзячаты прыглядалісь адзін да аднаго. Ігрышчы мелі сваіх распарадчыка гэта хлапцы наібольш здольных да гульня.
Пачыналася застоллем і каргодам, потым калядные песні і танцы. Калі не было музыка танчылі пад прыпекі (часта непрыстойны). Але акрамя скока былі і забавы. Забавы – від фольклору, які стаіць на мяжы гулбнёвага і славеснага і адрозніваецца перавагай славесных формулай, гульнёвы элемаент у якіх выконвае другарадную або нават непрыкметную ролю ці, наадварот, з перавагай фізічных элемента.
Гульні і забавы былі абрадавыя і пазабрадавыя, шлюбнай нікіраванасці. (“Засяванне”, “Бахар”, “Нумары”; “Ката пячы”)
Напрыклад:
Забава – абрад “Засяванне” На першы дзень Новага года дзеці ходзяць “засяваць”. Уваходзячы  хату, сыплюць жыта, ячмень або роса са словамі:’
Сею грэчку і пшаніцу,
А мне дайце паляніцу.
Гэтых дзяцей, безумона, частуюць і даюць ім грошы.
Гульня-забава“Бахар”. Гэты жарт пачынаецца з таго, што адзін з жанатых мыжчын звяртаецца да хлапцой з пытаннем: “Ці ні пара ужо бахара жаніць”. Атрымагы адказ “Пара”, запрашае  жонкі якую-небудзь замужнюю жанчыну са словамі: “”Хадзі: будзь маткаю, а я буду бацькаю; будзем жаніць сваіх рабят, бо жо пара – Каляды прыйшлі, хлопцы нашы не жэняцца”. Яна падводзіць дзевак да хлопца “Ці хорыша іна цябе будіць?”(“Ладна” ці “Ні хочу”я такія і гроша не дам на бахыря) У гэтым выпадку павінны задаволіць жаданне хлопца, прывесці яму іншую. Заручышыся “жонкамі”, хлопцы складваюцца на гарэлку і частуюць усіх.
Гульня-забава “Ката пячы”
Збіраюцца хлопцы і дзячаты  якую-небудзь хату і там рыхтуюць розныя закускі і галонае – рыхтуюць з цеста фігуру ката (галава і тлава цеста; вушы і ногі з сала; хвост з кабасы) усё запякаюць. Такую фігуру вешаюць сярод пакоя пад столлю. Затым кожны па чарзе пад’язджае на хваце да “ката”, каб зубамі адкусіць ад яго кавалачак, ці сяго адарваць, пр гэтым прыгаварывая: “Еду з кута на “ката”, цап за ката”. У каго хутчэй атрмаецца.
У перарывах – размалялі, слухалі байкі, варажылі. Варажылі на суджаннага, ці суджаную, на багацце, пра смерць, пра шлюб, варожбы с/г накіраванасці Падзеййный момант – прыход ряжаных.
На Масленіцу ігрышчныя элементы трымоваліся  абрадзе "Разуванне маладой" ци "Вазіць маладуху" у карчму. Да цяжарнай жанчыны прыходзілі дзячаты, ці маладыяжанчыны: спявалі песні:
Маладая ты марудка
Выйдзі, выйдзі к нам на вулку
Вынесь сыра – родзіш сына
Вынесь мачку – родзіц дачку
Вынесь такача – родзіш смаркача.
Малады садджа маладую на санкі. Усе ехалі у карчму, дзе малады – адкупася пачастункамі.
Сярод бел шляхты  гарадах:
- кулігі – хтосьці са збяднелай шляхты бра радню, слуг, наражаліся маскі, ехалі да суседа, віншавалі са святам, патрабавалі частаванне (2-3 дня дзебашыралі). Потым хазяіна нараджалі  маску, бралі яго  сваю кампанію – ехалі да другога суседа.
- магнаты і сярэдняя шляхта наладжвала маскарады, рэдуты – платные танцавальныя вечара, вырашался лёс не адной паненкі
- маслянічныя конные каруселі (завёз з Еропы міхаіл Казіміровіч Радзівіл  1721 г.)
парад удзельніка на канях;
выездка каней;
джыгітока (стоячы скакаць, ці лёжачы);
валоданне халоднай збруяй;
дастаць платок ртом на скаку;
конный жартоныя гульні (дралянае пудзіла з мішенню)
стралялі на понам скаку, папасць шпагай у персцёнак;
знагарода дзельніка
У беларуса шмат зімовых спартыных заба:
Перацягванне каната, цягнуць праз снегавую сцену
Віцебскі слуп – 15 м, ашкураны і змазаны вашчынай, у версе кола з прызам;
Палескі слуп – 15 м, ашкураны і абліты вадой, на версе кола на штыры, яго можна круціць і выбіраць прыз
Катаніе на санях, санныя паязды
У наш час многія элементы ігрышча працягваюць жыць у тых рэгіёнах, дзе захаваліся народныя традыцыі, аднак прыкметна выяляецца тэндэнцыя выцяснення ігрышча, як атэнтычных форм функцыяніровання народна-танцавальна-гульнёва-тэаралізаванага мастацтва арганізаванымі святочнымі выступленнямі калектыва мастацкай самадзейнасці.
2. Арганізацыя работы дапаможных служб
Дапаможныея слудбымаюць вялікае значэнне і зайамаюць адно з ключавых моманта у сістэме стварэння і правядзення свята.
Дапаможныя службы свята:
транспортная служба;
служба аховы парадку;
служба пажарнай аховы;
медыцынская служба.
Транспортная служба: Арганізацыяй работы службовага транспарту свята павінна займацца спецыяльна вызначаная асоба дыспетчар транспартнага руху, калі мы не маем такой магчымасці, за гэта можа адказваць: загадчык пастаночай часткі ці дырэктар свята. Работу дыспетчара транспартнага руху можна разбіць на некалькі этапа:
Дэталёвае знаёмства са сцэнарным планам свята;
Сумесна з галоным рэжысёрам і дырэктарам свята вызначае дзе існуе патрэба забеспячэння работы грузавога і пасажырскага ататранспарту (якія маркі машын, іх колькасць, якакя машына для якіх работ: пагрузачна-разгрузачных, мантажных работ, падвозу дзельніка і г.д.)
Пасля азнакамлення з планам падрыхтокі свята, графікам правядзення рэпетыцый і праграмай свята, складае свой папярэдні графік транспартнага руху на свяце. У гэтым графіку ён адзначае, куды, калі і  які тэрмін павінен быць пададзены транспарт, яго колькасць і маркі атамашын, і за чый кошт.
Папярэдні графік разглядаецца на пасяджэнні аргкамітэта, у яго носяцца папракі, дапаненні, у выпадку неабходнасці  каштарысе свята прадугледжваюцца транспартныя выдаткі.
Пасля зацверджэння графіка аргкамітэтам свята, дыспетчар высталяе заякі на ататранспарт.
Пастаянны кантроль, сувязь з атабазамі, прыдпрыемствам, шафёрамі, арганізатарамі свята. Фіксуе сваечасовае прыбыццё атамашын, завярае пуцявыя лісты шафёра.
Дыспетчар загадзя паведамляе  арганiзацыю аб часе прыбыцця машыны з указаннем яе маркі і нумара з тым, каб гэтую транспартную адзінку мог сустрэць прадстанік арганiзацыі, які  далейшым будзе курыраваць яе работу. У другім выпадку з шафёрам па маршруце можа быць накіраваны прадстанік адной са служба.
Вызначае тэрміны работы ататранспарту, прадугледжвае у графіку яго работы перапынкі на харчаванне шафёра і іх адпачынак.
Прасачыць за тым каб за пастановачнай групай бы замацаваны транспарт для экстранных патрэб Сваю работу дыспетчар здзяйсняе  цеснай сувязі з памочнікам галонага рэжысёра і дырэктарам свята, службай бяспекі дарожнага руху.
Служба бяспекі дарожнага руху (ДАІ): работнікі ДАІ каардыніруюць сваю работу з дыспетчарам транспартнага руху. Наібольш характерные задачы і абавязкі:
Сустрэча гасцей на мяжы горада, мястэчка, наладзіць суправаджэнне. Па маршруце руху транспарта знаходзяцца на дзяжурных пастах работнікі атаінспекцыі, якія рэгулярна могуць паведамляць у штаб свята аб часе праходжання пэнай машыны.
Рух транспарту на свяце. Месцам правядзення свят амаль засёды становяцца плошчы і вуліцы населенага пункта, а яны прызначаны для руху транспарту. Каб дапамагчы правядзенню свят і не парушыць работу жыццёва важных транспартных артэрый горада, мястэчка, мясцовыя лады павінны прыняць наступныя меры:
- распараджэнне аб перакрыцці пастамi ДАІ вуліц, праспекта, плошча, дзе праходзіць свята і закрыцці праезду, акрамя службовага;
- для гарадскога, грузавога, прыватнага транспарту распрацаваць спецыяльныя аб’язныя маршруты;
- кожная адзінка службовага ататранспарту, якая абслуговае свята, павінна мець спецыяльны пропуск, завераны пячаткай ДАІ і прымацовацца на ветравое шкло атамабіля. Пропускам можа служыць афіша свята.
3. Арганізацыя работы атавакзала свята. Вызначаецца спецыяльнае месца для атавакзала свята, улічваючы мяркуемы прыток машын, на сучаснам этапе атавакзал размясчаюць за межамі горада. Падзялiць атавакзал на часткі для службовага і прыватнага транспарту. Павінны быць спецыяльныя паказальнікі да атавакзала і сам ён павінен быць акантованым, пры ездз пост ДАІ. Вадзіцелі транспарту, каб не стварыць праблем рознага характару, пастаянна знаходзіцца каля машын.
4. Суправаджэнне. На свяце павінна быць забяспечана суправаджэнне машынамі ДАІ атакалон. Калі адбываецца феерверк, загадзя распрацоваецца маршрут руху атамабіля з выбуховымi і пiратэхнічнымі сродкамі (сустрэча за горадам, суправадженне да месца мантажу, а  дзень правядзення да месца васаблення піратэхнічнай дзеі). Усе арганізацыйныя моманты гэтага суправаджэння (час, маршрут, месца) удакладняюцца з членамі аргкамітэта, адказнымі за правядзенне мерапрыемства.
Служба аховы парадку – увесь час знаходзіцца на свяце. Тры перыяды работы: падрыхточы, выканачы, заключны. Ставіцца адзіная мэта забяспечыць грамадскі парадак і бяспеку, аказаць першую дапамогу пацярпелым і арганізаваць іх выратаванне.
Служба аховы парадку патрэбны ведаць:
месца, час, мэту правядзення свята, прыкладная колькасць удзельніка;
участак ачаплення;
рэжым работы чыгуначнага транспарту;
распрацока абавязка нарада у залежнасці ад месца нясення службы;
выкарыстованне тэхнiчных сродка;
арганізацыя сувязі паміж узаемадзеючымі суб’ектамі і штабам.
кіранік штаба – начальнік міліцыі разам з галоным рэжысёрам вызначаюць дзеі і  якой колькасці спатрэбіцца груп міліцыі
За 1-2 гадзіны да прыбыцця дзельніка свята праводзіцца іструктаж усіх служб аховы;
За галоным рэжысёрам свята замацоваецца міліцыянер з перагаворн. устройствам.
Служба пажарнай аховы: Пытяннямі пажарнай бяспекі на свяце займаюцца адказныя супрацонікі мясцовай пажарнай аховы. У перыяд падрыхтокі паводзяцца шэрах правілактычных супрацьпажарных мерапрыемства. Інспектар пажарнай аховы праводзіць інструктаж па мантажу электрычных ліній свята, электраасвятляльнай і гуказамацняльнай апаратуры с тэхнічнымі работнікамі свята.
Асобая вага – пры парвядзенне вогненых, піратэхнічных дзей не павінны дзельнічаць дзец, даручаць толькі дарослым. Пажарная машына павінна знаходзіцца  весь час на свяце з радыёзмацняльнікам і мець сувязь з галоным рэжысёрам.
Медыцынская служба: Спецыяльная служба, якую значальвае галоны рач мясцовай бальніцы. Задачы:
- вызначыць персанал для абслуговання пры штабе медыцынскага пункта свята (урач, медыцынская сястра). Трэба выдзеліць спецыяльны пакой, дзе павінны быць кушэтка і лекавыя сродкі;
- выдзеліць для кожнай зоны свята паходную аптэчку;
- машыны хуткай дапаогі павінны знаходзяцца  весь час на спецыяльна абарудаваным месце.

Білет 12
1. Арганізацыя святочнага феерверку.
Феерверачныя дзеі з’яляюцца аднымі з самых яскравых у сістэме выразных сродка свята. Светладынамічныя піратэхнічныя кампазіцыі васабляюць як дадатковыя элементы дэкору асобных святочных фрагмента (тэатралізаванае святочнае шэсце, прадсталенне, канцэрт, абрадава-рытуальная дзея, спартыная і масава-гульневая праграма), так і самастойнае святочнае дзеянне. Распрацаваныя і здзейсненыя  форме піратэхнічных спектакля або звычайных дэкаратыных феерверка, яны часта з’яляюцца кульмінацыяй або фіналам святочнай дзеі.
Феерверкі на Беларусі маюць багатыя мастацкія традыцыі. Больш за 350 год прайшло з дня публікацыяі  г. Амстэрдаме (1650 год)  друкарні Яна Янсена кнігі «Вялікае мастацтва артылерыі», якую напіса першы беларускі феерверкер, генерал-лейтэнант кароннай артылерыі Рэчы Паспалітай Казімір Семяновіч.
Слова “феерверк” паходзіць ад нямецкага Feuerwerk, ад Feuer – агонь + Werk – работа. Каляровыя агні, рознакаляровыя асвятляльныя ракеты, якія запускаюць у час свят, урачыстасцей.
Але  перакладзе Вацлава Ластоскага слова феерверк гучыць, як “агнялёт”.
На тэрыторыі сходнеславянскіх краін у 1992 г.  сувязі з распадам СССР і тварэннем суверэнных рэспублік рэзка парушыліся  многіх аспектах і былі страчаны эканамічныя і духоныя сувязі паміж былымі брацкімі краінамі. На кінастудыі «Беларусьфільм» у выніку пагаршэння эканамічнай сітуацыі штогод сталі выпускаць адзінкавыя кінастужкі, і таму адпала необходнасць у існаванні піратэхнічнага аддзела. Перад аднымі з лепшых феерверкера Беларусі, якія працавалі на кінастудыі, гостра пастала праблема выжывання, што  1994 г. і прывяло да стварэння Таварыства з абмежаванай адказнасцю «Спецэфект» (дырэктар – Я.М.Шыфрын, тэхнолаг – В.У. Кавалё, піратэхнікі – Л.Д.Гармаза, У.У.Дронін, А.Н.Шэдуйкіс). У Таварыства перайшла матэрыяльна-тэхнічная база піратэхнічнага аддзела «Беларусьфільм», якую размясцілі  НДІ парашковай металургіі  Астрашысцкім гарадку. Новая піратэхнічная структура пачала актыную дзейнасць па падрыхтоцы і дэманстрацыі феерверка на тэрыторыі Беларусі.
Піратэхнічныя дзеянні з’ляюцца аднымі з самых яскравых у сістэме выразных сродка свята. Светладынамічныя піратэхнічныя сродкі выкарыстоваюць і як дадатковы выразны элемент дэкору асобных святочных фрагмента (тэатралізаванага шэсця, прадсталення, канцэрта, абрадава-рытуальных дзей, спартыных і масава-гульнёвых праграм) і як самастойнае дзеянне.
Феерверк – гэта комплекс піратэхнічных выраба, складзены  пэную мастацкую кампазіцыю. Па жанраваму рашэнню феерверкі можна падзяліць на дэкаратыныя і тэатралізаваныя.
Дэкаратыны феерверк – гэта мастацкая піратэхнічная кампазіцыя, якая аздабляе пэныя святочныя дзеянні.
Тэматычны (тэатралізаваны) феерверк – гэта мастацкі асэнсаваная, вобразна-сімвалічная піратэхнічная дзея, якая адлюстровае пэную падзею  жыцці грамадства, калектыву, асобы. У тэматычных феерверках разам з піратэхнічнымі і феерверачнымі вырабамі выкарыстоваюць дадатковыя сродкі выразнасці – музыку, пластыку, слова, святло. Тэматычныя феерверкі будуюцца па законах драматургіі, маюць сваю тэму і ідэю, падзейны рад, сцэнарна-рэжысёрскі ход, кампазіцыйную пабудову і вобразнае вырашэнне  мастацка-дэкаратыным і музычным афармленні. Тэматычныя феерверкі  залежнасці ад выкарыстаных віда мастацтва набываюць розныя жанравыя адценні: літаратурна-музычная піратэхнічная кампазіцыя, музычна-піратэхнічнае шоу, гукапіратэхнічныя, светлагукапіратэхнічныя і воднапіратэхнічныя спектаклі.
Асноным выразным сродкам мастацтва феерверка з’яляюцца піратэхнічныя вырабы, якія па прымяненню і характару дзеяння падзяляюць на наступныя групы:
1. Вырабы наземнай дзеі, якія выкарыстоваюцца для мантажу піратэхнічных фігур: фігурныя свечкі, іскрыстыя фантаны, форсы, кітайскія колы, фальшфееры, ліставыя зоркі, бенгальскія свечкі, шлаг, марса агонь, успышка.
2. Вырабы наземнай дзеі, якія выкарыстоваюцца для імітацыі гарматных стрэла, выбуха снарада, мін, гранат і іншых гукавых эфекта (выбуховыя пакеты, розныя імітатары, халастыя патроны).
3. Вырабы для выкіду  паветра згараючых піратэхнічных элемента (з марцір, пускавых установак, ракетніц), а таксама флага і транспаранта. Выкарыстоваюцца люсткугелі (60, 105, 195, 310 мм) для стварэння верхняга зроню  феерверкавых прадсталеннях.
4. Феерверкавыя ракеты рознага калібру, прызначаныя для стварэння верхняга зроню  феерверачных дзеях.
5. Феерверкавыя вырабы, прызначаныя для стварэння сярэдняга зроню паветранай дзеі. Найбольш распасюджанымі вырабамі гэтай групы з’яляюцца піратэхнічныя буракі, каметы, рымскія свечкі, а таксама 26-мм сігнальныя і асвятляльныя патроны.
6. Феерверкавыя вырабы вадзяной дзеі (дукер – вадзяны фантан, а таксама квакер, які пасля запальвання пачынае хутка вярцецца і скакаць, часам апускаючыся  ваду).
7. Мелкія феерверкавыя вырабы: швермер ці змейка (выраб ракетнага прынцыпу дзеяння, які  паветры апісвае зігзагападобныя рухі, нагадваючыя маланку, з громкім выбухам у канцы сваёй дзеі), пчолка (выраб, падобны на кітайскае кола, які  паветры круціцца і гудзіць як пчала).
8. Піратэхнічныя элементы: вогненны дождж, а таксама каляровапалымяныя, іскрыста-форсавыя і пульсуючыя зорачки.

Работа над увасабленнем феерверку пачынаецца пасля зацвярджэння сцэнарыя. Асаблiвасць работы па арганiзацыi феерверку заключаецца  тым, што яшчэ на этапе распрацокi сцэнарыя атары павiнны  яго закласцi не толькi вобразна-сiмвалiчнае рашэнне, але i вызначыць, якiя пiратэхнiчныя фiгуры будуць адлюстроваць падзейныя моманты. На эскiзна-праектнай стадыi работы мастак i рэжысёр перш за сё распрацоваюць прасторавае вырашэнне феерверачнай дзеi, улiчваючы архiтэктурна-ландшафтныя асаблiвасцi месца дзеяння. Так, узмацненню вiдовiшчнасцi феерверку можа садзейнiчаць выкарыстанне  якасцi дадатковых пункта дзеяння розных архiтэктурных пабудо, скульптур, сцэн, iнжынерных збудавання i інш. Пры рабоце з эскiзамi пiратэхнiчных фiгур мастак вызначае колеры дэкаратыных агнё, а таксама памеры дэкаратыных канструкцый. Велiчыня iх залежыць ад адлегласцi памiж месцам спальвання пiрафiгур i гледачамi, якiя назiраюць вогненную дзею: чым большая адлегласць да гледачо, тым большага памеру павiнны быць пiрафiгуры.
Эскiзна-праектная распрацока ажыццяляецца мастаком у садружнасцi з iнжынерам-канструктарам i пiратэхнiкам. Разам з iнжынерам мастак вызначае прынцып дзеяння складаных пiратэхнiчных канструкцый (домны, страляючыя танкi, рухомыя фiгуры, лятучы дракон, кветкi, якiя раскрываюцца i закрываюцца, i інш.), выпрацовае iх чарцяжы i тэхналагiчнае апiсанне. Пiратэхнiк у сваю чаргу вырашае, на якiх вiдах пiратэхнiчных выраба будзе здзяйсняцца дзеянне пiратэхнiчных фiгур (фантаны, контурныя свечкi, форсы або з ажыццяленнем камбiнаванага спосабу жывання розных выраба).
Работы з феерверачнымi вырабамi належаць да катэгорыi выбуховых i вогненебяспечных. Таму пры планiроцы прасторавага вырашэння месца дзеяння мастак i пiратэхнiкi павiнны лiчваць нарматывы адлегласцей, якія гарантуюць бяспеку гледачо у час правядзення феерверку.
Распрацоваючы прасторавае вырашэнне месца феерверачнай дзеi, мастак разам з пiратэхнiкам павiнен вызначыць, а затым намаляваць або начарцiць план гэтага месца з абазначэннем небяспечнай i бяспечнай зон, а таксама адзначыць месцы размяшчэння пажарнай машыны, машыны хуткай дапамогi i службы аховы парадку.
Усе напрацокi, зробленыя мастаком, iнжынерам i пiратэхнiкам, зацвярджаюцца рэжысёрам, якi разам з загадчыкам пастановачнай часткі складае графiк падрыхтокi феерверку. У гэтым графiку неабходна вызначыць вiды работ, тэрмiны iх выканання i адказных за падрыхтоку. У пералiку вiда работ неабходна прадугледзець наступнае:
- распрацоку лiтаратурнага сцэнарыя;
- рэжысёрскі праект;
- запiс фанаграм або падрыхтоку музычнага калектыву (народнага, сiмфанiчнага, духавога, эстраднага i іншых у залежнасцi ад тэматыкi i жанру дзеi), якi будзе суправаджаць феерверк;
- выраб пiратэхнiчных састава, элемента i фiгур;
- месца захавання i аховы феерверачных выраба;
- падрыхтоку грузавога транспарту i суправаджальных для дастакi феерверачных выраба;
- падрыхтоку брыгады рабочых для пагрузачна-разгрузачных работ i размяшчэння пiратэхнiчных фiгур i ракетных павiльёна;
- забеспячэнне аховы месца правядзення феерверку, мер супрацьпажарнай бяспекi, медыцынскага абслуговання (на выпадак няшчасных здарэння);
- вырашэнне пытання харчавання i размяшчэння пiратэхнiка-дэманстратара i члена пастановачнай групы;
- забеспячэнне перагаворнымі сродкамі рэжысёра, яго асiстэнта, пiратэхнiка i супрацонiка аховы парадку, пажарнай i медыцынскай служба.
У працэсе вытворчасцi мастак кантралюе выраб дэкарацый для феерверку, а загадчык пастановачнай часткі - усе астатнiя вiды работ.
Вытворчасцю пiратэхнiчных выраба займаюцца многiя спецыялiзаваныя фiрмы i прадпрыемствы, але частка з iх не мае лiцэнзiй на дэманстрацыю феерверка. Маладасведчаныя пiратэхнiкi такiх фiрм не прытрымлiваюцца iснуючых правiл дэманстрацыi феерверку. Іншыя пiратэхнiчныя фiрмы не маюць сваёй вытворчай базы, выкарыстоваюць нiзкаякасныя феерверачныя вырабы i кампраметуюць гэты вiд мастацкай дзейнасцi.
Трэба звяртацца да паслуг мiжнароднага саюза развiцця феерверачнага мастацтва “Спецэфект-плюс” (генеральны офiс у г.Мiнску). Яго работнiкi распрацоваюць высокамастацкiя феерверкi, маюць сваю вытворчую базу i карыстаюцца унiкальнымi тэхналогiямi.
Транспарцірока феерверачных выраба. Перавозiць феерверачныя вырабы i пiратэхнiчныя матэрыялы можна чыгуначным, водным, атамабiльным, гужавым транспартам пры наянасцi дазволу органа Мiнiстэрства нутраных спра. Забараняецца перавозка выраба ручной паклажай у самалётах, мясцовых паяздах i багажом у пасажырскiх паяздах.
Перавозку выраба атамабiльным транспартам павiнны суправаджаць адказная асоба i зброеная ахова. Вадзiцель транспартнага сродку павiнен прайсцi тэхнiчнае навучанне, медыцынскi агляд i мець пасведчанне на права перавозкi спецыяльных груза. Перавозка дазваляецца толькi  спецыяльна абсталяваных транспартных сродках, якiя адпавядаюць наступным патрабаванням:
- металiчныя часткi кузава машыны павiнны быць засцелены мяккiм матэрыялам або абабiты дрэвам цi другiм iзалюючым матэрыялам;
- выхлапная труба i глушыцель павінны быць справа ад радыятара i мець iскраахову;
- на транспартным сродку неабходна наянасць двух вогнетушыцеля або скрыні з сухiм пяском;
- злева ад кабiны трэба мацаваць чырвоны сцяжок;
- асобам, якiя суправаджаюць груз, i вадзiцелям грузавiко у час руху транспарту забараняецца курыць i мець пры сабе запальваючыя сродкi.
Пры мiжгароднiх перавозках пажадана, каб транспарт суправаджа атамабiль ДАI. У выпадку неабходнасцi пры мiжгароднiх перавозках дапускаецца пакiдаць транспарт, але абавязкова пад наглядам i не блiжэй чым за 200 м ад транспартнай магiстралi i населеных пункта, прычым на машыне трэба высталяць аварыйны сiгнал.
Пры перавозцы выраба атамабiльным транспартам дапускаюцца наступныя скорасцi:
- на тэрыторыi прадпрыемства - не болей 15 км/гадз.;
- па грунтавых i прасёлачных дарогах - не болей 30 км/гадз.;
- па бетоннай цi асфальтаванай шашы - не болей 60 км/гадз.
Па чыгунцы вырабы перавозяць у простым вагоне без абмежавання адлегласцi i скорасцi. Такiя ж умовы iснуюць i пры перавозцы выраба водным транспартам.
Перавозiць феерверачныя вырабы ручной паклажай можа пiратэхнiк або кiранiк феерверку.
Захаванне выраба. Склады захавання пiратэхнiчных выраба па сваім прызначэнні падзяляюцца на пастаянныя i часовыя. Пастаянныя склады - гэта сховiшчы, абсталяваныя стэлажамi i памостамi. Часовыя склады - гэта пляцокi або спецыяльна абсталяваны атамабiль. Склады захавання феерверачных выраба павiнны быць прыняты камiсiяй, якая складаецца з прадстанiко адмiнiстрацыi прадпрыемства, Дзяржпрамнагляду, Дзяржпажарнагляду, МУС.
Феерверачныя вырабы заховаюцца ва пакоцы  неацяпляльных памяшканнях пры тэмпературы ад +400 да -500 С у адпаведнасцi з указаным гарантыйным тэрмiнам заховання канкрэтнага вырабу. Скрыні з вырабамi павiнны быць укла- дзены  штабелi па тыпах выраба з забеспячэннем вольнага праходу да кожнага тыпу выраба.
Колькасць штабеля вызначаецца патрабаваннямi тэхналагiчных апiсання i iнструкцый па эксплуатацыi на канкрэтны тып феерверачнага вырабу. У сховiшчы на вiдным месцы павiнны быць вывешаны нормы захавання выраба i iнструкцыя па ахове працы i тэхнiцы бяспекi, а таксама паказана планiрока размяшчэння асобных вiда выраба.
Норма пераносу выраба адносiцца да першага класа i складае: для мужчын - 20 кг, для двух мужчын - да 50 кг, для жанчын - 5 кг. У памяшканнi сховiшча дазваляецца праводзiць работы, звязаныя толькi з прыёмам, выдачай i перавозкай феерверачных выраба.
Сховiшча абсталёваецца прыборамi вымярэння тэмпературы i вiльгацi, а iх паказаннi неабходна штодня фiксаваць у журнале. Тут жа павiнен весцiся журнал улiку феерверачных выраба. У сховiшчы павiнны быць сродкi пажаратушэння (два вогнетушыцелі, вядро з сухiм пяском, рыдлёка, багор).
Усе пастаянныя сховiшчы павiнны кругласутачна быць пад наглядам ваенiзаванай аховы. Часовыя склады на атамабiлях аховаюць асобы, якія суправаджаюць грузы, або кладашчык.
Калi  мясцовасцi, дзе адбываецца феерверк, няма сховiшча, вырабы можна паставiць пад ахову  асобны бокс пажарнай часткi або аддзела мiлiцыi.
Тэхніка бяспекі і меры перасцярогі пры падрыхтоцы і правядзенні феерверку. Да правядзення работ з феерверачнымi вырабамi дапускаюцца асобы, якiя азнаёмлены з тэхнiчнымi характарыстыкамi, устройствамi i правiламi эксплуатацыi выраба, маюць пасведчанне на права правядзення i дэманстрацыi феерверка.
У час правядзення феерверку пры выкананнi работ з пiратэхнiчнымi i феерверачнымi вырабамi забараняецца:
- карыстацца агнём на адлегласцi не меней 25 м ад пускавой пляцокi i феерверачных выраба (акрамя феерверка, дзе  якасцi спламяняльнiка жываецца стапiнавы шнур);
- прысутнасць пабочных асоб;
- знаходжанне на феерверачнай пляцоцы нецвярозых людзей;
- кiдаць вырабы, цягнуць за правады электраспла-мяняльнiк або вогнеправодны шнур;
- пераносiць вырабы  кiшэнi, пад вопраткай;
- насiць касцюмы з сiнтэтычных матэрыяла, электронныя гадзiннiкi, залатыя i сярэбраныя вырабы i прыгожваннi;
- разбiраць вырабы i вымаць з iх састаныя часткi, выпраляць у iх пашкоджаннi;
- здзяйсняць якiя-небудзь дзеi з вырабамi, калi яны падключаны да электракрынiц;
- пераносiць, апускаць i вымаць вырабы са ствала марцiры;
- пакiдаць у ствале марцiры або на пускавой пляцоцы неспрацавашыя вырабы;
- выкарыстоваць абсталяванне i марцiры з увагнутасцямi, трэшчынамi i iншымi дэфектамi.
У вынiку пажару для тушэння палаючых пiратэхнiчных i феерверачных выраба неабходна выкарыстоваць пясок, пенныя, парашковыя i вуглекiслотныя вогнетушыцелi.
Знішчэнне непрыгодных выраба. Пры правядзеннi феерверку неабходна весцi назiранне за работай феерверачных выраба i фiксаваць анамальныя выпадкi спрацовання.
Феерверачныя вырабы, як i любыя вырабы серыйнай вытворчасцi, у вынiку падзення, няправiльнай зборкi, прымянення  працэсе вырабу дэфектных камплектуючых дэталя падвергнуты анамальнай рабоце.
Асноныя вiды анамальнай работы выраба, якiя могуць адбыцца  час правядзення феерверку, наступныя:
- для наземных феерверачных выраба (фантана, кiтайскiх кола) - гэта разры корпуса i разлёт састаных частак;
- для паркавых феерверачных выраба (рымскiх свечак, бурако) - гэта разры корпуса i разлёт пiраэлемента у бакi, супрацьлеглыя аснонаму напрамку;
- для вышынных феерверачных выраба (люсткугелi) - гэта спрацованне  марціры, на траекторыi палёту, пры падзеннi на зямлю, вяртаннi на зямлю неспрацавашага люсткугеля - “чорны шар”.
Усе пералiчаныя анамалii маюць свае прычыны i вынiкi i павiнны быць разгледжаны  арганiзацыях з прыняццем адпаведных мер па iх устараненні.
Пасля феерверку неабходна правесцi агляд мясцовасцi з мэтай збору буйных рэштка незгарэшых пiраэлемента i знаходжання анамальна спрацавашых цi неспрацавашых выраба.
Для знiшчэння непрыгодных выраба падбiраецца такая мясцовасць, дзе ёсць натуральныя перашкоды (яры, равы, лагчыны i да т.п.), якiя абмяжоваюць разлёт пiратэхнiчных выраба. Пры падборы такой мясцовасцi трэба лiчваць, што вакол яе не павiнна быць будынка, лiнiй электраперадач i матэрыяла, якiя могуць загарэцца.
Для знiшчэння вырабу прымяняюць спецыяльную тэрмiтную шашку з электраспламяняльнiкам прамысловай вытворчасцi. Шашку спламяняюць з укрыцця або з бяспечнай адлегласцi.
Калi пры запуску выраб не выйша з марцiры, знiшчэнне адбываецца тэрмiтнай шашкай, якую апускае на выраб адказная асоба  акулярах, што аховаюць вочы. Марцiры пры гэтым павiнны быць заглыблены  грунт на 1/3 ствала.
Неспрацавашыя пiратэхнiчныя элементы кладуць на загорнутую  паперу тэрмiтную шашку i знiшчаюць шляхам успламянення шашкi.
Правілы па падрыхтоцы і дэманстрацыі феерверку. Феерверк здзяйсняе арганiзацыя, якая мае дазвол на яго правядзенне. Усе асобы, занятыя падрыхтокай i дэманстрацыяй феерверку, павiнны быць праiнструктаваны кiранiком феерверку перад кожнай дэманстрацыяй аб мерах бяспекi пры рабоце з вырабамi.
Для атрымання дазволу на права дэманстрацыi феерверку прадпрыемства цi арганiзацыя падае заяву  мясцовыя органы лады з адначасовым уведамленнем органа мiлiцыi i пажарнай аховы.
У заяве неабходна казаць:
- найменне арганiзацыi;
- аб’ём феерверку, тэрмiн правядзення, характар выраба;
- звесткi аб арганiзацыi, якая праводзiць феерверк;
- да заявы дадаецца копiя дазволу на права правядзення работ па дэманстрацыi феерверку.
Непасрэдна на месцы перад падрыхтокай i дэманстрацыяй феерверку кiранiк абавязаны дакладнiць з органамi мiлiцыi i пажарнай аховы месца, дату i час правядзення феерверку, парадак кароткатэрмiновага заховання выраба, парадак знiшчэння непрыгодных выраба, а таксама атрымаць пiсьмовы дазвол на правядзенне феерверку.
Органы мясцовай улады сумесна з арганiзацыяй абавязаны распрацаваць план па забеспячэнні мер аховы месца правядзення феерверку, мер супрацьпажарнай бяспекi i выдзелiць машыну хуткай дапамогi з абслуговым персаналам.
Месца дэманстрацыi феерверку размяшчаецца на бяспечнай адлегласцi ад гледачо.
На пляцоках, з якiх выпускаюцца вырабы, павiнен быць устанолены такi парадак, пры якiм выключалiся б выпадкi пранiкнення пабочных асоб i крадзяжу феерверачных выраба.
На пляцоках, дзе адбываецца дэманстрацыя феерверку, забараняецца курыць, працаваць у нецвярозым стане, пакiдаць феерверачныя вырабы без аховы.
Пасля заканчэння феерверку пляцоку аглядаюць з мэтай збору неспрацавашых выраба i элемента. Усе неспрацавашыя вырабы неабходна знiшчыць у адпаведнасцi з правiламi.
Ахова тэрыторыi пускавой пляцокi можа быць знята толькi пасля заканчэння сiх вiда работ са згоды кiранiка феерверку. Пасля заканчэння феерверку складаюць акт аб яго правядзеннi i вынiках (у трох экземплярах). Акт падпiсваюць:
- кiранiк феерверку;
- адказная асоба мясцовых органа улады;
- прадстанiк арганiзацыi - заказчыка феерверку.
На акце ставiцца пячатка мясцовых органа улады або арганiзацыi-заказчыка, i ён заховаецца  справах.

2. Арганізацыя работы штаба свята.
1.1. Склад аргкамітэта і яго структурных падраздзялення.
Аргкамiтэт свята - гэта часовае адмiнiстрацыйна-творчае аб’яднанне, створанае па загадзе органа дзяржанай улады або адмiнiстрацыi грамадскай установы, арганiзацыi цi прыватнай асобы для вырашэння задач творчага, матэрыяльна-тэхнiчнага, арганiзацыйнага i фiнансавага забеспячэння свята  перыяд яго падрыхтокi i правядзення
Арганізацыйны камітэт па падрыхтоцы свята складаецца са штаба, куды ваходзяць старшыня аргкамітэта, намеснікі старшыні аргкамітэта, кіранікі структурных падраздзялення, сакратар; пастановачнай групы (мастацкі кіранік свята, атар сцэнарыя або сцэнарная група, галоны рэжысёр, галоны мастак, музычны кіранік, галоны балетмайстар, гукарэжысёр, рэжысёры-пастаношчыкі розных святочных мерапрыемства, дзей, нумаро); творчай групы (памочнiк або асiстэнт галонага рэжысёра, рэжысёры, балетмайстры, хормайстры, дырыжоры, мастак-дэкаратар, мастак-бутафор, мастак-рэквiзiтар, мастак па грыму, кiранiкi творчых калектыва, асiстэнты рэжысёра-пастаношчыка, трэнеры спартыных калектыва, асобныя выканацы: вядучыя, дыктары, артысты розных жанра, культарганiзатары, удзельнiкi груп тэатралiзаванай рэкламы на вазах, атамабiлях, трамваях, цеплаходах i інш.); мастацка-пастановачнай часткі (машынiст сцэны, калi ёсць неабходнасць, гукааператары, аператары святлатэхнiкi, інжынер па разлiку канструкцый i дэкаратыных аб’ёма, рэквiзітар, касцюмер, грымёр, бутафор, рабочыя сцэны); упралення па матэрыяльна-тэхнiчным забеспячэнні (намеснiк старшынi аргкамiтэта або дырэктар свята, кiранiкi або адказныя прадстанiкi арганiзацый, прадпрыемства, устано, якiя дзельнiчаюць у падрыхтоцы свята, дырэкцыя кiрмашу, аддзел арганiзацыi харчавання дзельнiка свята: прадпрыемствы харчовай прамысловасцi, харчгандлю, грамадскага харчавання; транспартны аддзел: камунгас, ПМК, атабазы, трамвайна-тралейбусныя паркi, спартына-тэхнiчныя таварыствы, атасродкi воiнскiх i ваенiзаваных падраздзялення); арганізацыйнага аддзела (адмiнiстратар свята, жыллёвая гаспадарка: гасцiнiцы, iнтэрнаты, здранiцы, турбазы, палатачныя гарадкi; група рэкламы свята: прэса, радыё, тэлебачанне, друкарня; служба бяспекi руху; транспартная служба; медыцынская служба свята; служба пажарнай бяспекi; служба аховы парадку: мiлiцыя, падраздзяленнi нутраных войск, добраахвотныя дружыны аховы парадку); бухгалтэрыі свята (галоны бухгалтар, бухгалтар, касiр).
1.2. Пры распрацоцы структуры аддзела i служба аргкамiтэта важна ведаць не толькi сiстэму падпарадкавання, але i дакладна вызначыць функцыянальныя абавязкi iх супрацонiка. Веданне функцыянальных абавязка супрацонiка дае магчымасць кампетэнтна абгрунтаваць аплату тых цi iншых вiда работ, уключышы iх пералiк у канкрэтнае працонае пагадненне або дагавор.
У кожным свяце  залежнасцi ад яго маштабу функцыянальныя абавязкi члена структурных падраздзялення могуць вызначацца  большым цi меншым аб’ёме, але галоныя моманты iх дзейнасцi застаюцца нязменнымi.
Старшыня аргкамiтэта звычайна прызначаецца з лiку адказных адмiнiстрацыйных асоб, здольных вырашыць пытаннi арганiзацыi свята на любым узронi. У рамках раёна, вобласцi, горада старшынёй аргкамiтэта, як правiла, становiцца старшыня мясцовага выканкама або яго намеснiк цi загадчык аддзела культуры; у невялiкiх святах мясцовага характару такiя функцыi можа выконваць дырэктар пэнай арганiзацыi, прадпрыемства, кiранiк установы; у свяце, якое наладжваецца мiнiстэрствам пэнай галiны, старшынёй арг-камiтэта прызначаюць намесніка мiнiстра, а  вялікіх мiжнародных святах узначалiць такое часовае аб’яднанне можа кіранік пэнай дзяржанай структуры.
Задача старшынi аргкамiтэта - здзяйсненне агульнага кiранiцтва i каардынацыя работ усiх структурных падраздзялення, перыядычнае правядзенне агульных пасяджэння аргкамiтэта, на якiх заслуховаецца i аналiзуецца ход падрыхтокi свята, вырашаюцца найбольш вострыя арганiзацыйныя праблемы i спрэчныя пытаннi.
Намеснiк старшынi аргкамiтэта - гэта прадстанiк дзяржаных органа (або арганiзацыi, прадпрыемства, установы), якi практычна вядзе пастаянны кантроль работы сiх структурных падраздзялення i перыядычна робiць справаздачы свайму кiранiку. У лiк намеснiка старшынi аргкамiтэта даволi часта (асаблiва пры васабленнi свят мясцовага зроню) уваходзяць дырэктар свята i галоны рэжысёр.
Дырэктар свята вядзе практычную работу па кiранiцтве i кантролі за дзейнасцю гаспадарчых, арганiзацыйнай i фiнансавай структур аргкамiтэта. У асобных святах, увасабленне якiх звязана з выкананнем вялiкага аб’ёму работ, у склад супрацонiка аргкамiтэта могуць быць уведзены пасады генеральнага i выканачага дырэктара, якiя памiж сабой дзеляць абавязкi па падрыхтоцы i правядзенні свята.
Асобнае месца  кiранiчым звяне аргкамiтэта займае галоны рэжысёр (або мастацкi кiранiк). Справа  тым, што гэтая асоба нясе асабiстую адказнасць за якасць творчага васаблення свята. Таму дырэктар свята па сiх кардынальных пытаннях i  тых выпадках, калi iснуе неабходнасць, раiцца з галоным рэжысёрам, выконвае яго рэкамендацыi, парады. Пры знiкненнi спрэчных моманта або розных пазiцый на спосаб вырашэння таго цi iншага пытання яны звяртаюцца да старшынi аргкамiтэта, якi i выносiць канчатковае рашэнне.
1.3.Пастановачная група - гэта часовае творчае аб’яднанне, створанае для дэталёвай распрацокi творчай канцэпцыi свята i яе васаблення  лiтаратурным аспекце, пластычным, мастацка-дэкаратыным, музычным рашэннях.
Стварэнне пастановачнай групы свята - прэрагатыва галонага рэжысёра (або мастацкага кiранiка); у залежнасцi ад аб’ёму творчых работ вар’iруецца i колькасны склад пастановачнай групы або пастановачных груп.
Мастацкi кiранiк - самы дасведчаны спецыялiст пэнага жанру мастацтва  структуры арганiзацыйнага камiтэта свята, творчыя распрацокi, парады i рэкамендацыi якога аказваюць iстотны плы на якасць падрыхтокi i правядзення свята.
Пасада мастацкага кiранiка водзiцца  склад пастановачных груп буйнамаштабных свят, якiя маюць мiжнародны, рэспублiканскi, рэгiянальны статус i патрабуюць паэтапнага васаблення (спачатку  рамках раёна, вобласцi i, нарэшце, на месцы правядзення заключнага мерапрыемства). Прыкладам такiх свят у нашай краіне могуць быць мiжнароднае свята народнай музыкi “Звiняць цымбалы i гармонiк”, Свята нацыянальных культур Беларусi, рэспублiканскія святы-конкурсы народных рамёства, народнага гумару, фестываль народнай гульні “ Карнавал весялосці” i iнш.
Мастацкi кiранiк адказвае за творчы працэс падрыхтокi свята. У яго функцыянальныя абавязкi ваходзiць наступнае:
- стварэнне агульнай канцэптуальнай асновы, у якой прапануецца васабленне новых святочных форматварэння або новых рашэння i творчых падыхода да жо iснуючых святочных дзей цi захаванне i развiццё стараданiх народных святочных традыцый;
- складанне агульнай праграмы свята;
- распрацока агульных праграм (або сцэнарных плана) рэгiянальных, абласных, раённых свят, якiя ваходзяць у структуру буйнамаштабнага свята з улiкам мясцовых асаблiвасцей i адрознення;
- удзел у распрацоцы палажэння аб правядзеннi свята, у якiм вызначаюцца яго мэты i задачы, умовы правядзення, склад аргкамiтэта i журы з пералiкам галоных адказных асоб; уключэнне  палажэнне агульнага комплексу задання, якiя неабходна вырашыць вызначаным арганiзацыям, установам i прадпрыемствам у перыяд падрыхтокi i правядзення свята; удзел у складаннi каштарыса свята;
- правядзенне творчых кансультацый з рэжысёрамi-паста-ношчыкамi, мастакамi, харэографамi, хормайстрамi, мастакамi па святлу, пiратэхнiкамi, гукарэжысёрамi, кiранiкамi творчых i трэнерамi спартыных калектыва, якiя заняты  арганiзацыi i васабленнi пэных фрагмента свята або яго асобных нумаро;
- аналiз i зацвярджэнне лiтаратурных сцэнарыя i рэжысёрскiх распрацовак разнастайных святочных дзей (урачыстае адкрыццё i закрыццё свята, тэатралiзаванае прадсталенне, абрад, канцэрт, конкурс, гульнёвыя, спартыныя i вiдовiшчныя праграмы);
- удзел у распрацоцы рабочага плана падрыхтокi свята;
- правядзенне пасяджэння пастановачных груп свята, на якiх абмярковаюцца i вырашаюцца разнастайныя пытаннi яго васаблення;
- агульнае кiранiцтва работай пастановачных груп рэгiянальных свят;
- кантроль за ходам падрыхтокi i аналiз правядзення свят у розных раёнах;
- асабістае кiранiцтва работай пастановачнай групы заключных мерапрыемства свята;
- аналiз арганiзацыi i правядзення свята на вынiковым пасяджэннi арганiзацыйнага камiтэта, вызначэнне творчых знаходак, удалых рашэння, выяленне пралiка у творчых, арганiзацыйных, матэрыяльна-тэхнiчных i фiнансавых аспектах увасаблення свята, распрацока i прапанова практычных рэкамендацый па пераадоленні вызначаных недахопа i далейшым удасканаленні свята.
Галоны рэжысёр свята - гэта адзiная  структуры арганiзацыйнага камiтэта асоба, якая вядзе і накіровае весь комплекс пытання, звязаных з творчым увасабленнем свята.
Функцыянальныя абавязкi галонага рэжысёра наступныя:
- стварэнне iм асабiста або  саатарстве агульнай канцэпцыi свята;
- правядзенне гiсторыка-рэтраспектынага аналiзу развiцця свята, якое будзе васабляцца, выдзяленне яго агульнанацыянальных рыс, а таксама тэрытарыяльных i мясцовых адметнасцей i асаблiвасцей;
- распрацока агульнага сцэнарнага плана i лiтаратурнага сцэнарыя цэнтральных святочных мерапрыемства (урачыстае адкрыццё, урачыстае закрыццё свята, галоная святочная дзея - тэатралiзаванае прадсталенне, абрад, вiдовiшча, шоу, конкурс i да т.п.);
- падрыхтока пастановачнага плана свята;
- здзяйсненне кантролю за распрацокамі атара іншых святочных дзей;
- кiранiцтва работай рэжысёра-пастаношчыка асобных мерапрыемства;
- пастанока задач i кантроль за ходам практычнай падрыхтокi асобных нумаро, атракцыёна, спартыных, пiратэхнiчных, харэаграфiчных, музычных, масава-гульнёвых i iншых дзей, якiя здзяйсняюць рэжысёры, хормайстры, балетмайстры, дырыжоры i кiранiкi iншых калектыва;
- вызначэнне з галоным мастаком прасторавага i вобразнага вырашэння свята, зацвярджэнне эскiза i чарцяжо канструктыных элемента, малых форма дэкаратынага афармлення i здзяйсненне агульнага кантролю за iх вырабам;
- вызначэнне з галоным балетмайстрам прасторавага i вобразнага вырашэння пластычных сцэн i кантроль за iх пастанокай;
- вызначэнне з музычным кiранiком прынцыпа музычнага афармлення, кантроль за падборам музычных нумаро;
- вызначэнне з гукарэжысёрам прынцыпа гукавога афармлення свята, запiс, перазапiс i мантаж фанаграм свята сумесна з гукарэжысёрам i гукааператарам;
- распрацока творча-тэхнiчнай дакументацыi (партытура рэжысёра, музычная партытура, партытура асвятлення, выпiскi на рэквiзiт, бутафорыю, касцюмы i абутак, парыкi i грым, мэблю, партытура тэхнiчных перастановак, графiк правядзення рэпетыцый);
- работа з творчымi калектывамi i асобнымi выканацамi па васабленні святочных дзей;
- правядзенне застольных, планiровачных, мантажных, прагонных, зводных i генеральных рэпетыцый, а таксама свята;
- здзяйсненне сумесна з дырэктарам свята перыядычнага кантролю работы сiх служба, непасрэдна звязаных з творчым, матэрыяльна-тэхнiчным, арганiзацыйным i фiнансавым забеспячэннем свята;
- удзел у пасяджэннях арганiзацыйнага камiтэта свята.
Галоны мастак свята. Стварэнне мастацка-дэкаратынага афармлення - адно з кардынальных пытання арганiзацыi свята, якое звязана з агульным планам дэкарыравання святочнай тэрыторыi, пабудовай разнастайных канструкцый аказiянальнай часовай архiтэктуры - сцэнiчныя пляцокi, гандлёвыя пабудовы, статычныя i дынамiчныя канструктыныя элементы афармлення i да т.п. Мастацка-дэкаратынае афармленне павiнна  яскравай, вобразна-сiмвалiчнай форме адлюстроваць iдэю свята, несцi  сабе пазнавальную i iнфарматыную накiраванасць.
Здзяйсненнем задумы i кантролю за вырабам мастацка-дэкаратынага афармлення займаецца галоны мастак, якi павiнен:
- азнаёмiцца з агульным сцэнарыем свята i сцэнарыямi яго асобных фрагмента, творчай канцэпцыяй галонага рэжысёра i рэжысёра-пастаношчыка;
- распрацаваць агульны план дэкарыравання мясцовасцi, дзе адбываецца свята;
- удакладнiць з галоным рэжысёрам i распрацаваць план размяшчэння зон святочнага дзеяння i iх апорных пункта;
- распрацаваць вобразнае вырашэнне свята з улiкам яго тэматыкi, жанравых, стылёвых i нацыянальных асаблiвасцей;
- распрацаваць эскiзы мастацка-дэкаратынага афармлення (розных статычных i дынамiчных установак, светлавога афармлення, касцюма i грыму, рэквiзiту i бутафорыi, пiратэхнiчных фiгур i буйнамаштабных лялек i да т.п.);
- падабраць мастако i дэкаратара, мастака-бутафора, мастака-рэквiзiтара, мастака-грымёра i мастака па асвятленні, якiя будуць выконваць адпаведныя вiды работ;
- праводзiць пастаянны кантроль за ходам усiх этапа работ па вырабе мастацка-дэкаратынага афармлення;
- правесці нагляд мантажу мастацка-дэкаратынага афармлення на сiх пляцоках кожнай зоны святочнага дзеяння;
- прымаць удзел у пасяджэннях пастановачнай групы i аргкамiтэта, а таксама  правядзеннi мантажнай, прагоннай i генеральнай рэпетыцый;
- назіраць за ходам мантажных работ у час правядзення свята.
На сiх этапах работы галоны мастак праводзiць кансультацыi з галоным рэжысёрам з мэтай выпрацокi аптымальнага варыянта вырашэння пытання мастацка-дэкаратынага афармлення свята.
Музычны кіранік свята. На святах рознай тэматычнай i жанравай накiраванасцi, асаблiва такiх, як фестывалi народнай, духавой, камернай, эстраднай музыкi, свята песнi i iншых, дзе музыка з’яляецца асноным выразным сродкам, важная роля належыць музычнаму кiранiку, перад якiм ставяцца наступныя функцыянальныя патрабаваннi:
- азнаёмiцца са сцэнарыем свята i характарам музыкi той эпохi, якая адлюстравана  свяце;
- распрацаваць музычны вобраз свята цi мелодыю-лейтматы, якая будзе праходзiць скрозь асноныя фрагменты дзеяння;
- вырашыць прынцыпы музычнага афармлення (iлюстрацыйны, кантрастны i інш.), а таксама асноныя спосабы падачы музычнага матэрыялу (механiчны запiс - фанаграма, “жывы гук” у выкананнi музычных, харавых калектыва i асобных выканаца або яднанне гэтых двух спосаба);
- зрабiць падбор музычных нумаро, якiя б не толькi характарызавалi эпоху, але i спрыялi паглыбленню рэжысёрскай задумы свята, узмацнялi эмацыянальны плы на гледача;
- пры неабходнасцi вызначыць кампазiтара, якi зможа напiсаць неабходную для свята музыку.
У сучасных умовах вельмi часта функцыянальныя абавязкi музычнага кiранiка складаюцца на галонага дырыжора або гэтыя задачы вырашае галоны рэжысёр сумесна з гукарэжысёрам.
Гукарэжысёр свята. Сучаснае свята не абыходзiцца без гуказмацнення, асаблiва гэта датычыцца свят на адкрытым паветры, дзе зоны дзеяння размешчаны на вялiкай тэрыторыi, а сцэнiчныя пляцокi знаходзяцца на значнай адлегласцi ад гледачо. Работа па гукавым афармленні свята мае спецыфiчныя асаблiвасцi, звязана з пэнымi творчымi, арганiзацыйнымi i тэхнiчнымi цяжкасцямi.
Перад гукарэжысёрам у працэсе падрыхтокi i правядзення свята ставяцца наступныя функцыянальныя патрабаваннi:
- на аснове выялення прасторавага вырашэння, ландшафтных i архiтэктурных асаблiвасцей месца святочнага дзеяння вызначыць сiстэмы агучвання i аб’ём гучання цэнтральнага мiзансцэнiчнага пункта свята, а таксама дадатковых сцэнiчных i масава-гульнёвых пляцовак;
- высветлiць тыя тэхнiчныя магчымасцi, якiя ёсць у дадзенай мясцовасцi для агучвання сёй тэрыторыi свята i асобных пляцовак;
- на аснове аналiзу сцэнарыя здзейснiць падбор неабходных музычных, шумавых i гукавых нумаро i зацвердзiць iх у галонага рэжысёра;
- распрацаваць партытуру музыкi i шума i вызначыць у адпаведнасцi з патрабаваннямi дзеi хранаметраж кожнага нумара;
- зрабiць запiс, перазапiс i мантаж фанаграм свята;
- кантраляваць мантаж тэхнiчнай апаратуры на сiх сцэнiчных i масава-гульнёвых пляцоках;
- здзейснiць гукавое суправаджэнне рэпетыцый i самога свята;
- прыняць удзел у рабоце пастановачнай групы i аргкамiтэта.
У працэсе работы над гукавым афармленнем гукарэжысёру дапамагае гукааператар або гукааператары, асаблiва на этапе гукатэхнiчнага афармлення i суправаджэння свята. Але канчатковае рашэнне па сiх пытаннях гукавога афармлення прымае галоны рэжысёр.
1.4. Творчая група свята - гэта дзельнікі будучых святочных дзей, запрошаныя для выканання канкрэтных віда творчых работ: прафесiянальныя i самадзейныя калектывы, спартыныя таварыствы i вайсковыя часцi, Дамы мадэля i пiратэхнiчныя фiрмы, сярэднiя i вышэйшыя навучальныя становы, Палацы дзяцiнства i інш.
Асобнае месца  структуры творчай групы займае памочнiк рэжысёра, якi з’яляецца звязуючым звяном памiж галоным рэжысёрам i членамi творчай i пастановачнай груп.
Памочнiк (асiстэнт) - гэта непасрэдны паплечнiк галонага рэжысёра перш за сё па творчай, а затым па тэхнiчна-арганiзацыйнай лiнii. У яго функцыi ваходзiць наступнае:
- удзельнічаць ва сiм працэсе падрыхтокi свята, пачынаючы з абмеркавання з галоным рэжысёрам пастановачнага плана i заканчваючы выпускам самога свята;
- правесцi па даручэнні галонага рэжысёра рэпетыцыi з асобнымi калектывамi i выканацамi;
- кантраляваць работу розных тэхнiчных служба;
- праводзiць работу па арганiзацыi рэпетыцый:
а) iнфармаваць калектывы i выканаца, усе неабходныя службы аб графiку рэпетыцыйнага працэсу;
б) падрыхтаваць на сцэне згодна з рэжысёрскай планiрокай выгарадку мастацка-дэкаратынага афармлення;
в) пракантраляваць мантаж i гатонасць да работы гуказмацняльнай i гукаадналяльнай апаратуры;
г) праверыць гатонасць касцюма, рэквiзiту i бутафорыi;
д) у час рэпетыцый i святочнага дзеяння кантраляваць ход дзеi, своечасова абвяшчаць выканацам i калектывам аб iх выхадзе на сцэну; згодна партытур музыкi i шума, святла, тэхнiчных перастановак кiраваць работай асвятляльнiка, гукааператара i рабочых сцэны;
ж) выконваць усе творчыя i арганiзацыйныя даручэннi галонага рэжысёра па каардынацыi пытання увасаблення свята.
Памочнiк (асiстэнт) рэжысёра з’яляецца кiранiком-каардынатарам творчай групы, праз якога се творчыя i арганiзацыйныя пытаннi асобных выканаца i калектыва даводзяцца да галонага рэжысёра i дырэктара свята i атрымлiваюць канчатковае вырашэнне
1.5. Стварэнне знешняй формы свята ключае шэраг разнастайных вiда работ творчага i вытворчага характару, якой займаецца мастацка-пастановачная частка свята. Гэта структурнае падраздзяленне аргкамiтэта значальвае спецыяльная адказная асоба - загадчык мастацка-пастановачнай часткі. Але  тым выпадку, калi наладжваемае свята з’яляецца невялiкiм па маштабе або  каштарысе выдатка па розных прычынах не прадугледжана адзiнка загадчыка мастацка-пастановачнай часткі, яго задачы выконвае дырэктар свята.
Загадчык мастацка-пастановачнай часткі працуе  пастаянным кантакце з галоным рэжысёрам i галоным мастаком; яго работа складаецца з наступных функцыянальных абавязка:
- арганiзацыя i правядзенне рабочых нарад мастацка-пастановачнай часткi;
- нагляд за матэрыяльна-тэхнiчным забеспячэннем свята;
- рэгуляванне абавязка i раскладу работы члена мастацка-пастановачнай часткi;
- кантроль за вырабам, арэндай або падборам усiх неабходных кампанента мастацка-дэкаратынага афармлення;
- кантроль за правядзеннем мантажу абсталявання сiх эстрадных i гульнёвых пляцовак свята;
- арганiзацыя i правядзенне спецыяльных вiда рэпетыцый, якiя наладжваюцца мастацка-пастановачнай часткай (падгоначныя, манціровачныя, па асвятленні, гукавыя);
- падрыхтока разам з пажарна-тэхнiчнай камiсiяй i iнжынерам па тэхнiцы бяспекi акта здачы i прыёму мастацка-дэкаратынага афармлення, святлатэхнiкi i разнастайных механiзма з пункту гледжання захавання норма i правiл умо працы i супрацьпажарнай бяспекi;
- удзел у рабоце аргкамiтэта i каардынацыйная работа з членамi iншых структурных падраздзялення.
Пад кiранiцтвам загадчыка мастацка-пастановачнай часткі працуюць спецыялiсты рознага профiлю, якiя займаюцца канкрэтнай творчай i вытворчай дзейнасцю па стварэннi знешняй формы свята.
Білет №13
ТЭХНАЛОГІЯ СТВАРЭННЯ ФЕЕРВЕРКА
Піратэхнічныя дзеянні з,яуляюцца адным з самых яскравых у сістэме выразных сродкау свята. Светладынамічныя піратэхнічныя сродкі выкарыстоуваюць і як дадатковы выразны элемент дэкору асобных святочных фрагментау (тэатралізаванага шэсця, прадстаулення, канцэрта, абрадава-рытуальных дзей, спартыуных і масава-гульнёвых праграм) і як самастойнае дзеяне.
Феерверк – гэта комплекс піратэхнічных выраба, складзены  пэную мастацкую кампазіцыю. Па жанраваму рашэнню феерверкі можна падзяліць на дэкаратыныя і тэатралізаваныя.
Дэкаратыны феерверк – гэта мастацкая піратэхнічная кампазіцыя, якая аздабляе пэныя святочныя дзеянні.
Тэматычны (тэатралізаваны) феерверк – гэта мастацкі асэнсаваная, вобразна-сімвалічная піратэхнічная дзея, якая адлюстровае пэную падзею  жыцці грамадства, калектыву, асобы. У тэматычных феерверках разам з піратэхнічнымі і феерверачнымі вырабамі выкарыстоваюць дадатковыя сродкі выразнасці – музыку, пластыку, святло, слова. Тэматычныя феерверкі будуюцца па законах драматургіі, маюць сваю тэму, идэю, падзейны рад,сцэнарна-рэжысёрскі ход, кампазіцыйную пабудову і вобразнае вырашэнне  мастацка-дэкаратыуным і музычным афармленні. Тэматычныя феерверкі  залежнасці ад выкарыстаных віда мастацтва набываюць розныя жанравыя адценні: літаратурна-музычная піратэхнічная кампазіцыя, музычна-піратэхнічнае шоу, гукапіратэхнічныя, светлагукапіратэхнічныя, воднаптратэхнічныя спектаклі.
Асноным выразным сродкам мастацтва феерверка з,яуляюцца птратэхнічныя вырабы, якія па прымяненню і характару дзеяння падзяляюцца на наступныя группы:
1. Вырабы наземнай дзеі, якія выкарыстоваюцца для мантажу піратэхнічных фігур: фігурныя свечкі, іскрыстыя фантаны, форсы, кітайскія колы, фальшфееры, ліставыя зоркі, бенгальскія свечкі, шлаг, імарса агонь, успышка.
2. Вырабы наземнай дзеі, якія выкарыстоваюцца для імітацыі гарматных стрэла, выбухау снарада, мін, фанат і іншых гукавых эфекта (выбуховыя пакетыі, розныя імітатары, халастыя патроны).
3.Вырабы для выкіду  паветра згараючых піратэхнічных элемента (змарцір
пускавых установак, ракетніц), а аксама флага і транспарьа. Выкарыстоваюццалюстікугелі (60,105, 195, 310 мм) для стварэння верхняга зроню  феерверачных прадсталеннях.
4. Феерверкавыя ракеты рознага калібру, прызначаныя для стварэння верхняга зроуню  феерверачных дзеях.
5. феерверкавыя вырабы, прызначаныя для стварэння сярэдняга зроню паветранай дзеі. Найбольш распасюджанымі вырабамі гэтай групы з,яляюцца піратэхнічныя буракі, каметы, рымскія свечкі, а таксама 26-мм асвятляльныя патроны.
6.Феерверкавыя вырабы вадзяной дзеі (дукер – вадзяны фантан, а таксама кварер, які пасля запальвання пачынае хутка вырцецца і скакаць, часам апускаючыся у ваду).
7. Мелкія феерверкавыя вырабы: швермер ці змейка (выраб ракетнага прынцыпу дзеяння, які  паветры апісвае зігзагападобныя рухі, нагадваючы маланке, з громкім выбухам у канцы сваёй дзеі), пчолка (выраб, падобны на кітайскае кола, якое  паветры круціцца і гудзіць як пчала).
8. Піратэхнічныя элементы:вогненны дождж, каляровапалымяныя, іскрыста-форсавыя і пульсуючыя зорачкі.
Аснонымі састаунымі часткамі феерверкавых выраба з,яляюцца:
- корпусныя дэталі з картону, паперы, тканіны, розных пластмас і алюмінія;
- успламяняльна-разрыныя, выбіуныя і гукавыя зарады з дымных і бездымных пораха, піратэхнічных састава тыпу фотасумеся;
- сродкі успламянення: вогнеправодны шнур, электрауспламяняльнікі, запалкі, стапін (бавауняны шнур або з палімернай масы, скорасць гарэння якога  некалькі разо вышэй, чым у вогнеправоднага шнура).
У святах феерверачныя вырабы могуць быць выкарыстаны розным чанам
ДЫМАВЫЯ ЭФЕКТЫ  выпадку, калі дзея адбываецца на вялікай адлегласці,выкарыстоуваюцца у якасці сігнала пачатка дзеі. Чорныя дымавыя воблакі, дымавыя заслоны дапамогуць стварыць трыважную атмасферу ваеннага эпізоду; лірычны настрой апаэтызаваных карцін прадстауленняпадкрэсляць беласнежныя аблокі, эфект туману.
У час дзіцячых cвят выкарыстоуваюцца аблокі вясёлкавых адцення.
У спартыных нумарах каляровыя дымы прымяняюць у час выступлення парашутыста, якія спускаюцца на парапланах і выпісваюць у небе (пря дапамозе замацаваных на нагах дымавых шашак рознага колеру) лічбы, літары, узоры арнаменту.
Часам на святах самалёты каляровымі дымамі утвараюць кампазіцыі прамалінейнага плану, якія адлюстроваюць сімволіку дзяржауных сцяго краін.
У вечары на плошчах і стадыёнах у час мерапрыемства дымавыя завесы белага колеру можна паставіць паветры і пры дапамозе лазерных промня рабіць на іх мастацкія кампазіцыі.
ВЫБУХОВА-ГУКАВЫЯ ЭФЕКТЫ. Залпавая стральба або выбухі па выпадку той ці іншай падзеі (паважанее прывітаемых асоб або даніна памяці) прыдасць адчуванне рачыстасці , прымусіць гледачоу сканцэнтраваць увагу на значнасці дзеяння. Стрэлы прымяняюць у сцэнах дуэляу, ваенна-гістарычных прадстауленнях, імі даюць старт спартыуным спаборніцтвам.
ВОГНЕНННЫЯ ЭФЕКТЫ - элементы дэкаратыунага афармлення розных падзей: вогнішчы на развітальных святах  дзіцячых летніках, сустрэчы з ветэранамі войн каля вогнішча памяці, у час правядзення турыстычных злётау, фестываля бардаскай песні, на народных святах каляндарнага цыклу і г. д.
Вялікую увагу надаюць агню на рачыстасцях адкрыцця спартыуных свят (Алімпійскія гульні)
ВОГНЕННА-ІСКРЫСТЫЯ саставы з,яляюцца самымі распаусюджанымі і відовішчнымі.
Работа над правядзеннем феерверка пачынаецца пасля зацвярджэння сцэнарыя. Асаблівасці работы па арганізацыі феерверка заключаецца у тым, што яшчэ на этапе распрацокі сцэнарыя атары павінны  яго закласці не толькі вобразна-сімвалічнае рашэнне, але і вызначыц, якія канкрэтна піратэхнічныя фігуры будуць адлюстроуваць падзейныя моманты.

2. КАШТАРЫС СВЯТА
Самай цяжкай справай на пачатковым этапе падрыхтоукі да свята з,яляецца складанне каштарыса выдатка на правядзенне свята.
У выпадку, калі каштарыс складаецца “пад сцэнарый, члены оргкамітэта праводзяць арганізацыйна-вытворчы аналіз сцэнарыя (каб можна было задаволіць усе патрэбы падрыхтокі і правядзення свята), пасля усе фінансавыя пытанні зводзяць у агульны каштарыс, зацвярджаюць яго;
Звычайна выдзяляюць сродкі, загадзя распланаваныя Міністэрствам культуры РБ асобнымі сумамі на кожнае канкрэтнае свята, якое мяркуецца васабіць на працягу фінансавага або каляндарнага года. Існуе практыка долевага удзела у святах, калі зацікауленныя арганізацыі, установы, прадпрыемствы выдзяляюць на яго правядзенне пэуную сумму грошай або фінансуюць у адпаведнасці з калектыунай дамоуленнасцю вызначаную частку работ.
Каштарыс выдатка уваходзіць асобным раздзелам у палажэнні аб правядзенні свята і складаецца з пераліку выдаткау, іх агульнага кошту, вызначэння адказных за аплату. Гэты агульны каштарыс затым (у працэссе падрыхтоукі свята) дэталізуецца па асобных пазіцыях. Пры такіх умовах фінансавання пры увасабленні свята сустракаюцца значныя цяжкасці, бо творчыя ідэі даводзіцца рэалізоуваць у запланаваных рамкамі каштарыса.
Каштарыс можа складацца з наступных пунктау: транспартныя выдаткі, харчаванне і размяшчэнне удзельніка, гукаузмацненне, мастацка-дэкаратыунае афармленне, прызавы фонд, аплата работы пастановачнай группы, камандзіровачныя выдаткі, аплата творчых калектыва і асобных выканауца, падарункі, кветкі, непрадбачанныя расходы і інш.

Білет № 14
1. СЦЭНІЧНАЯ ПАДЗЕЯ
Сцэнічная падзея - гэта дзейсны факт, які карэннай выявай змяняе ход дзеяння.
Падзея - гэта рэзкая перамена, паварот у дзеянні, які прадвызначае чынак / або чынкі / дзеючага твару.
К.С.Станісласкім бы створаны "метад дзейснага аналізу п'есы", у якім тэрмін "ПАДЗЕЯ" з'явіся аснонай прыладай.
Пад азначэннем падзей п'есы або "рэжысёрскіх падзей" разумеюцца тыя галоныя паваротныя падзеі, якія змяняюць плынь дзеяння п'есы і сваім уплывам ахопліваюць значны круг дзеючых твара. Такіх падзей не так шмат.
Азначэнне падзей ролі дакранаецца лініі дзеяння, паводзін толькі дадзенага дзеючага твару. Роля складаецца з вялікай колькасці падзей, і менавіта таму, што іх шмат і  шэрагу выпадка яны суб'ектыныя і з'яляюцца падзеяй толькі для дадзенага персанажа, Станіскласкі аддава перавагу назве "Дзейсны факт", т.е. факт, які падахвочвае да дзеяння.
Буйныя "рэжысёрскія падзеі" непазбежна біраюць у сябе дробныя, меней значныя факты. Так, да прыкладу, Жан-Луі Барро вызначае  п'есе "Вішнёвы сад" толькі 4 падзеі - па адным на акт, але такой значнасці, што становіцца зразумела, што яны падпарадковаюць свайму здзеянню сё жыццё  акце:
" Падзея 1: Вішнёваму саду пагражае продаж.
Падзея 2: Вішнёвы сад хутка будзе прададзены.
Падзея 3: Вішнёвы сад прададзены.
Падзея 4: Вішнёвы сад бы прададзены.
Астатняе - жыццё."
Такое азначэнне лаканічна, і сапрады вызначае сё тое, што рухае п'есу і жыццё  ёй з акту  акт, сапрады арыентуе рытмы, у якіх жывуць дзеючыя твары, падказвае атмасферу.
Дадзены прыклад узяты для таго, каб падкрэсліць думку: у азначэнні падзей варта абапірацца толькі на тыя, якія выкрываюць самую глыбінную сутнасць які адбываецца.
У стварэнні сцэнічнага дзеяння рэжысёр будзе прытрымлівацца па ланцужку сіх, нават другарадных падзей, узнікненні новых прапануемых акалічнасця і г.д. Але фіксуючы вагу на мностве падзей і, часцяком увязая  іх, можна страціць дакладнасць арыентацыі на галонае - на звышзадачу, на адчуванне цэлага. Такім чынам, важна абмежавацца адборам тых падзей, якія ствараюць галоны, карэнны кірунак сцэнічнага дзеяння, яго сэнсу, рытма і сцэнічнай атмасферы.
Існуе некалькі пункта погляду на дадзенае пытанне. Можна разглядаць "падзея" як здарэнне, выпадак, які адбываецца на вачах гледача зараз, т.е. са-існуе. Факт - гэтая падзея  мінулым. Атар дадзенай тэорыі (О.Ф. Кліманова) прапановае разглядаць "падзею" у рамках "паласкай рэфлекторнай дугі". А менавіта па схеме: "сігнал"-"уласна адзнака"-"прыняцце рашэння"-"сігнал-раздражняльнік" (адказная рэакцыя). Гэты натуральны працэс, які праходзіць у жыцці арганічна, неабходна адаптаваць да закона сцэны. У дадзеным кантэксце "падзея" разглядаецца як працэс, які мае пачатак, развіццё і завяршэнне. У аснове гэтага працэсу ляжыць канфліктны пачатак, лінія развіцця барацьбы  канфлікце і складае "падзейны шэраг".
Структура "падзейнага шэрагу" можа разглядаць  наступным варыянце:
- вядучая акалічнасць (падзея, якая з'явілася пачаткам барацьбы);
- зыходная падзея (то, з чаго пачынаецца барацьба  асноным канфлікце);
- першая падзея (то, з чаго пачынаецца барацьба  скразным дзеянні);
- цэнтральная падзея (паваротнае);
Іншымі словамі, сітуацыя можа дазволіцца  той або іншы бок, звярнушы ход барацьбы.
- галонае (рашэнне атарскай ідэі).
Варыянт, прыведзены ніжэй, мяркуе толькі чатыры галоных "падзеі": зыходнае, цэнтральнае, галонае і заключнае.
Развіццё канфліктнай барацьбы пачынаецца ад зыходнай падзеі, рухаецца да цэнтральнага, у якім супрацьборства канфліктуючых сіл выяляецца  крытычнай напрузе. Па Арыстоцелю, "наступае пераход да шчасця ад няшчасця або ад шчасця да няшчасця", хоць зыход барацьбы зусім яшчэ не ясны. Ён распагоджваецца  галонай падзеі, у якім найболей выразна праступае ідэя п'есы (звышзадача). Заключная падзея альбо дазваляе канфлікт, альбо выяляе яго невырашальнасць.

2. ЭТАПЫ ВЫВУЧЭННЯ РЭЖЫСЁРАМ ФАЛЬКЛОРНЫХ ТРАДЫЦЫЙ
1. Збор матэрыялу. Гісторыка-рэтраспектыны навуковы аналіз.
Пачынаецца з вывучэння фальклорна-этнаграфічнай літаратуры мінулых стагоддзя (19-нач.20ст.), гістарычных факта і падзей, працы  архівах і г.д.
2. Збор фальклорна-этнаграфічных матэрыяла у пэнай мясцовасці:
вывучэнне фальклорна-этнаграфічных і мастацкіх крыніц у выніку апытання носьбіта фальклорных традыцый дадзенай мясцовасці (вусна-паэтычныя, музычныя, пластычна-харэаграфічныя творы: прыказкі, казкі, легенды, паданні, песні, танцы, карагоды, лічылкі, цвялілкі, музыка і г.д., якія традыцыйна выкарыстоваліся  дадзенай мясцовасці).
3. Складанне этнічна-фальклорнай апрацокі.
Апрацока і сістэматызацыя матэрыяла. Напісанне сцэнара з улікам усіх асаблівасця фальклорных традыцый для дадзенай мясцовасці.

4. Увасабленне святая на аснове народнай мясцовай манеры выканання, мясцовай кампазізыйнай пабудовы, мясцовых гульняу, абрадау, рэтуалау і танцау.

Билет №15
15.1. Арганізацыя перадсвяточнай і святочнай атмасферы.
Кожнае масавае відовішча уяляе сабой складаны комплекс мерапрыемства, гэта сінтэтычнае дзейства рэжысёр стварае з спалучэння сло, пластыкі, музыкі, святла, колера, прастору, мерапрыемства па стварэнню святочнай атмасферы. Перадсвяточная і паслясвяточная атмасфера павінна агранічана ваходзіць у атмасферу сяго свята. Эмацыянальная структура свята павінна быць зразумела з “першых старонак” відовішча. Яна павінна падрыхтаваць гледача, дзельніка, прывабіць. Стварэнне свята ( ад пачатку і да канца ) павінна быць прасякнута атарскім сэнсам. Гэта значыць, то кожны элемент структуры лагічна звязаны з ідэяй і тэмай. Праз вобраз, сімволіку, тэкст, музыку, пластыку.
ѕ стварэнне перадсвяточнай атмасферы ваходзіць:
1) Арганізацыя рэкламы
2) Рэпетыцыі, работы з калектывам і пастановачнай групай ( рэпетыцыйная сетка на запланаваны час )
3) Афармленне сёй неабходнай дакументацыі.
Усе падрыхточыя дзеянні па стварэнню святочнай атмасферы можна падзяліць на мерапрыемствы:
інфармацыйнай,
агульнаарганізацыйнай,
мастацкай,
мастацка-конкурснай накіраванасці.
Мерапрыемствы інфармацыйнага напрамку.
У мясцовай газеце можна змясціць цыкл артыкула аб стараданіх традыцыях правядзення свята  вашай мясцовасці, аб гісторыі, аб яго дасягненнях; у дзень свята выпусціць святочны нумар газеты, даць поную праграму свята, інтэрв’ю з арганізатарамі, конкурс паэтычны аб свяце; выдаць буклет: падрыхтаваць выпуск сувенірных медалё, значко; надрукаваць запрашэнні на свята, праграму, пропуск для службовага транспарту; арганізаваць выставу фота, прысвечаных святу.
Мерапрыемствы агульнаарганізацыйнага характару: адналенне і рэстарацыя будынка; арганізацыя суботніка, сродкі ад якога пойдуць  фонд свята; арганізацыя латэрэі з папярэднім продажам білета на свята; установа мемарыяльнызх дошак; стварэнне гістарычнага нарыса абсвяце; выраб грамат, падарунка для знагароджвання гасцей.
Мерапрыемствы вытворча-конкурснага характару: правядзенне выставы дасягнення народнай гаспадаркі; арганізацыя конкурсай на: лепшую вуліцу прыватнай забудовы, лепшую школу, дзіцячы садок, добрапарадкаванне тэрыторыі і прамысловых прадпрыемства; конкурс прафесійнага майстэрствва ( лепшага цырульніка, лепшага кухара і інш.)
Мерапрыемствымастацкага і мастацка-конкурснага характару: архітэктурна-мастацкае афармленне свята; стварэнне відэафільма аб свяце; конкурс на стварэнне эмблемы свята і агляд-конкурс фотаработ на тэматыку свята; агляды-конкурсы: калекцыянера і выставы рыбак, птушак, кветак і г.д.; конкурсы творчых калектыва і выканаца; арганізацыя конкурса на лепшы касцюм ( народны, карнавальны ); конкурсы народных рамёства; народных стра.Такім чынам стварэнне святочнай атмасферы дазваляе ключыць людзей самых розных зроста і прафесій, якія сумеюць знайсці прымяненне сваім здольнасцям, адчуць радасць творчага заемадзеяння з астатнімі дзельнікамі свята.

2 Сямейна – бытавыя абрады беларуса, іх змест і вобразнасць. (на прыкладзе “Вяселля”, “Радзін”)
Важнае месца  духонай спадчыне займае сямейна-бытавая культура, якая найбольш пона адлюстровае этыка-маральны бок укладу жыцця, прынцыпы рытуальна-абрадавых і штодзённых паводзін.
Беларускае вяселле складалася з агульна-славянскіх звычая і абрада. Шлюбная цэрымонія падзялялася на некалькі этапа:
1. Пярэпыты 2. Сватанне 3. Заручыны 4. Зборная субота 5. Каравай 6. Ад’езд маладога па нявесту 7. Вянчанне 8. Урачыстае застолле  нявесты 9. Урачыстае застолле  жаніха10. Пасад нявесты 11.Распляценне касы 12. Злучэнне маладых 13. Пярэзвы або госці.
Сватанне. Раскрываецца стараданяя форма шлюбу – купля-продаж нявесты. Свато павінна быць няцотная колькасць.
Сват каза бацькам нявесты “Ёсць у вас тавар, у нас - купец, калі лад, дык і клад...”
Праз тыдзень пасля сватання спралялі Запоіны з дзелам свато і бацько жаніха. Пасля пачастунка маці нявесты давала падарункі гасцям. Затым клікалі нявесту. Нявеста кланалася бацькам, сваякам, потым жаніха і нявесту садзілі за стол і частавалі. Праз тыдзень адбываліся Заручыны. Толькі на заручынах пачыналі спяваць песні, абгаворвалі эканамічны бок вяселля. Зваліся сябры маладых.
Праз 1-3 тыдні спралялася вяселле. Напярэдадні адбывааліся вечарыны  маладога і нявесты. ѕ маладой гэты вечар ме назву – зборная субота ( дзячаты плялі вяночкі, моладзь спявала, гуляла ), у маладога – хлапечнік.У вясельны абрад ваходзіла і праверка цнатлівасці нявесты – пасад. Калі яна захавала цноту, саджалі на дзяжу, пакрытую кажухом наверх, і расчэсвалі ёй косы. Калі не цнатлівая – не садзілася на дзяжу, бо грэх.
Каравайны абрад. Хлеб – аснова дабрабыту сям’і, ён бы важным атрыбутам у абрадавым рытуале на сіх этапах вяселля. Хлеб сімвалізава дастатак у сям’і і яе шчаслівае заможнае жыццё.
Вяселле. Вечарам  прызначаны час  жаніха збіраюцца госці. Вось як на прыклад пачынаецца вяселле  жаніха. Бацька ці сват запрашае гасцей за стол і яны снедаюць, спяваюць, а потым танчаць. Малады з дружынаю пад песні і музыку на прыбраных вазах едзе па маладую. Яго маці апранае кажух і тройчы абягае вакол павозкі маладога. На працягу сяго пуці жаніху загароджвалі дарогу.
У хаце нявесты вяселле пачыналася так, як і  жаніха. За сталом ёй спявалі адпаведныя песні, толькі яшчэ больш, чым жаніху. Каля двара маладухі вясельны поезд спыняецца, се высаджваюцца. Гасцей сустракае маці  вывернутым кажусе з хлебам-соллю на талерцы і запрашае сіх у хату. Малады выкупае нявесту. У царкву ехалі на розных вазах ( пасля вянца – садзіліся  адзін). Каля двара жаніха вясельны поезд спыняецца, се высаджваюцца, бацька і маці вітаюць маладых хлебам-соллю.
Пачынаецца вясельная бяседа. Пад канец вяселля радня маладухі выводзіць яе з-за стала і садзяць на дзяжу, накрытую кажухом, вонай верх і пачынаюць павязваць. Здымаюць вянок і надзяваюць сяброцы, якую садзяць побач. Потым абедзьвюх ахінаюць прасцінаю, пасля чаго малады павінен пазнаць маладую. Маладому давалі есці мяса пеня, а маладой - курыцу (каб неслася, як курыца).
Радня маладой ад’язджае да дому. Праз тыдзень зяць едзе да бацько маладухі клікаць іх на пярэзакі, дзе бацькі першыню сустракаюцца з дачкой пасля вяселля. Беларускае вяселле было і застанецца самым цікавымі багатым абрадам.
У сямейным быце беларускага народа важнае месца займае сістэма веравання і норма, звязаная з цяжарнасцю жанчыны, нараджэння дзіцяці. Звычаі і абрады, звязаныя з нараджэннем дзіцяці  мінулым былі прызначаны забяспечыць шчаслівы лёс чалавека, які нарадзіся. Жанчына прытрымлівалася мясцовых правіл і норм. Цяжарнай жанчыне нельга глядзець на пажар, нябожчыка, наступаць на вяроку, жорны. У калядны перыяд нельга шыць, вязаць, плесці, нельга хутка гаварыць, глядзець  замочную скважыну. Яна павінна глядзець на сё прыгожае. Калі жанчына раджала, ніхто, акрамя бацькі і павітухі не павінен ведаць аб гэтым. ѕ час рода, развязвалі вузлы, адчынялі дзверы, ішлі  царкву, абмывалі ікону Божай маці і паілі гэтай вадой парадзіху, чыталі замовы. Дзіця прынімалі на льняное палатно. Купаючы дзіця – кідалі срэбраныя, медныя манеты  ваду. Павітуху адорвалі падарункамі. Праходзіла 2-3 дні і да парадзіхі прыходзілі  атведкі. Першую чарку падымалі за здарое маці, бабкт-павітухі, бацькі, дзіця. Прыходзілі замужнія жанчыны з кавалкам сала, сыры, мёда. Надыходзі абрад хрышчэння.
Хрэсьбіны – радзінны абрад, праводзілі  сям’і навароджанага  выпадку хрышчэння  царкве. Абрад сімвалізава сабой прыняцце наварожданага  сям’ю і грамадства, прыняцце яго  рэлігійную абшчыну, далучэнне дзіцяці да веры дзядо. Выбіралі куму. Яна прыносіла да хрэсніка пялёнкі, дзіцячае адзенне. Кум і кума вязлі дзіця  храм. Імя дава бацюшка. Па прыездзе дамо – іх сустракала бабка- павітуха  вывернутым кажусе ( кажух- абярэг). Пачыналася застолле, галоная страва – бабіна каша. Кум павінен разбіць гаршчок з кашай, а потым таргаваці ёй. На развітанне раз’езд гасцей, павітуху цягалі на баране, карыце.
Такім чынам, сямейныя абрады беларуса складаюцца з характэрных рытуальных цыкла, якія адлюстроваюць спрадвечны уклад жыцця людзей, культуры, быту. І хоць сямейныя абрады вельмі старажытныя па сваім паходжанні, аднак да сёняшніх дзён яны не страцілі мэтавай накіраванасці і прызначэння  народным жыцці.
Білет № 16
1. Драма, як род літаратуры.
Драма (грэч. Drama літар. Дзеянне).
1) адзін з трох асноных рода літаратуры (побач з эпасам і лірыкай0. Адлюстровае жыццё  форме дзеяння персанажа. Вызначаецца з іншых рода літаратуры найбольшай аб’ектынасцю, дзеянне разгортваецца само сабой, характары раскрываюцца  непасрэдных сутыкненнях, без падказкі атара. Характэрны дынамізм, павышаная канцэнтрацыя дзеяння, якое ад завязкі і да кульмінацыі нарастае і складняецца, набывае большую змястонасць, уключае сё новых персанажа. Звычайна мае востры, дынамічны сюжэт. Адметнасць драмы  тым, што се падзеі  ёй адбываюцца  цяперашнім часе, незалежна ад таго, прысвечаны твор сучаснасці ці мінуламу. Падзеі, як правіла, паказаны  абвостранай, драматычнай форме. Асабліва вялікая роля належыць канфлікту – стрыжню драмы, сутыкненням, непрыміральнай барацьбе характара. Пабудавана  дыялагічнай форме, пазбалена апісальніцтва. Мова персанажа, якой абмалёваюцца іх учынкі і раскрываюцца характары, павінна быць выразнай, каларытнай. Драма зарадзілася з народных рытуала, фальклорных абрада, гульня, карагода, калі  іх побач з рухамі, пантамімай, танцамі пачалі выкарыстоваць словы.абмежавана  памерах, колькасці сюжэтных ліній, персанажах, у часе, месцы дзеяння. Драма падзяляецца на розныя жанры:трагедыя, камедыя, драма (як жанр), меладрама, трагікамедыя, вадэвіль, фарс і інш. На Беларусі драма прайшла се асноныя этапы развіцця, існуюць амаль се яе жанры.
2) Адзін з асноных і найбольш пашыраных жанра драматычных твора. Адлюстровае драматычныя калізіі, вострыя супярэчнасці, якія найчасцей у творы і вырашаюцца. Займае прамежкавае месца паміж трагедыяй і камедыяй. Драма, як і трагедыя, паказвае героя  працэсе духонага росту ці дэградацыі, але без падкрэсленай яго велічнасці і выключнасці, як і камедыя, паказвае больш прыватнае жыццё персанажа, але мае на мэце не высмейванне чалавечых норава і заган, а паказ героя  драматычнай барацьбе. Драма па агульнай накіраванасці, ахопе і адборы жыццёвых з’я, выкарыстанні мастацкіх сродка, па стылявых прыкметах падзяляецца на сацыяльную, бытавую, гістарычную, дакументальную, псіхалагічную, гераічную, лірычную, рамантычную і г. д. Як жанр драма сфарміравалася  2-й палове 18 стагоддзя. На Беларусі атрымала развіцце  пачатку 20 ст.  творчасці К. Каганца (“у іншым шчасці няшчасце схавана”, “Двойчы прапілі”), Я. Купалы (“Раскіданае гняздо”), Я. Коласа (“Антось Лата”), М. Гарэцкага (“Атрута”, “Салдат і яго жонка”). У 1920-30-я гады пашыраюцца тэматыка драмы, яе жанравыя формы. М. Чарот для п’есы “На Купалле” чэрпа матэрыял з фальклорных крыніц, Е. Міровіч для п’есы “Кастусь Каліноскі” – з гістарычных дакумента, Кузьма Чорны (“Бацькашчына”), Якуб Колас (“Вайна вайне”, “У пушчах Палесся”), Кандрат Крапіва (“Партызаны”) стварылі шырокія палотны эпічнага гучання, хоць часам і не пазбалены ідэалагізацыі. Значнае месца  беларускай драматургіі займае тэма Вялікай Айчыннай вайны. Ёе прысвечаны драмы “Проба агнем” і “Людзі і д’яблы” Кандрата Крапівы, “Канстанцін Заслона” А. Мазона, “Брэсцкая крэпасць” і “Першы рок” К. Губарэвіча, “Шпачок” і “Гароші Брэсцкай крэпасці” А. Махнача, “Апошні шанц” Васіля Быкава, “Плач перапелкі”, І. Чыгрынава і інш. Сучасныя канфлікты знаходзілі адлюстраванне  драме рознай мастацкай вартасці: “На крутым павароце” Губарэвіча, “Над хвалямі Серабранкі” І. Козела, “Экзамен на восень”, “І змоклі птушкі” Івана Шамякіна, “Трывога” і “Соль” А. Петрашкевіча і інш. Аддаецца вага і гістарычнай драме, з найбольш прыкметных твора: “Званы Віцебска” і “Кастусь Каліноскі” Уладзіміра Караткевіча, “Галоная стака” Губарэвіча, “У бітве вялікай” А. Мазона і г. д. Большасць драм атрымала сцэнічнае васабленне  тэатрах, у пастаноках на тэлебачанні і радыё.
2. Гісторыка-рэтрэспектыны аналіз свята.
1. Гісторыка-рэтрэспектыны аніліз свята пачынаецца з вывучэння фальклорна-этнаграфічнай літаратуры мінулых стагоддзя. Трэба старацца браць першакрыніцы 19 – пачатку 20 стагоддзя наступных атара: Карскі, Марыя Чарнова, Афанасье, Лукаш Галембоскі, Аляксандр Рыпіньскі, Естафій Тышкевіч, Іаан Берман, Юліан Крачкоскі, Юрый Дмітрые, Павел Шэйн, Пётр Бяссона, Дзембавецкі, Адам Багдановіч, Рамана, Мікола Нікольскі і г. д.
2. Другі этап – гэта этнаграфічнае апытванне насельніцтва пэнай мясцовасці. Трэба зафіксаваць наступныя звесткі апытваемага: узрост, імя, імя па бацьку, прозвішча,прозвішча  дзявоцтве (калі гэта жанчына), месца нараджэння, прафесія і г. д. Запісваць размову трэба  тым маленні,  якім расказвае апытваемы чалавек.
3. Раскрыцце сучаснага стану бытавання свята. На гэтым этапе мы збіраем вершы, песні, абрады, сцэнарыі, гульні і г. д. мясцовых атара пра свята. Такім чынам, гісторыка-рэтрэспектыны аналіз свята дае магчымасць прасачыць дынаміку развіцця, змянення свята з цягам часу, убачыць, як свята апісвалася  фальклорна-этнаграфічнай літаратуры мінулых стагоддзя, як яго апісваюць сталыя жыхары пэнай мясцовасці і  якім стане яно існуе зараз. Зрабішы гэтую працу можна прыступаць да напісання сцэнарыя.

Білет № 17
1. Язычницкая аснова, хрысцiянскiя i свецкiя напластаваннi  структуры Каляднай абраднасцi.
У гадавым крузе народных каляндарных абрада цэнтральнае месца належыць навагодняму абрадаваму цыклу. 25 снежня  пауночных шыротах – дзень зiмовага сонцастаяння. «Адраджэнне» сонца – пачатак новага сонечнага iаграрнага года; яно абяцала прыход цяпла i святла, прабуджэнне прыроды, адраджэнне пладаноснай сiлы зямлi. Каляды - сiмвалiчная мяжа памiж старым i новым годам. У Сербау  гэты дзень запальвалi Бадняк – навагоднi агонь, якi гарэ да Новага года, агонь якога падтрымлiва сiлы нараджаючага сонца. У беларуса назва « каляды» замацавалася за перыядам з 24 снежня па 6 студзеня па ст.ст. ( з 6 па 19 студзеня па н.ст.). Гэтыя днi называлi яшчэ «святыя вечары», «святыя днi».
Этымалогiя слова: у старажытных рымлян першы дзень кожнага месяца называся «календа» (Карскi Е.); ад слова «кола» - сонца (П. I. Кастамара); «коло-лада» - каля позняй багiнi вясны Лады (Салауеу С. М.). На Беларусi «каляда» мела паняццi: прадукты, якiя дава гаспадар парабкам за iх работу; велiчальна-вiншавальныя песнi, якiя спявалi калядошчыкi; дары калядошчыкам за выкананне магiчных велiчальна-вiншавальных песень.
Традыцыйная рытуальная вячэра  першы дзень Каляд (24 снежня па ст.ст. або 6 студзеня па н.ст.) – «посная куцця», якая з’ялялася пачаткам святочных вечаро i дзен (святы вечар перад Раством Хрыстовым). «Посная» куцця пачыналася пасля заходу сонца, пры першай зорцы на небе. З самай ранiцы рыхтавалiся: прыбiралi хату, мылiся  лазнi, пасцiлi весь дзень шчырым постам. Гаспадыня рыхтавала святочную вячэру. Гаспадары вiталi Каляду i запрашалi за стол. Гаспадар ставi снапок жыта на покуцi, а нук цi малодшы сын кла каля снапка частку сена, на якое ставi гаршчок са зваранай куцею, якая накрывалася блiном цi хлебам. Рэштку сена раскладалi на стол, пасля чаго ен засцiлася белым абрусам – магiчная функцыя радлiвасцi зернавых, здароя i сытасцi жывелы, багацце i дабрабыт сям’i  наступаючым годзе. Перш чым сесцi за стол, гаспадар гавары так званую малiтву-зварот – просьбу да сваiх продка, запраша iх на святочную вячэру. Гаспадар садзiся першым за стол – на покуцi, астатнiя размяшчалiся строга прытрымлiваючыся iерархii старшынства: з аднаго боку сыны i нукi, насупраць – гаспадыня i дочкi. У канцы стала стая зэдлiк. На стале, насупраць яго, ствяла мiска з лыжкай, для сем’янiна, якi адсутнiча цi для неспадзяванага падарожнага госця. У залежнасцi ад дастатку сям’i, святочная вячэра складалася з трох, пяцi, сямi стра: квас з грыбамi, блiны з макам, куццi (каша з ячменных круп) з мядовай сытай цi льняным маслам, селядзец з iльняным маслам (цi рыба), асяны кiсель з мядовай сытай, вараныя грыбы, адвар з сушаных яблык, груш i слi. У больш заможных сялян на стале стаяла дзевяць i нават дванаццаць стра. Спажываючы гэтыя стравы людзi верылi  iх цудадзейную сiлу. Куцця лiчылася сакральнай стравай – цэлыя абточаныя зярняты заховаюць, адналяюць жыцце. Куцця ставiлася  цэнтры стала, Яна забяспечвала багаты раджай, дастатак  сям’i i асабiсты поспех. Варылi яе заседы  адным i тым жа гаршчку, нiякiх стра болей у iм не варылi, i заховася ен для куццi ад Каляд да Каляд. Гаспадар першым чэрпа куццю лыжкай i кла яе на падаконнiк цi парог, прапановаючы яе памершым продкам. Усе сямейнiкi адсыпалi крыху кашы на стол, адлiвалi крыху меду i сiх астатнiх сакральных стра на абрус, у гонар нябожчыка на абрадавы стол падавалiся блiнцы. Шанаванне памершых звязана з верай у здольнасць iх дапамагаць жывым  забеспячэннi ураджаю i дабрабыту  сям’i. У далекiм мiнулым, кааб сагрэць нябожчыка, 24 снежня на дварах распальвалi кастры, пазней iх змянiлi факеламi, свечкамi. Зачарпнушы першую лыжку куццi, гаспадар стука у акно i зва мароза «iсцi куццю есцi», кааб не марозi ячмень, пшанiцу, гарох, грэчку i iнш. Гаспадыня звала мароза на куццю, каб не марозi рассаду, гуркi, гарбузы, моркву, буракi i iнш. У час вячэры за сталом адбывалiся наступныя «спектаклi». Жонка, седзячы насупраць свайго мужа, пыталася  яго:
- Цi бачыш ты мяне?
- Не бачу!
- Кааб жа ты не бачы за стагамi, за копамi, за вазамi, за снапамi cвету!
Тады  адказ гаспадар пытася  сваей жонкi:
- А цi бачыш ты мяне?
- Не бачу!
- Каб жа ты не бачыла за гуркамi, за гарбузамi, за капустаю, за буракамi cвету!
У канцы такога дыялогу гаспадыня брала качаргу i злегку ,шiла ею мужа, якi павiнен бы хутка павалiцца на лаву i адказаць:
- Каб твае снапы так хутка падалi на нiве!
Рэшткi куццi падкiдвалi да столi, каб хутчэй расла маладая скацiна i кааб высокi рос лен, а таксама аддавалi ранiцаю жывеле, кааб Яна была сытнай i добра пладзiлася  новым годзе. Варажылi пра раджай i дабрабыт сям’i, выцягваючы з-пад абруса некалькi сянiнак (калi догi – лен будзе высокi). Пасля вячэры па травяным насеннi «даведвалiся» на якiя зернавыя будзе лепшы раджай. Варажылi на куццi: калi каша атрымлiвалася разварыстая – павiнен быць багаты раджай ячменю; калi перавараная цi недавараная – дрэнная прымета.
Абрад калядавання займае цэнтральнае месца  святочным навагоднiм абрадавым цыкле. Адбывася, як правiла, з вечара другога дня Каляд i свайго аппагея дасяга на Новы год. Вечарам пераапранутыя калядошчыкi, сабрашыся невялiкiмi групамi, адпраляюцца хадзiць па весцы з тэатралiзаванымi вiншаваннямi i магiчна-заклiнальнымi абрадавымi песнямi. У развiццi каляднай абраднасцi можна прасачыць тры плынi, якiя раскрываюць розныя этапы станалення i развiцця абраду, абумоленыя гiстарычнымi i сацыяльнымi мовамi: язычнiцкi, хрысцiянскi i свецкi.
Язычнiцкi пласт генетычна звязаны з раннiмi формамi рэлiгii, магiчным фетышызмам. Першапачаткова «валхвы» хадзiлi па дварах з васьмiканцовай каляднай зоркай (двайны крыж), якiя спявалi магiчныя песнi пад вокнамi, вiншавалi гаспадаро. Калi тут жо былi, гаспадары  вакно паказвалi блiн, гаворачы аб тым, што сонейка жо вайшло  гэту хату. Калi з’явiлiся татэмiстычныя яленнi (пакланенне жывелам-першапродкам), галоным сiмвалам  абрадзе сталi жывелы – сiмвалы радлiвасцi, звязаны з аграрнай i шлюбнай магiяй. «Каза» - старажытны сiмвал  радлiвасцi. Яе суправаджа гурт пераапранутых: мядзведзь, журавель, бусел i г.д. За павадыра бы «дзед» з барадой, у вывернутай шубе, з палкай  руках, якi яля сабой Зюзю – бога зiмы. Калядошчыкi хадзiлi з васьмiканцовай зоркай (падсвечанай унутры цi рухаючай па крузе), прасiлi ваходу  хату, пачыналi тэатралiзаваныя сцэнкi. Спевамi праслалялi «казу» за яе магiчную сiлу забяспечваць добры раджай у наступаючым годзе, «каза» выконвала свой рытуальны танец i памiрала. Кааб ажывiць казу, гаспадары павiнны былi яе абдорваць. Выконвалася вiншавальная калядная песня, пажаданне сiм членам сям’i здароя, добрага раджаю  новым годзе i сялякага дабрабыту. Гаспадары знагароджвалi калядошчыка салам, кабасой, пiрагамi i г.д. – гэта плата за рытуальныя дзеяннi на дабрабыт i любо у сям’i.
У Х ст. з прыходам хрысцiянства, абрад набывае сваю афарбоку. Форма застаеццпа тая ж, змяняецца змест. Царква спрабуе знiшчыць язычнiцкiя абрады, Але будучы не  сiлах выкаранiць народныя звычаi, звязаныя са старажытнымi аграрна-вытворчымi культамi iмкнулася прыстасаваць да iх свае хрысцiянскiя святы i днi памяцi «святых». Гэта прывяло да «двухвер’я» простага народа, дзе разам з хрысцiянскiмi традыцыямi святкавання свята iснуюць i язычнiцкiя. З ХVI ст. правасланая царква наладжвае вiдовiшчы. Хаджэнне суправаджаецца з шасцiканцовай зоркай Давыда, пад якой нарадзiся Гасподзь; з сямiканцовай – у гонар сямi дзен; з’явiлася зорка з дванаццаццю канцамi – у гонар 12 апостала. У сярэдзiне зоркi была выява Божай Мацi з Хрыстом, якая была падсвечана цi круцiлася па крузе. Служкi царквы з лялечным тэатрам «Батлейка» разыгрывалi тэатральныя дзеяннi на бiблейскiя тэмы – механiчны тэатр лялек.
Свецкi пласт ХIХ ст. узнiкае на матэрыялiстычным, атэiстычным светаспрыманнi людзей. Калядаванне з абрадавага дзеяння ператвараецца  вяселую, святочную забаву. У маскарадных касцюмах прадсталялi камедыйна-распрацаваных рэальных людзей. З’яляюцца сатырычныя вобразы папа, смерцi з кассой, ражанага чорта. Пры змацненнi классавай барадзьбы з’яляюцца вобразы афiцэра i барынi, купца, ярэя-гандляра, цыгано (якiя крадуць, мяняюць, пераапранаюць коней). Персанажы разыгрываюць жыццевыя замалекi. У канцы ХIХ – пач. ХХ ст. калядаванне iснуе суцэльна  кангламераце, сукупнасцi сiх рытуальных дзеяння. Калядны абрад развiваецца, кожны час уносiць новыя рысы (ражаны «Мiшка» набываесучаснасць, паказвае студэнта, прэзiдым i г.д.).
Наладжванне iгрышча адбывалася пасля абыходу калядошчыкамi вескi  заможным доме цi карчме, якiя дожылiся на працягу двух тыдня. На калядных вячорках прысутнiчалi розныя зросты i катэгорыi людзей, Але галонае месца адводзiлася халастой моладзi. Вечарынкi з’ялялiся адным звузлавыхмоманта шлюбнай абраднасцi, дзе адбывся агляд жанiхо i нявест. Iгрышчы працягвалiся да позняй ночы. Iнiцыятарамi правядзення былi дзячаты i маладыя замужнiя жанчыны. Яны прыносiлi харчаванне i гатавалi вячэру, хлопцы прыносiлi гарэлку, наймалi музыка. Прыбiралася хата. Экспазiцыйнай часткай з’лялiся танцавальныя забавяы або каллектыныя варожбы. Iснавалi магiчныя варожбы з выкарыстаннем воска, волава, люстэрка, якiя былi не распасюджаны; бытавалi  часцы Цэнтральнай i сходняй Беларусi, Гродненскай вобласцi. На Беларусi былi распасюджаны варожбы-вытлумачэннi, якiя адказвалi на розныя пытаннi будучага жыцця, неслi шлюбную накiраванасць. На iгрышчах мелi сваiх распарадчыка, якiм усе падпарадковалiся. Хлопцы танцавалi асобна ад дзячат, прыглядалiся адзiн да аднаго, выбiралi сабе па сэрцу. Састаным элементам калядных iгрышча з’лялася наступнае: варажба пра замужжа; выбар пары  час папярэднiх танца; святочнае застолле; танцавальна-забаляльная праграма, якая суправаджалася гульнявымi прадсталеннямi ражаных; жартоныя песнi i iнсцынiраванне вясельнага бацькоскага благаслалення, якая васаблялася  гульнi «Жанiцьба Цярэшкi». Танцавалi: Казачок, Кругавую, Мяцелiцу, Барыню, Чыжыка, Лявонiху, Падушачку, Гусачок, Журавель, пазней Полька, Падыспань i г.д. У перапынках моладзь падмацовалася закуссю, грала  карты, варажыла, расказвала небылiцы, загадкi, слухала байкi старых людзей. Важнаемесца займалi гульнi: Яшчур, Лось, Мацей, Каралевiчы, Ката пячы, Бахар, Луч, Чорт, Апанас, Шыла, «Цот-нiцот», Каза, Мак, Землямер, Лешч, Лес, Млын i г.д.
Беларусы i iх суседзi да Х ст. Новы год святкавалi на Добравешча (25 сакавiка). У Х ст. СА з’яленнем хрысцiянства, уся Еропа пачала святкаваць з Ражджаства Хрыстова. З 1364 года часка Беларусi  cкладзе РП Новы год пачынала з 1 студзення, а Усходняя Беларусь – з пачатку вясны. 1493 да 1700 года, у адпаведнасцi з вiзантыйскай царконай традыцыяй, беларусы адзначалi з 21 верасня – дзень нараджэння Мацi Боскай. У 1582 годзе Рымскi папа Рыгор ХIII праве рэформу календара. Грыгарыянскi каляндар бы прыняты каталiцкiмi краiнамi Еропы. З 1583 года беларусы святкуюць Новы год з 1 студзеня. Царква прысвячае Новы год св. Васiлю Вялiкаму – вялiкаму архiепiскапу кесарыйскаму, уселенскаму айцу i настанiку царквы, якi нарадзiся  329 годзе (у народзе гэта свята «Васiлле»). Гэты падвiжнiк хрысцiянства за свае жыцце паспе зрабiць шмат добрых учынка для свайго народа, зрабi важныя пераутварэннi  царконым багаслужэннi i для манаства, iм была канчаткова вызначана тэрмiналогiя Святой Троiцы. У народзе св. Васiля Вялiкага лiчаць ахонiкам жывелы, асаблiва свiней. Але яшчэ да хрысцiянства на Новы год забiвалi кабанчыка – прынашэнне ахвяры богу сонца.
Напярэданнi Новага года (1 студзеня па ст.ст. – 13-14 студзеня па н.ст.) дзень адзначася абрадавай вячэрай – «багатая», «тостая», «шчодрая», «мясная», «тлустая» або «ласая» куцця. Вячэра адзначалася багаццем скаромнага. Старалiся сустрэць Новы год у поным дастатку, кааб на працягу сяго наступнага года была сытная яда  доме i  гаспадарцы. Лiчылася – чаго няма на навагоднiм стале, таго не будзе  доме цэлы год. Колькасць стра таксама мела рытуальнае значэнне: сем, дзевяць, дванаццаць. Куцця падавалася на стол з салам цi маслам. Елi вараную свiную галаву, смажаныя кабасы, сальцiсон, крывяную кабасу, халадзец i г.д. Варылi верашчаку са свiнiнай, пяклi блiнцы грэчневыя i асяныя, ужывалi сыр, кiсель з малаком, пiрагi. У старажытных грэка свiня па пладавiтасцi cпрымалася, як сшмвал урадлiвасцi.
Навагоднiя Шчадрокi адбывалiся  вечар перад Новым годам. Дзячаты хадзiлi са Шчодрай – сiмвал радлiвасцi. На гэтую ролю ваыбiралi прыгожую, статную дзячыну, адзявалi  святочнае адзенне, галаву прыгожвалi вянкамi з папяровых кветак i рознакаляровых стужак, апраналi кажушок. Дзячаты адпралялiся па хатах i спявалi шчадрокi – калядныя пнснi, якiя выконвалiся толькi на пярэданнi Новага года з прыпевам «шчодры вечар». Шчадрокi не адрознiвалiся ад калядак нi па форме, нi пазместу, нi па функцыi, з’яляючыся разнавiднасцю зiмовай велiчальна-вiншавальнай песнi.
У першы дзень Новага года ранiцай гаспадар абыходзiць сваю гаспадарку i раскiдвае зярняты на багаты раджай i добры прыплод. Вясковыя хлопчыкi хадзiлi па хатах, выконваючы абрад «засявання» альбо «засекi», вiншавалi з Новым годам, сыпалi зене жыта, авеса, ячменю, кругам абыходзячы хату з песнямi-зычэннямi, жадаючы шчасця, здароя, радасцi. Iх гаспадары частавалi рознымi прысмакамi.
З 18-19 студзеня трэцяя «посная» цi «галодная» куцця адзначала заканчэнне святочнага рытуалу. У адрозненнi ад першай называлася яшчэ «вадзяной», таму што да гэтай даты бы прымеркаваны хрысцiянска-царконы абрад Вадохрышча – звязваецца з мiфамi аб Хрышчэннi Хрыста  раццэ Iардан. Гэты рытуал з’яляецца па сутнасцi адгалоскам старажытна-язычнiцкага культа вады, веравання у яе магiчнасць. Напярэданнi сям’я мылася, адзявала чыстае адзенне, хату трымвалi  чысцiнi, кааб весь год сям’я была здаровай i чыстай. Абрадавая вячэра складалася з поснага; на стол падавалiся тыя ж стравы, што на першую куццю. Заховася звычай, калi гаспадыня пераносiла куццю з печы на кут, пачынала квактаць, як курыца-квактуха, дзеткi пад сталом кудахтаюць, крычаць, як пенi. Мацi ставiць куццю на кут, накрывае хлебам, сыпле дзецям пад стол семачкi сланечнiка. Сэнс абраду накiраваны на тое, кааб у гаспадарцы вадзiлася многа курэй, пенiка. Першчым пачаць вячэру, гаспадар бра гаршчок з куцей, хлеб, крыж (зроблены з дрэва) i крапiлам з Аржаных каласо «асвяча» ваду. Затым гэтай жа вадой крапi хату i iншыя будынкi (адначасова малява крыжы на сценах, дзвярах, вокнах хаты, варотах двара, сценах i дзвярах хлява, гумна i г.д.). Гэта называлася «запiсаць каляды». Куцця, вада i крыжы павiнны былi адганяць «нячыстую сiлу», засцерагчы ад «чар», захаваць здарое сiм, хто жы ухаце, зберагчы жывелу ад памора. Вярнушыся  хату гаспадар ставi куццю на стол i сям’я пачынала вячэраць спяшаючыся (кааб летам хутчэй справiцца зпалявымi работамi).
У царкве адбывалася зранку лiтургiя, затым усе iшлi да ракi цi возера. Там выбiвалi крыжападобную палонку  ледзе, крыж ставiлi побач (выкрашаны бурачным сокам у чырвоны колер), на яго вешалi яловыя вянкi, ставiлi свечкi, асвячалi ваду. Набранная вада заховала сваю магiчную, лекавую сiлу весь год.
Святочныя вечары называлiся  народзе «крывымi» вечарамi. Забаранялася  гэтыя днi (асаблiва да Новага года): шыць, секчы, пiлаваць, ламаць, вiць вярокi i г.д. Забароны тлумачацца iмкненнем падобнага да падобнага, значэнне змацняецца мовамi iнiцыяльнай магii. Абрады неслi абарончы характар.
Да абрада завяршэння Каляд на вольным паветры можна аднесцi:
«Цягнуць Каляду на дуба» (Бярэзiнскi раен, Мiнскай вобл, в. Глухi Ток, Неганiчы, Светлiчы, Паложына).
«Кола» (Мiнская вобл., в. Вялiкае сяло).
«Конiкi» (Столiнскi раен, Давыд-гарадок).
2. РЭКЛАМА СВЯТА
Рэклама гэта від дзейнасці, мэтай якой з'яляецца рэалізацыя грамадскіх, сацыяльных і іншых задач шляхам распасюджвання інфармацыі. Рэкламная інфармацыя фарміруецца такім чынам, каб уздзейнічаць на масавую або індывідуальную свядомасць, выклікаючы зададзеную рэакцыю выбранай сацыяльнай адыторыі.
Рэклама адзін з важных аспекта дзейнасці аргкамітэта  падрыхтоцы жыхаро мясцовасці да спрымання і актынага дзелу  святочных дзеяннях. Рэклама свята складаецца з комплексу разнастайных мерапрыемства інфармацыйнай і творчай накіраванасці і рэалізуецца па розных каналах.
1. За пэны час (месяц ці два) да правядзення свята сродкі масавай інфармацыі (прэса, радыё, тэлебачанне) даюць шэраг артыкула, інтэрв'ю, перадач аб будучым свяце і калектывах, якія будуць на ім выступаюць.
У гэты перыяд у мясцовых клубах, Дамах і Палацах культуры мэтазгодна правесці серыю тэматычных вечаро, вусных часопіса, якія б адлюстровалі накіраванасць будучага свята. Напрыклад, калі рыхтуецца свята бальнага танца, можна арганізаваць вечары, прысвечаныя гісторыі паходжання і развіцця асобных танца - вальса, факстрота, танга і іншых; пры падрыхтоцы свята камернай, духавой ці эстраднай музыкі гледачам можна прапанаваць вечары-партрэты беларускіх і замежных кампазітара прапагандыста музыкі - або вусныя часопісы, прысвечаныя музычным інструментам; пры арганізацыі народнага свята, на клубных вечарах удзельніка можна зацікавіць віктарынамі і гульнёвымі праграмамі, якія адлюстроваюць традыцыі правядзення канкрэтнага каляндарнага свята перад святам Перамогі або Днём незалежнасці Беларусі можна наладзіць сустрэчы з ветэранамі Вялікай Айчыннай вайны і інш.
3 гэтымі ж мэтамі за тыдзеньдва да свята  адпаведнасці з накіраванасцю будучай дзеі можна арганізаваць фестываль мастацтва, разнастайныя конкурсы (выканаца прыпевак, гумару, патрыятычнай песні і інш.), пераможцы якіх будуць выступаць на свяце. Калі ёсць магчымасць, то запрошаным творчым калектывам з іншых раёна можна прапанаваць прыняць удзел у тыдні культуры на вёсцы, дзе яны выступяць са сваімі канцэртньмі праграмамі і запросяць жыхаро на свята.
2. Адной з форма рэкламы з'яляецца дзел жыхаро у падрыхтоцы святочных дзей. Так, рэпетыцыі мастацкай самадзейнасці, выраб карнавальных касцюма, твора дэкаратына-прыкладнога мастацтва, трэнірокі спартыных калектыва нясуць у сабе пэны інфармацыйны зарад. Вельмі важна, каб арганізатары даводзілі да ведама сіх удзельніка, што, дзе і  які час будзе адбывацца, а дзельнікі, у сваю чаргу, маглі данесці гэтыя весткі да жыхаро наваколля.
3. За дватры дні да пачатку свята арганізатары наладжваюць выпуск друкаванай прадукцыі (афішы, запрашальныя білеты, праграмы, буклеты). У афішы казваюцца месца і час правядзення свята, яго поная праграма і склад пастановачнай групы. Афіша павінна быць яркай, запамінальнай, выкананай у рознакаляровых тонах. Афішы свята звычайна размяшчаюць на рэкламных тумбах і шчытах. Але, як паказвае практыка, выкарыстанне толькі гэтага сродку дастакі друкаванай інфармацыі да гледача не засёды эфектынае, таму што сярод мноства розных аб'я і плаката афіша свята бывае ненрыметнай. Зыходзячы з гэтага, для друкаванай прадукцыі свята трэба адшукаць такое месца, з якога б яна прыцягвала да сябе ваіу жыхаро, напрыклад на вітрынах магазіна, універсама, рэстарана, кафе, бара і інш. Акрамя таго, эфектыным сродкам інфармавання з'яляецца размяшчэнне афіш на бакавым шкле гарадскога транспарту (метро, трамваі, тралейбусы, атобусы), пласродках (цеплаходы, катэры) што час ад часу засяроджвае вагу жыхаро на рэкламе свята.
Напярэдадні свята неабходна праводзіць папярэдні продаж білета разнастайных камерцыйных дзей (відовішча, атракцыёна, латарэй), што  пэнай ступені будзе спрыяць папулярызацыі святочных мерапрыемства і далучэнню жыхаро мясцовасці да актынага дзелу  свяце.
Выпуск напярэдадні свята апошняга нумара мясцовай газеты можа адлюстраваць усю праграму святочных дзеяння з тлумачэннем, што, дзе і калі будзе адбывацца. Гэта акажа жыхарам і гасцям свята вялікую дапамогу  інфармаванасці аб будучых святочных надзеях, у выніку чаго кожны чалавек у адпаведнасці са сваім густам, інтарэсам, зацікаленасцю зможа выбраць для наведвання тое ці іншае мерапрыемства і спланаваць асабістую праграму дзелу  свяце.
Значную дапамоіу  рэкламе свята могуць аказаць работнікі гандлю шляхам выпуску напярэдадні свята  продаж разнастайных тавара са святочнай сімволікай, цэлафанавых пакета, вымпела, значко і інш.
Непасрэдна  дзень свята эфектына здзейнічае на людзей тэатралізаваная рэклама, якая ажыццяляецца  розных святах у адметных формах. Так, у беларускіх народных святах каляндарнага цыкла (Каляды, Масленіца, Гуканне вясны, Вялікдзень, Юр'я, Сёмуха, Купалле, Дажынкі) тэатралізаванай рэкламай з'яляюцца абходы фальклорнымі калектывамі ці групамі ражаных падворка вёскі, горада, у час якіх удзельнікі гурто віншуюць людзей са святам і запрашаюць на яго дзеі; у свяце песні гэта так званы "зорны выхад" творчых калектыва, якія з песнямі ідуць з розных канцо горада, вёскі да месца правядзення фестывалю. У музычным свяце такую ролю можа выконваць народны, духавы ці эстрадны аркестр, які на трамвайнай платформе, атамашыне ці рачным трамвайчыку, абклееным афішай, у пэных месцах спыняецца, дае невялікі канцэрт і запрашае сіх на свята. Тэатралізаваная рэклама васабляецца і  форме разнастайных шэсця па населеным пункце карнавальных, конных, спартыных кавалькад і да т.п.
Такім чынам, комплекс рэкламных мерапрыемства не толькі інфармуе жыхаро аб свяце, але і мае арыентацыйную накіраванасць, стварае святочны настрой.
Арганізацыя работы прэс-цэнтра. За некалькі месяца або тыдня да пачатку свята адміністратар аргкамітэта дамаляецца з прадстанікамі мясцовых сродка масавай інфармацыі аб публікацыі цыкла артыкула і правядзенні радыё-, тэлеперадач аб будучым свяце. Зместам артыкула і перадач можа быць інтэрв'ю з членамі пастановачнай групы, аргкамітэта, з якіх жыхары могуць даведацца, што новага і цікавага будзе  свяце, аб яго гісторыі, традыцыях.
Напярэдадні свята прадстаніко прэс-цэнтра пажадана запрасіць на асобныя рэпетыцыі з тым, каб яны маглі пазнаёміцца з рознымі фрагментамі свята, будучай дзеяй. На гэтых рэпетыцыях, асабліва на генеральнай, фотакарэспандэнты, відэа- і кінааператары будуць мець магчымасць зняць на плёнку  нажаданых ракурсах тыя фрагменты дзеі, на якіх у час прадсталення работа аператара на сцэнічнай пляцоцы забараняецца, каб не перашкаджаць гледачу.
За некалькі дзён да свята або  дзень святкавання аргкамітэт збірае прадстаніко прэс-цэнтра, якія будуць акрэдытаваны на свяце. У час гэтай сустрэчы яны атрымліваюць поную інфармацыю аб тым, што будзе адбывацца на свяце. Галоны рэжысёр на аснове сцэнарыя расказвае аб мастацкіх рысах будучай дзеі, найбольш цікавых момантах і мізансцэнах, вобразным рашэнні, падказвае, на што трэба звярнуць асаблівую вагу, адлюстроваючы свята  фота-, відэа- і кінаматэрыялах. Акрэдытаваным карэспандэнтам можна прапанаваць правесці з гледачамі і дзельнікамі свята экспрэс-інтэрв'ю, а яго вынікі апублікаваць у газеце або паказаць у відэа- і кінастужках. Адным са шляхо заахвочвання да работы акрэдытаваных карэспандэнта можа стаць аб'ялены аргкамітэтам конкурс рэпартажа аб свяце, пераможцы якога будуць узнагароджаны прызамі і каштонымі падарункамі. Аб эфектынасці такіх конкурса сведчыць плённая работа  гэтым кірунку мінскіх камерцыйных фірма "Экспафорум", "Мінскі кірмаш", аргкамітэта міжнароднага свята народнай музыкі "Звіняць цымбалы і гармонік" (г.Паставы).
Для работы прэс-цэнтра на свяце павінна быць спецыяльна абсталяванае памяшканне або палатка з тэлефонам, дзе карэспандэнты могуць адпачыць, абмяняцца ражаннямі аб прагледжаным дзеянні.
Такім чынам, рознабаковая дзейнасць аргкамітэта па рэкламе свята дапаможа своечасова праінфармаваць жыхаро мясцовасці аб будучым дзеянні, зацікавіць, заахвоціць і далучыць іх да канкрэтнага дзелу  святочных акцыях, а таксаіма садзейнічаць з'яленню аб'ектынай інфармацыі аб свяце, якое адбылося.


Білет № 18.
1. ТВОРЧАЯ ЗАЯУКА НА ПРАВЯДЗЕННЕ СВЯТА.
На пачатковым этапе падрыхтокі да свята перад яго ініцыятарамі пастаюць арганізатарскія пытанні. Па першае стварэнне ініцыятынай групы з ліку творчых работніка і заказчыка, якія і будуць займацца распрацокай, арганізацыяй і правядзеннем свята.
Работа ініцыятынай групы, складаецца з абгрунтавання выбранай тэмы, творчай заякі на правядзенне свята і пастанокі агульных задач яе рэалізацыі.
Творчая заяка на правядзенне свята раскрывае:
1)актуальнасть і сацыяльную значнасць адзначаемай падзеі;
2)мэту і задачу свята;
3)навізну (або пераемнасць)  творчым адлюстраванні дзей;
4)праграму, або разгорнуты план, ці агульны сцэнарый свята;
5)агульны план, або пералік задач творчага, матэрыяльна-тэхнічнага, забяспячэння свята.
На аснове творчай заякі члены ініцыятынай групы распрацоваюць палаженне аб правядзенні свята.У палаженні вызначаюцца мэты і задачы свята, умовы правядзення, склад аргкамітэта з пералікам галоных адказных асоб. У палаженне можна ключыць комплекс задання, якія неабходна вырашыць вызначаным арганізацыям. Калі  структуры свята ёсць конкурсы, то  палаженні адлюстроваюць крытэрыі ацэнак і склад журы. У журы неабходна ключаць наібольш асвечаных спецыяліста у тым жанры мастацтва па якіх праводзіцца спаборніцтва. Члены аргкамітэта праводзяць арганізацыйна-вытворчы аналіз сцэнарыя і фінансавыя пытанні зводзяць у агульны каштарыс, які зацвярджаецца яго заказчыкамі понасцю або з папракамі.
Распрацаванае палаженне аб правядзенні свята члены ініцыятынай групы падаюць на разгляд дзяржаных органа, устано, якія могуць вырашыць пытанні яго правядзення.
На паседжанні установы ці арганізацыі абмярковаюць прапановы ініцыятынай групы, уносяць папракі і дапаненні (калі ёсць неабчоднасць) і зацвярджаюць палаженне аб правядзенні свята. Палаженне  пісьмовым выглядзе даводзіцца да ведама сіх структур, якія прыцягваюцца да правядзення свята. Затым распачынаецца работа над рэалізацыяй увасаблення святочнага дзеяння.
Такім чынам, падрыхтока і правядзенне свята – гэта вельмі складаная праца. Таму арганізатарам святочнага дзедяння трэба імкнуцца да вырашэння пасталеных задач.

2. Рэстарацыя, рэканструкція і трансфармацыя свята.
У фарміраванні рэжысёрскай задумы вызначаецца форма васаблення. Для кожнага свята яна выбіраецца асобна. Рагледзім тры сучасныя формы існавання фальклору: рэстарація, рэканструкція і трансфармацыя. Кожная з форм - гэта мэтанакіраванае рэчышча, стварэнне абрадававай дзеі на аснове калектынай творчасці яго дзельніка.
Рэстарація – гэта адналенне, захаванне і адлюстраванне пэнага пласта  развіцці народнай абраднасці. Рэжысёр павінен вывучыць фальклорна-этнаграфічную культуру. Па першакрыніцах ён можа стварыць рэстарацыю твора. Разгледзім стадыяльныя пласты  развіцці каляднай абраднасці. Язычніцкі пласт – жрацы хадзілі пад вокны і спявалі песні, жадалі дабра, а за гэта гаспадары адорвалі іх, бо яны рабілі святую боскую справу. Пазнеё пачалі жыванне у калядным абрадзе  якасці сімвала урадлівасці жывёл. Каза, мядзведзь, жора. Хрысціянскі пласт – хадзілі пад вокны, спявалі хрысціянскаія песні, чыталі хрысціянскія вершы. Гэта была хвала Езусу Хрыстосу. Адным з сімвала была Віфліемская зорка. Сацыяльны пласт – пад уплывам антысаціяльнага гнёту с’яляюцца персанажы: афіцэр, барыня; пад уплывам атэізма з’яляюццу поп, чорт, смерць; пад уздзеяннем кірмашо з’яляюцца купец, цыган. Пласт новатварэння форма старая, а фрагменты новыя.
Рэканструкцыя – гэта адналенне абрада ці свята па рэштках захавашіхся традыцый. Рэжысёр знаёміцца з асаблівасцямі мясцовай спецыфікі абрада і свят, мясцовымі выканацамі фальклору (калі яны ёсць), вывучае мясцовы рэпертуар і сю канву народна-паэтычнай традыціі (прыказкі, прымакі, лягенды, вершы, песні, паданні і г.д.). Гэтыя віді народнай творчасці рэжісёр перакладае на дзеянне, такім чынам адналяе абоад ці свята, рэканструрыруе яго.
Трансфармація – гэта прыстасаванне традыцыйных святочных дзей да сучаснага светаспрыняцця. Дзея павінна быць традыцыйна-нацыянальная па форме і сучасная па зместу. Напрыклад: Мядзведзь, які існава на святах, танцава, тупа; прыдаем сучасны змест, і мядзведзь ужо паказвае, чк студэнт-завочнік едзе дахаты з пустымі кішэнямі. Так мы заховаем стараданюю форму і носім сучасны змест.
Такім чынам, рэжысёр павінен з вяліка адказнасцю падыйсці да гэтых аспекта і вызначыць, якую форму васаблення выбраць для свайго свята.
Билет 19
1. Афіцыйны і неафіцыйны прыем гасцей.
У наш час на святах многіх гарадоу Беларусі прысутнічаюць ганаровыя госці, дэлігацыі з розных краін для якіх наладжваюць афіцыйны і неафіцыйны прыем. Гістарычна склалася так, што, прыемы іграюць важную ролю у развіцці дзелавых кантактау, пашырэнню культурных сувязей. Прыемы носяц дзелавы характар (Прыем- гэта збор запрашаных асоб дзеля адзначэння пэунай падзеи)
Афіцыйныя прыемы наладжваюць з нагоды нацыянальных дзяржауных свят, фестываляу, юбілейных дат гарадоу . Прыемы у гонар або з удзелам афіцыйных замежных предстаунікоу звычайна называюць – дыпламатычныя.Прыемы наладжваюць каб праявіць ветлівасць і павагу да гасцей.
Прыемы падзеляюцца на дзенныя і вячернія, прыемы з рассаджваннем і без.
Да дзенных прыемау адносяць прыемы тыпу : “бакал шампанскага”, “бакал віна” снеданне, Барбекю (як правіла на вольным паветры у летні час)
Вячэрнія прыемы гэта прыемы тыпу “кактэль” або “фуршет” (прыемы праводзяць стоячы). Абед –наібольш ганаровы від прыему (столы літарай П або Т у 19-21 гадзіну). Вячэра(тоеж што і абед але пачынаецца з 21 гадзіны)
Разнавіднасцямі прыемау з*яуляюцца кінасеансы, музычныя і літаратурныя вечары, вечары дружбы. Прэзінтацыі наладжваюцца з нагоды прадстаулення якой-небудзь кнігі, cпектакля, выставы, аутарскага вечара і інш.
У міжнароднай практыцы найбольш урачыстымі і ганаровымі лічацца вячэрнія віды прыемау, імі як правіла завяршаецца неафіцыйная частка пэунай падзеі у святочным жыцці дзяржавы, рэгіена ці горада.
Арганізацыя прыему.
Любы прыем павінен быць загодзя старана падрыхтаваны. У падрыхтоуку уваходзяць:
-выбар віду прыему;
-складанне спісу запрошаных асоб;
-Рассылка запрошенняу;
- выбар месца, дня і часа правядзення прыема ;
- план пасадкі;
- выбар і заказ меню;
- сервіроука стала;
- падрыхтоука тостау;
- падрыхтоука культурнай праграммы;
Дэталевы план прыему разрабатываецца за месяц, вызначаецца: адзначаемая мэта, падзея і задачы прыему; асjба якая афармляе заказ; кошт абслугоування; выдаткі на аднаго чалавека; форма оплаты;
Правільнае размяшчэнне заказу залежыць ад таго, наколькі сваечасова і падрабязна прадуманы умовы банкета ці прыема паміж яго заказчыкам і адміністрацыяй рестарана або установы где будзе налажан гэты прыем.
Адміністратар азнакамлівае заказчыка з залой, музычным суправадженнем, афармленнем, меню, коштам.
Разсылка запрашэнняу павінна адбывацца загодзя, четка пералічваюцца : установа, дата, месца, час. Павінна быць предугледжана (калі гэта патрэбна) усустрэча гасцей з транспарта,(з цягніку).Сустрэча гасцей павінна адбывацца у ветлівай атмасфере.
Забауляльнай часткай прыемау у асноуным з*яуляюцца танцы і забавы, фейерверк.
Правіла рассаджвання за сталом : (абед, снеданне, вячэра) – госці сядзяць у адповеднасці з іх рангам.(часта друкуюцца кувертныя-картачкі з прозвішчамі і перад залой выстауляецца план рассаджвання). Месцы за сталом падзеляюцца на больш і менш ганаровыя – самае ганаровае – гэта с права ад гаспадыні і гаспадара; госці высокага ранга разсаджваюцца на супраць гаспадара, адна дэлігацыя супраць другой (неабходна знаць веданне моу побач сідяіх гасцей). Госці займаюць месца пасля гаспадароу.
Тосты – як правіла гаворfць здравіцы гэта звычай з глыбяні вякоу.(нельга размоуляць у час тосту). Як правіла гучаць пажаданні : здароуя, шчасця, дружбы, любві, і інш.. У пачатку тост гаспадара або арганізатара прыему(где можна падвесці якіянебудзь выники)у адказ госці выказваюць удзячнасць гаспадарам за прыем. Галоунае у тосте – сардэчнасць, чым карацей тост, тым ен лепей.
У многіх раенах Беларусі на афіцыйных і неафіцыйных прыемах арганізатары аднауляюць старажытныя традыцыі беларускага шляхецкага застолля.(Гаспадар падымае чарку з ганаровым госцем а затым па чарзе з другімі гасцямі). Вынос торта упрыгоджанага свечкамі праз дарогу бенгальскіх агней і КРУГАВЫ –тост(па слову). Развітальны тост .(Посошок, закурганные у дарогу)Тормозок.
Прынята гасцям на разнастайных святах прыпадносіць падарункі – як правіла гэта: кветкі(трэба памятаваць што яны у некаторых краінах маюць пэунае значэнне), можна падарыць нешта штоб нагадвала аб Беларусі, з сімовікай свята, ДПМ. Заключны этап : провады гасцей. Гаспадар праводзіць гасцей да тога месца дзе ен іх сустракау.(еслі много людзей то толькі ганаровых гасцей), хуткая падача транспарта, провады можна аздобіць музычным афармленнем.
2. Прасторавае вырашэнне свята.
Разгледаючы прасторавае вырашэнне свята рэжысер і мастак перш за усе вызначаюць галоуныя мезансценічныя пункты свята. Галоуны мезансцэнічны пункт – гэта месца, дзе будуць развівацца вузлавыя мезансцены свята (завязка, кульмінацыя, фінал). Таксама дадатковыя месцы, дзе будуць развівацца эпізыядычныя дзеянні. Уся тэрыторя свята у прасторы падзеляецца на зоны дзеяння (спартыуная пляцойка, гульневая пляцоука, абрядава-рытуальная пляцоуеа,дзіцячая пляцоука, кірмаш і інш.) Рэжысер і мастак выязджаюць на месца зон дзеяння і вырашаюць, вызначаюць архитектурна-дэкаратыунае размяшчэнне. Улічваюць ландшафтныя і архітэктурныя асаблівасці. Добра кагда мастак фатаграфуе месца дзеяння – складаецца карта-план размяшчэння зон дзеяння.
Карта-план гэта – галоуны і асноуны дакумент па прастораваму размяшчэнню усіх дэкарацый, канструкцыйных і дзеючых элементау свята, схематычна вычэрчваючы архітэктурныя і ландшавтныя асаблівасці месца дзеяння. На гэтую карту-план арыентуюцца і спасылаюцца у сваей рабоце супрацоунікі усіх структурных падраздзяленняу арганізацыйнага камітэта па правядзенню свята.
План зацвяржаецца галоуным рэжысерам, старшыней аргкамітэта, пажарна –тэхнічнай камісіяй.
Пасля стварэння карты-плана свята – мастак робіць эскізы усей прадукцыі дэкаратыунага афармлення. На аснове гэтых эскізау вырабляюцца чарцяжы рабочага праекта па якім вядуцца будауніцтва буйных аб*емау і выраб малых формау мастацка-дэкаратыунага афармлення.
Далей этап работы – гэта кампаноука і праверка размяшчэння дэкарацый на сцэнічных пляцоуках.
Работа над планам сцэны здзейсняецца з улікам размяшчэння апорных пунктау дзеяння, месцау у якіх найбольш актыуна будуць іграць артысты.
Пры планіроуцы важна не толькі з дакладнасцю вызначыць усе памеры і месцы размяшчэння дэкарацый, але і магчымасць правільнага размяшчэння дапаможных устройствау(рабочых станкоу, лесніц і інш.)
Да работы над планам карыстна далучыць мастака па святлу, які разглядвае планіроуку з пазіцыі асвятлення дадзенай дзеі. Яго пажаданні часам патрабуюць частковых змен у кампазіцыі.
Калі дзеянне адбываецца у вячэрні час план сцэны павінен абавязкова уключаць месцы размяшчэння светлавой апаратуры и систэмы падключэння.
Пры наяунасці перад сцэнічнай пляцоукай глядацкіх месцау у чарцяжы неабходна адзначыць крайнія месцы першага рада пры дапамозе якіх вызначаюць бачнасць дэкарацый з боку глядачоу.

Білет 20
1. Работа рэжысёра з мастаком па стварэнню мастацка-дэкаратынага вырашэня свята, абрада.
Спачатку рэжысёр тлумача мастаку звышзадачу свята, абавязкова чытаецца аналізіруецца сцэнарый, а таксама рэжысёр з мастаком абавязкова азнакамліваюца з ландшафтам архітэктурнымі асаблівасцямі месца дзеяння свята ці абрада.Рэжысер - пастаношчык разам з мастаком павінны вызначыць мастацка - дэкаратыны вобраз (атарскую ідэю, увасобленую архітэктурна - дэкаратыным ці мастацка - дэкаратыным вырашэнні) павінны распрацаваць: агульны план дэкаравання свята (горада, вескі , дзе знаходзяцца расцяжкі , салютныя устанокі, ілюмінацыя, сцягавыя букеты г.д).
-генеральны план тэрыторы свята памятных тэрыторый;
-назву, тэму, мэту, задачы свята;
-месца свята
-час свята
-каларыстыку свята
-эмблему свята
Мастак павінен зрабіць эскізную распрацоку асобных комплекса (пляцовак, канцэртных праграм) разам з рэжысерам прыдумаць рэкламна - інфармацыйны матэрыял свята.

2. Абрадава - святочныя стравы беларуса.
Кожны народ мае сваю гістарычна вызначаную кухню, якая характарызуецца пэным наборам прадукта стра, спосабам іх прыгатавання ужывання, этнічным сімволіка - абрадавым функцыям .
Па сваіх характарыстіках ежу можна падзяліць на раслінную нераслінную, посную і скаромную. Да поснай адносіліся се стравы расліннага паходжання, а таксама рыба рыбныя прадукты. У пасныя дні з рацыёна харчавання выключаліся тлустыя мясныя прадукты, смятана, малако.
Пасты заканчваліся святочнымі днямі. Найбольш багатым бы стол на Вялікдзень, Раданіцу, Сёмуху, Спас, Дзяды, Новы год.
Асартымент абрадава-святочных стра , як мы знаходз м на стале беларускага насельн цтва, бы давол шырок м разнастайным прыкметна вар'ірава  залежнасці ад прыродных умо народнага календара з зона года.Шырока вядомым абрадава-святочным стравамі  беларуса былі мучныя вырабы  выглядзе вадкіх па вадкіх стра. З рознай мукі (грэцкай, пшанічнай,радзей жытняй, ячнай) з дабакай яек гатавалі клёцкі (галушкі, галкі), якія варылі падсоленай вадзе. Апрача звычайных гатавалі клёцкі "з вушкамі", у якія загортвалі кавалачкі сырога сала. У дамах беларускай шляхты у клёцкі дабалялі сыр, мак, цыбулю. З канца ХІХ ст. клёцкі сё частей гатавалі з дранай бульбы. Клёцкі падавалі звычайна  выглядзе ваткай малочнай стравы або падсмажвалі на сале з дабаленем смятаны. Яны жываліся як абрадавая страва (у пам нальныя дні).
Не менш распасюджанай мучной стравай была зацірка. Пасля прыгатаваня зацірку запралял маслам, салам або залівалі малаком.
Блізкая тэхналогія адзначалася прыгатаванні макарона. У сялянскім асяроддзі гэта страва лічылася прысмакам, ёй любілі ласавацца дзеці.
Шырока вядомай абрадава-святочнай стравай беларуса бы кулеш.
Яго рабілі з грэцкай ці пшанічнай мукі. Фактычна гэта была самастойная посная страва, якую называлі брускамі.
З асянай мукі або вотруб'я рабілі кісель. З жытняй мукі гатавалі саладуху кулагу. З'яляючыся вегетарыянскай стравай, саладуха была галонай стравай у перыяд Каляднага Вялікага пасто. Яе звычайна елі з адваранай бульбай.
З крупяных выраба найбольш распасюджаным былі кашы з грэцкіх, ячных пшанічных круп. Кашу з пшанічных круп гатавалі  дні нараджэння, на пахаванне, памінальныя дні. Ячную кашу гатавал на Каляды.
Да канца ХІХ ст. прыкметна пашырася асартымент бульбяных стра. Як правіла, па вялікіх святах (Вялікдзень, Сёмуха, Ражство інш.) яны выключаліся з рацыёну харчаваня.
Гародніну жывалі свежай, нарыхтовалі пра запас. Сечаную капусту квасілі  бочках.
Малако, малочныя прадукты абрадава-святочнай харчавані беларуса шырока выкарыстовася як натуральным выглядзе так і  якасц састаных кампанента (смятана, тварог, клінковы сыр).
Мяса, мясныя прадукты ужываліся  ежу частей за сё  складзе іншых стра. Абрадава-святочная мясная страва - верашчака (прыжаніна, мачанка). У беларускіх сялян бы больш распасюджаны халадзец з свіных ног. У посныя дні мясныя прадукты на сялянскім стале заманяла рыба.
Немалаважнае значэнне у харчавані беларуса мелі напіткі. Адным з найбольш распасюджаных старажытных напітка бы хлебны квас.
Ранняй вясной нарыхтовалі бярозавы, кляновы сок . Сок, напіткі атрымлівалі таксама з лясных ягад, яблык ,груш , рабіны.
Пчаляры выраблялі мядовы квас - медушу . На святы практыкавалі выраб піва.


Білет № 21
1. Работа рэжысера над музыкальна – шумавым вырашэннем святочных дзей.
Музыка з’яляеца адным з мацнейшых сродка эмацыянальнага здзеяння на чалавеека. Яна з’яляецца часткай мастацкага вобраза свята. Таму рэжысер павінен падыйсці да гэтай справы вельмі адказна , каб праз музыку раскрыць ідэйны змест свята. Уводзячы музыку  дзейства , рэжысер павінен улічваць , што  кожным выпадку неабходна свая падожанасць гучання, пры якой гледач не толькі пачуе яе, але і спрыйме эмацыянальна. Не трэба марнатравіць музыкай скарыстоваць яе  кожным моманце дзейства. Рэжысер вызначае эпізоды свята , у якіх плануецца жывое гучанне і эпізода, у якіх неабходна запіс фанаграм. Для эпізода , якія патрабуюць фанаграмы згодна па сцэнарыю адбываеца яго мантаж. У працэсе работы музыкі рэжысер павінен звярнуцца да розных крыніц . Гэта грампласцінкі, пленкі, на якіх музыка запісана  розных скарасцях і рознай якасці. Каб зручней было працаваць з рознымі матэрыяламі, перш-наперш трэба перапісаць іх на адзіны дыск, у патрэбнай паслядонасці.
У працэсе репетыцый фарміруецца план музычнага афармлення. У далейшым усе гэта лажыцца  аснову музычна – шумавой партытуры. У ей знаходзяць адлюстраваны наступнымі момантамі:
Нумар па парадку
Нумар магнітафона (гуказналення)
Назва эпізода свята
Назва музычнага фрагмента
Падожанасць гучання
Рэпліка ці дзеянне на ключэнне гука
Гукавы план узналення (характар гучання фанаграм)
Узровень гучання
Рэпліка на выключэнне
Гукавы план вывядзення гука ці выключэння
Завагі
Этапы работы рэжысера над музыкальна – шумавым вырашэннем святочных дзей.
Вывучэнне сцэнарыя
Вызначэнне музыкальнага вобраза
Выпіска музыкальных нумаро
Вызначэнне прынцыпа музыкальнага афармлення
Вызначэнне прынцыпа гуказмацнення свята
Работа з кампазітарам па напісанню песень
Запіс, перазаіс і мантаж фанаграм свята
Методыка матэрыяльна – тэхнічнага гуказмацнення (арэнда, пракат і набыцце апаратуры)
Работа гукарэжысера з гукааператарам у працэсе рэпетыцый і на свяце
90 ( поспеху усяго свята залежыць ад музыкі. Лейтматы – чырвоная стужка , асноая тэма гучання  кульмінацыйным моманце свята. Каб пазбегнуць непрыемнасцей пры рабоце з музычным афармленнем трэба мець у калектыве гукарэжысера. Добрае выданне гукарэжысерам музычна – шумавой партэтуры і сцэнарыя – неабходная мова творчага гукавога суправаджэння.

2. Мастацкі вобраз і яго адлюстраванне  музычным и пластычным архітэктурна – дэкаратыным вырашэнні свята.
Мастацкі вобраз – гэта атарская ідэя васаблення свята, рэжысерская задума, увасобленая  мастацка – дэкаратыным , музычным, пластычным вырашэнні. Гэта абстрактнае адчуванне гледача . вобраз – ідэя , якая васабляецца  архітэктурна – дэкаратыным вырашэнні - гэта канструкцыя, вакол якой развіваюцца асноныя мізансцэны, музычны вобраз - увасабленне у мелодыі лейтматыва , з’яляецца ходам , які звязвае часткі. Пластычны вобраз – разнастайныя, пластычныя дзеянні , якія адлюстроваюць тэму і ідэю . спачатку рэжысер вывучае гісторыю гэтага свята, складае свае бачанне. Рэжысер павінен перадаць гледачам абстрактнае адчуванне праз канкрэтныя рэчы. Рэжысер вызначае, якімі сродкамі архітэктурна – дэкаратынага, музячнага, пластычнага вырашэння ен можа гэтага дабіцца. Вырашэнне павінна адлюстраваць ідэю , несці  сабе пазнавальную і інфармацыйную функцыю. Задача музычнага вобраза заключаецца  тым, каб раскрыць глубінны сэнс драматычнага дзеяння, характару і ідэйнай накіраванасці свята.
Мастацкі вобраз праяляецца  візуальных , музычных, сцэнаграфічных , пластычных якасцях. Напр., на Масленіцу мастацкім вобразам – сімвалам свята - з’яляецца румянае сонейка , якое нагадвае масленічны блін, круглы, гарачы, як сонейка. Вобраз трансфарміруецца праз тэксты песень, стравы, карагоды, танцы.
Білет №22
1. «Работа рэжысёра над словам у свяце».
Работа рэжысёра над словам уключае  сябе веданне і асэнсаванне ролі і функцый слова  свяце. Слова  свяце з’яляецца адным з галоных выразных сродка , якое ажыццяляе рознастайныя функцыі: эмацыянальную, гістарычную, пазнавачую і інш.
Выбар і выкарыстанне слова  свяце будзе залежыць ад тэматыкі і ідэйнай накіраванасці свята, уліку зроставай адыторыі, стылістыкі самога сцэнарыя.
У творчай працы над тэкстам вялікае значэнне мае фантазія:
- дапамагае выканацу “дамалёваць” характары, з’явы, падзеі, якія атар толькі намеці скупымі рысамі;
- дапамагае “дамаляваць”, у якой ролі дзейнічае герой.
Вобразныя яленні – фундамент пачатковай працы над тэкстам. Калі выканаца навучыцца яляць тое, пра што расказвае, ён як бы ператвараецца  сведку апісаных з’я і падзей.
Аналізіруя тэксты, выканаца выпрацовае менне карыстацца і такім сродкам вуснай мовы, як падтэкст.
Падтэкст (Станісласкі) – не янае, але нутрана адчувальнае жыццё чалавечага духу ролі, якое няспынна цячэ пад словамі апрадваючы і ажыццяляючы іх.
Функцыі слова  абрадзе.
Славесныя кампаненты абраду: тэксты віншавання, урачыстыя запаветы, наказы, абяцанні, замовы, словы абрадавых песень, прысягі. Узаемасувязь слова і мовы з сімволікай і абрадавымі дзеяннямі.
Маналагічная і дыялагічная, загадзя падрыхтаваная і імправізацыйная мова  абрадзе. Асаблівасці абрадавай мовы: сціслаць і дакладнасць, яснасць і эмацыянальнасць. Прыёмы дасягнення монай выразнасці: рытм і інтанацыйны строй.
Класіфікацыя абрадавых прамо па прызначэнні: урачыста-афіцыйная, прывітальная, віншавальная, развітальная, памінальная.
Выражэнне павагі да дзельніка абраду (гаспадаро, юбіляра і інш.) з дапамогай прывітальнай прамовы. Прамова – паказ і адлюстраванне  ёй пажадання удзельнікам абраду паспяховага завяршэння грамадскіх і асабістых спра. Віншавальная мова, яе роля і значэнне пры шанаванні асобных людзей у сувязі з пэнымі падзеямі, якія адзначае абрад. Развітальная прамова – частка абраду пахавання, у якой даецца ацэнка заслуг нябожчыка. Накіраванасць памінальнай прамовы на замацавнне добрай памяці аб тым, хто закончы жыццёвы шлях.
Тэхніка мовы  абрадзе: лагічная стройнасць, інтанацыйнае багацце і гучанне голасу, захаванне норм літаратурнага вымалення (арфаэпія), дакладнасць вымалення гука (дыкцыя).
Логіка абрадавай мовы. Моны такт. Недапушчанасць манатоннасці  абрадавай мове. Сэнсавае і мастацка-эстэтычнае значэнне інтанацыі  вуснай мове. Дыханне і яго тыпы  час малення  абрадзе. Работа з гукаузмацняльнай апаратурай.
Для дальнейшага развіцця нацыянальнай святочнай культуры вялікае значэнне мае пільная вага рэжысёра-пастаношчыка да слова, яго вытокай і гісторыі развіцця.
Рэжысёру народнага свята неабходна важліва прааналізаваць, глыбока асэнсаваць традыцыйныя абрадава-рытуальныя і гульнёвыя дзеянні. І  зележнасці ад задумы рэжысёра ці захаваць іх у існуючым выглядзе, альбо трансфарміраваць і прыстасаваць іх змест да сучасных умо.

2.«АРГАНІЗАЦЫЯ СВЯТОЧНАГА КІРМАШУ».
Саста дырэкцыі кірмашу.
Для арганізацыі святочнага кірмашу пры аргкаміцеце свята твараецца дырэкцыя, у якую ваходзяць прадстанікі гандлёвых арганізацый, грамадскага харчавання, сферы абслуговання, органа культуры і спорту. На сваіх пасяджэннях дырэкцыя кірмашу распрацовае план падрыхтокі святочнага гандлю і яго культурную праграму.
Паколькі кірмаш у Беларусі засёды бы з’явай інтэрнацыянальнай, то на сучасныя святочныя таргі можна запрасіць гандлюючыя арганізацыі з суседніх раёна бліжняга замежжа і вызначыць для іх асобнае месца. У зоне харчовых тавара можна было б наладзіць работу беларускай карчмы, украінскага шынка, рускага тракціра, польскай кавярні, каказскай шашлычнай, сярэднеазіяцкай чайханы, малдаскага віннага склепа і інш. Усе гандлёвыя пункты (кіёскі, палаткі, магазіны) павінны быць аздоблены элементамі мастацка-дэкаратынага афармлення, што садзейнічае больш эстэтычнаму спрыманню дзеі. Гандляро неабходна апрануць у святочныя народныя строі, што надае таргам нацыянальны каларыт. Асаблівую вагу належыць звярнуць на падрыхтоку гандляро-каробачніка, якія сваімі дзеяннямі ствараюць непасрэдную, жывую, гульнёвую атмасферу святочнага кірмашу.

Патрабаванні да месца правядзення кірмашу
Выбар месца для размяшчэння і буданіцтва аб’екта святочнага кірмашу (прадуктовых палатак, кіёска інш.) узгадняецца з мясцовымі органамі санітарнага нагляду. Памеры тэрыторыі кірмашу станаліваюцца з улікам колькасці насельніцтва, якія будуць карыстацца таргамі. Да кірмашу павінны быць добрыя пад’язныя дарогі; яго плошчу фарміруюць з улікам сцёку вады. Кірмаш павінен размяшчацца на адлегласці не меней за 1,5 км ад месца збору смецця і не меней за 500 м ад прамысловых прадпрыемства і складо, у якіх вытворчасць звязана з выдзяленнем пылу і паха, а таксама іншых аб’екта, якія могуць быць прычынай забруджвання тэрыторыі кірмашу.
Кірмашовую плошчу падзяляюць на дзве часткі гандлёвую і абслуговую. У гандлёвай частцы  адпаведнасці з відамі гандлю вылучаюць асобныя дзялянкі для:
а) гандлю харчовымі прадуктамі  закрытых памяшканнях (магазіны, павільёны, ларкі і інш.);
б) гандлю харчовымі прадуктамі са стало, размешчаных радамі па роду прадукта (рыбныя, мучныя, малочныя, садавіна, гародніна і інш.);
в) гандлю харчовымі прадуктамі з вазо і атамашын;
г) продажу хатніх жывёл;
д) прамысловых тавара;
ж) выраба народных рамёства;
з) тарго птушкай;
і) прадпрыемства культурна-бытавога абслуговання (медпункт, цырульня, майстэрня па рамонту абутку).
Санітарна-медыцынскія патрабаванні. Продаж харчовых прадукта на кірмашы дазваляецца толькі пасля праверкі іх у адпаведнасці з устаноленымі правіламі ветэрынарна-санітарнай экспертызы.
З пачатку тарго трэба правесці санітарнае абследаванне аб’екта дробнарознічнага гандлю: праверка агульных санітарных патрабавання, абавязковых для харчовых прадпрыемства, правілы асабістай гігіены, парадак захавання прадукта, іх якасць і інш.
У цёплую пару года на кірмашах забараняецца продаж харчовых прадукта, якія хутка псуюцца.
Тэрыторыю кірмашу ачышчаюць да пачатку гандлю і пасля яго заканчэння. Вываз смецця  час тарго не дазваляецца.

Адметная асаблівасць традыцыйнага беларускага святочнага гандлю разнастайныя гандлёва-гульнёвыя дзеі. Таму на адналенне і захаванне нацыянальнай культурна-гістарычнай спадчыны дырэкцыя кірмашу павінна звярнуць вялікую вагу. У зоне продажу хатніх жывёл можна наладзіць сельскагаспадарчую латарэю з розыгрышам бычко, парсючко, авечак і інш.; у зоне продажу птушак птушыны акцыён; у месцы, дзе прадаецца рыба, гандлёвыя атракцыёны “Міёрскі павук”, “Палеская рыбалка”, “Рыбная латарэя”; у радах гародніны і садавіны мінскую латарэю “Па спісу”, “Воранаскі чыгун”, валожынскую забаву “Не ляпніся  лужу”; у зоне цацак “Дзіцячую рыбалку”, “Івацэвіцкую рулетку”; у зоне продажу кандытарскіх выраба атракцыён “Пастаскі пернік” і інш.
Адной з галоных задач пры васабленні гульнёвых форма гандлю з’яляюцца захаванне  структуры кірмашу традыцыйных беларускіх гандлёвых атракцыёна і стварэнне на гэтай аснове новых гандлёва-гульнёвых форматварэння.
У сучаснай кірмашовай культуры гандлёвыя атракцыёны сталі адметнай рысай беларускіх кірмашо, іх этнічна-спецыфічнай асаблівасцю.
У сучаснай святочнай культуры Беларусi нiводнае свята не абыходзяцца без святочнага гандлю з вiдовiшчамi i забавамi.
Культурная праграма кiрмашовага свята павiнна складацца з: тэатралiзаванага адкрыцця; работы гандлёвых выста i творчых экспазiцый; фестывалю мастацтва; спартыных спаборнiцтва; конкурса народнай музыкi i асобных выканаца; кiрмашовых атракцыёна; гульня i забава; дзiцячай зоны; урачыстага закрыцця кiрмашу з падвядзеннем яго вынiка i тэатралiзаваным фiналам.
У час правядзення кiрмашу яго тэрыторыя падзяляецца на вiдовiшчную, масава-гульнёвую, спартыную i дзiцячую зоны дзеяння.
Відовішчная зона дзеяння. Структура праграмы можа быць складзена з фестывалю фальклорнага мастацтва, выступлення прафесiянальных творчых калектыва, народных вандроных груп, конкурса народных iнструментальных ансамбля, выканаца прыпевак, гумару i інш.
Пры арганiзацыi вiдовiшча трэба лiчваць, што з’явы кiрмашовага тэатра павiнны перш за сё адлюстроваць i развiваць беларускiя фальклорныя традыцыi, у вынiку чаго пазагандлёвая частка кірмашу набудзе адметныя нацыянальныя асаблiвасці.
Спачатку трэба вызначыць месца, дзе будуць адбывацца цэнтральныя вiдовiшчныя мерапрыемствы. Дзеля гэтага трэба пабудаваць эстрадную пляцоку вышынёй не меней за 1,2 м, каб гледачам было зручна назiраць прапанаваную дзею. У зоне вiдовiшчных дзей для вандроных артыстычных груп, перасоных музычных ансамбля, маленькiх цыркавых калектыва можна зрабiць фрай (адзiн цi некалькi): акрэслены на зямлi канатамi цi вярокамi круг дыяметрам 13 м(па дыяметру цыркавоц арэны), дзе вызначаныя калектывы будуць выступаць.
Масава-гульнёвай зона кiрмашу павiнна быць налажана работа гарадка традыцыйных кiрмашовых заба, дзе кожны чалавек зможа праявiць свае здольнасцi, паказаць сiлу i спрыт.
Методыка арганiзацыi i правядзення народных заба прапануецца  нiжэйпрыведзеных апiсаннях.
«Слуп-кола».
Для падрыхтокi атракцыёна выбiралi дрэва з роным ствалом дажынёй прыблiзна 15 м, якое напярэдаднi апрацовалi: здымалi кару i нацiралi ствол воскам.
На вяршыні слупа замацовалi  гарызантальным становiшчы кола ад воза, да якога прывязвалi на вяроках разна- стайныя прызы: боты, гармонiк i інш. Слуп укапвалi  зямлю. Удзельнiк атракцыёна павiнен бы залезцi на слуп i зняць адзiн з прызо. Узлезцi па слiзкiм слупе задача не з лёгкiх i патрабуе значных намагання гульца, каб перамагчы.
Падобная забава «Палескi прызавы слуп».
Для гэтага атракцыёна выбiралася ранаствольнае дрэва не менш чым 16 м. З дрэва здымалі кару, укапвалi  зямлю, на канцы бiвалi тосты патараметровай дажынi металiчны драб, да якога мацавалi  вертыкальным становiшчы кола ад воза з прызамi. Удзельнiк павiнен бы залезцi на верх слупа, стаць на каленi цi на ногi, ухапiшыся за прут i варочаючы кола, выбраць i адвязаць любы з прызо.
Задача гульца была надзвычайна складанай, тым не менш гэты атракцыён карыстася вялiкай папулярнасцю, знаходзi-лася нямала ахвотнiка паказаць смеласць, сiлу, рашучасць i дабыць каштоны прыз для сябе цi сваёй каханай.
Гэты атракцыён бы вернуты з забыцця  вераснi 1982 г. у гарадскiм пасёлку Жыткавiчы Гомельскай вобласцi на I Рэспублiканскiм кiрмашы.
I iншыя атракцыёны: Турнiр «Кароль курка», «Грунвальд», «Турнiр рыцара».
Разам з традыцыйнымi забавамi  масава-гульнёвай зоне кiрмашу можна правесцi фестываль культарганiзатара раёна цi горада, дзе дзельнiкi могуць выступаць з разнастайнымi гульнёвымi праграмамi.
Спартыная зона. Папулярнасцю карыстаюцца тут традыцыйныя спартыныя забавы беларуса: турнiр асiлка, а таксама барцо прадстанiко розных вёсак, барацьба з ражаным мядзведзем, выпрабаваннi скакавых i рысiстых парод коней. Разам з тым на кiрмашах звычайна праводзяць i сучасныя спартыныя гульнi. Ладзяць фiналы раённых спаборнiцтва па барацьбе, футболе, валейболе, шахматах, шашках, перацягванні каната, а  асобных месцах па найбольш папулярным вiдзе спорту веславанні (Скiдал), конным спорце (Вiлейка, Шумiлiна, Гродна, Воранава) i інш. На некаторых кiрмашах паказальныя выступленнi праводзяць баксёры, фехтавальшчыкi, майстры баявых адзiнаборства, майстры гiмнастыкi, культурысты. Спартыныя праграмы на кiрмашы сталi дзейсным сродкам актывiзацыi дзельнiка свята, садзейнiчаюць вырашэнню праблемы фiзiчнага выхавання чалавека, уносяць дынамiзм у святочны штогоднi гандаль.
Дзіцячая зона. Шмат увагi на святочным гандлi надаецца дзецям, спецыяльна для якiх ладзяць гульнёвыя зоны, дзе выступаюць дзiцячыя калектывы мастацкай самадзейнасцi школ, Дамо i Палаца культуры, Дамо юнацтва, культарганiзатары праводзяць разнастайныя сюжэтна-гульнёвыя праграмы для дзяцей, вялiкую цiкавасць уяляюць i сучасныя дзiцячыя пацехi. Паспрабуйце адгадаць iмя жывога пеня, якое напiсана на паперцы, прывязанай да яго лапкi? Адгадаеце ваш певень.
А вось дзiцячая рыбалка. За двухметровай чатырохграннай шырмай стаiць скамарох. За невялiкую плату дзiця атрымлiвае вудачку, закiдвае за шырму i выцягвае прыз (якi чапляе яму дзельнiк, што сядзiць за шырмай).
А  другім месцы бацька з мацi i дзецьмi становяцца на шалi, i калi iх вага будзе складаць, напрыклад 160 кг 300 г, яны заслуговаюць прыз (падарунак).
На дзiцячых пляцоках амаль засёды арганiзоваюцца выстака-продаж дзiцячых выраба, майстро малюнка i лепкi, конкурсы юных канструктара, паказальныя выступленнi клуба службовага сабакаводства, спаборнiцтвы авiя- i суднамадэлiста i інш. Гульнёвая дзiцячая пляцока адметная асаблiвасць сучаснага беларускага кiрмашу дазваляе з маленства далучаць дзяцей да нацыянальнай культуры, выховаць у iх павагу i любо да спадчыны бацько i дзядо.
Такiм чынам, кiрмаш, вырашаны  творчым i арганiзацыйным плане як полiфункцыянальная з’ява, зможа адначасова задаволiць матэрыяльныя, эстэтычныя i фiзiчныя запатрабаваннi чалавека, з’явiцца сродкам эмацыянальнай разрадкi, актывiзацыi дзельнiка свята.




Білет 23.
1.Сцэнарна-рэжысерск1 ход.
Сцэнарна-рэжысерск1 ход – гэта прыем, як1 абъядноувае разрозненныя частк1 сцэнарыя у адз1нае драматург1чнае цэлае.С.Ц.Х.мае унутраную 1 знешнюю праявы.
Унутраная – гэта выяуленне сутнасц1, хода , прыема зъяднання дзей;(напрыклад: падарожжа, экскурс1я, расказ пра традыцы1 свята, успам1ны, як1я абъядноуваюць розныя частк1 свята - напр. машина часу, рапарт 1 г.д.)
Знешняя праява – адлюстраванне в1зуальнага боку С.Ц.Х. , гэта вызначэнн1, як1я персанажы ц1 геро1 вядуць свята.(ветэран ВАВ, «з1ма», «вясна», оба дз1ця 1 старое 1 г.д.)
Напрыклад: С.Ц.Х.- захаванне нацыянальная культуры 1 раскрыцце сваей спадчыны. Носьб1ты хода – Мац1 Беларусь 1 геро1 фальклору народау беларус1.
Тэатрализаваны песенна-гумарыстычны балаган, дзе шэраг людзе-лялек н1бы стоп-кадр. Вядучы 1дзе, дакранаецца да якой-небудзь ляльк1 1 яна «ажывае».
С.Ц.Х. – сустрэча шляхты, шляхецк1 баль – носьб1ты – моладзь-шляхта.

2.Дажынкі.
Вучоныя Тышкевіч і Рыпінскі выдзял1л1 у абрадзе дажынк1 вял1к1я 1 малыя.
Малыя дажынк1 - пасля уборк1 аз1мага жыта, а вял1к1я дажынк1 – пасля уборк1 усяго ураджаю.
Усю структуру дажынак можна падзял1ць на 3 частк1.
1 – сельскагаспадарчыя рытуалы у пол1 (абрад «зав1вання барады», выраб «вянка»)
2 – Шэсце да гаспадара 1 уручэнне яму дажынкавага вянка 1 снапа.
3 – Святочнае застолле 1 народнае гулянне.
Абрад «Барады» - старадаун1 славянск1 абрад(ад.лац. «Воrdа») нак1раваны на павышэнне урадл1васц1 зямл1 на будучы год. Гэта галоуны абрад Дажынак.
Дажынк1 праводз1л1ся у форме талак1. Талака – в1д узаемадапамог1, дзе разл1чваюцца не грошам1, а частаваннем.
На Дажынк1 зб1рал1ся; самая старэйшая жанчына выводз1ла ус1х у поле, поле дзял1ла на постац1(надзелы) 1 адбывалася святочнае жн1во (каля 2 гадз1н). У час жн1ва пак1дал1 невял1к1 кавалачак жн1ва не зжатым. Брал1 калоссе у горску 1 перавязвал1 чырвонай стужкай – называлася Барада,(там хавауся дух поля – Жыцень), дом1к Жыценя на з1му. Пам1ж калоссям1 зямлю палол1 1 клал1 хлеб 1 соль. У хрысц1янск1я часы крыж на крыж клал1 калосс1 1 у цэнтры хлеб-соль для Бога.
Пасля жанчыны складвал1 у бабк1 снапы, а дзяучаты выраблял1 вянок (дажыначны).
У час жн1ва кожная жанчына выб1рала лепшыя калосс1, асабл1ва спарышы( падвоенныя калосся ел1, каб нарадз1лась двойня). !х уплятал1 у дажыначны вянок.
Перавязаны чырвонай стужкай сноп – называуся «Баба», упрыгожвал1 яго зелян1най 1 кветкам1.
У вянок уплятвл1 вас1льк1, спарышы, затвм выб1рал1 лепшую жнею, якую называл1 Талакой, або Царыцай, або Баг1няй; выб1рал1 з л1ку маладых. Спачатку выб1рал1 самую працав1тую дзяучыну 1 гаспадар адзначау падарункам1. У часы кап1тал1зма Багиняй выб1ралась самая прыгожая дзяучына.У народзе выб1рал1 масцярыцу рэчы гаварыць 1 забавы стро1ць.
На галаву Баг1н1 ускладал1 вянок, у рук1 давал1 сноп-Бабу, затым усе жне1 перавязвал1 сярпы жытам з кветкам1 – гэта значыла канец жатвы.
Наперадзе Талака 1 з песням1 уся працэсс1я вярталася з поля, кал1 сустракал1 чалавека па дарозе, вадзили вакол яго карагоды 1 ен пав1нен адкуп1цца.
Баг1ня перадавала сноп гаспадару, як1 усталеувау яго на покуце, ус1х удзельн1кау жатвы адорвал1 1 запрашал1 на святочнае застолле.
Самае пачотнае месца (на покуце) займала Талака, яна гаварыла першы тост, заказвала музыку 1 распараджалася ус1м святам. У перапынках танцы: «Талакуха», «Скакуха», «Полька» 1 г.д.
Абрадавай стравай была каша з зерня новага ураджаю( чым гусцей каша, тым гусцей будзе жыта на будучы год), хлеб, масла, яечня,,гародн1на 1 садав1на.
У асобных раенах Беларус1, на Укра1не - цалкам смажыл1 парсюка.
У канцы свята гаспадар знимау у Царыцы вянок (каб хутчэй замуж пайшла), пакрывау галаву абрусам(симвализавау фату). З песням1 1 танцам1 Царыцу праводз1л1 дамоу.
Дажынк1 – адз1нае свята, дзе чалавеку працы аддавал1 гонар з пачатку 1 да канца.
На сучасным этапе Дажынк1 у трансфармаваным выглядзе захоуваюцца 1 кожны годж праводзяцца у розных раенах. На Дажынках ушаноуваюцца лепшым механ1затары жн1ва.
Дажынк1 стал1 адным са святау дзяржаунага календару.

Білет № 24
1. Гульнёвыя дзеі кірмаша
Адметнай асаблівасцю традыцынага беларускага святочнага гандлю, з’яуляецца разнастайныя гандлёва – гульнёвыя дзеі. Так, у зоне продажу хатніх жывёл можна наладзіць сельскагаспадарчую латэрэю з розыграшамі бычкоу, авечак і г.д; у зоне продажу птушак – птушыны аукцыён, у месцы дзе прадаецца рыба – гандлёвая атракцыёны “Павук”, “Палеская рыбалака”, “Рыбная латэрэя”, у радах гародніны і садавіны – мінскую латэрэю “Па спісу”, “Воранаускі чугун”, “Валожанскую забаву”, у зоне продажу кандытарскіх вырабау – атракцыён “Пастаускі пернік”, на кніжным гандлі – кніжную латэрю і г.д.
Арганізацыя гандлёвых формау гандлю даемагчымасць уцягнуць у дзею значную колькасць людзей, садзейнічае іх актывізацыі, стварае жыцярадасны настрой у гледачоу. Адной з галоуных задач пры увасабленні гульнёвых формаугандлю з’яуляюцца захаванні у структуры кірмашу традыцыйных беларускіх гандлёвых атракцыёнау і стварэнне на гэтай аснове новых ганлёвагульнёвых формаутварэнняу. Гульнёвыя атракцыёны узніклі на кірмашы Беларусі у канцы 19 ст. Шырокай папулярызацыі гандлёвых дзей садзейнічала менавіта тое, што яны былі не толькі формай набыцця тавару, але і ператвараліся у своеасабліваю форму адпачынку. У сучаснай кірмашовай культуры гандлёвыя атракцыёны сталі адметнай рысай беларускіх кірмашоу. Пачынаючы з 80-г.г 20ст. яны былі адроджаны ва усіх рэгіёнах Беларусі.
Атракцыён “Палеская рыбалка”
Гэтую форму гандлёвай гульнедзеянне у старадаунія часы ладзілі на кірмашах Пінска, Сталіна, Турава.
У драуляны ган запускалі жавую рыбу. Удзельнікі, заплаціушы поуную суму грошау рыхтаваліся да рыбалкі. Адначасова у атракцыёне маглі удзельнічаць да двух дзесяткау чалавек. У час гульні ім дазвалялася або стаяць у краю гана, або залазіць у ган, але лавіць рыбу яны павінны былі толькі голымі рукамі. Па свістку арганізатара гульцы пачыналі лавіць рыбу. Гэты атракцыён раней і па штодзённа збірае мноства гледачоу і удзельнікау.
“Не супыніся у лужу” – гандлёвы атракцыён, які праводзілі на Спас. Вядомы яшчэ да Вялікай Айчынай Вайны. На агароджанай плотамі пляцоуцы, на козлах памерамі 7х 1 м. стаялі некалькі начовак з вадой. На паверхні вады плавалі велізарныя, прыгожыя, смачныя яблыкі. Начаукі былі так замацаваны на козлах, што лёгка пераварочваліся. Гулец заплаціушы суму, выходзіу на пляцоуку і адмервау ад начовак 10 крокау. Затым яму завязвалі вочы. Падняушы рукі па камандзе арганізатара, гулец павінен быу тры разы павярнуцца вакол сябе, зрабіць 10 крокау і рэзка апусціць рукі. Калі рукі падалі на яблык, гулец атрымлівау яго у якасці прыза, а калі няудала – з начараквылівалася на удзельнікка вада. У 1984 г. на першым народным кірмашы Мінскай вобласці у Валожыне гэтая гульня мела вялікі поспех і распаусюдзілася па усёй Беларусі.
У сучаснай святочнай культуры Беларусі ніводны юбілей ці свята, ніводная урачыстасць гарадскога, абласнога, рэспубліканскага маштабу не абыходзіцца без святочнага гандлю з відовішчамі і забавамі. Культурная праграма кірмашовага свята павінна складацца з наступнага: (тэатралізаванае адкрыццё, работа гандлёвых выстау і творчых экспазіцый, фестываль мастацтвау, спартыуныя спаборніцтвы, конкурсы народнай муыкі,кірмашовыя атракцыёны, гульні і забавы); дзіцячая зона: урачыстае закрыццё з падвядзеннем выніку. У час правядзення кірмашу яготэрыторыя падзяляецца на відовінную, массавагульнёвую, спартыуную і дзіцячую зоны.
- у масава-гульнёвай зоне - павінна быць наладжана работа гарадка традыцыйных кірмашовых забау, дзе кожны чалавек можа праявіць свае здольнасці, паказаць сілу і спрыт.( такія традыцыйныя забавы як “Слуп-Кола”, Палескі слуп, турнір “Кароль курка”, “Грунвальд”, турнір рыцарау упрыгожыць любы кірмаш).
Разам з традыцыйнымі забавамі у масава-гульнёвай зоне можна правадзіць фестываль культарганізатарау горада, раёна. Менавіта там, дзе адначасова выступаюць дзесяткі арганізатарау розных гульняу,так званае “гульнёвае поле” з’яуляецца адным з самых яркіх і запамінальных фрагментау культурнай праграмы.
- спартыуная зона – абавязкавай часткай сучаснага кірмашу з’яуляецца спартыуная праграма . Паулярнасцю карыстаюццатут традыцыйныя спартыуныязабавы беларусау: турнір асілкау, а таксама барцоу – прадстаунікоу розных вёсак, барацьба з ражаным мядзведзем, выпрабаванні скакавых і рысістых парод каней.
Разам з тым,на кірмашах праводзяцца і сучасныя спартыуныя гульні.
- дзіцячаязона – на гэтай пляцоуцы арганізатары шмат увагі падаюць дзецям, дзе выступаюць кал-вы мастацкай самадзейнасці школ, Дамоу юнацтва і г.д; культарганізатары праводзяць разнастайныя сюжэтна-гульнёвыя праграмы для дзяцей. Вялікую цікавасць уяуляюць і сучасныя дзіцячыя пацехі.
Гульнёвая дзіцячая пляцоука – адметная асаблівасць сучаснага беларускага кірмашу – дазваляе з маленства далучаць сяброу да нацыянальнай культуры, выхоуваць у іх павагу і любоу да спадчыны бацькоу і дзядоу.

2. Вогненныя дзеі купалля
Запальванне купальскага вогнішча з’яулялася адным з галоуных момантау свята, яго завязкай, пачаткам дзеяння. Развіццём купальскіх гульбішчау былі народныя забавы, змест якіх вельмі разнастайны.
Агульнанацыянальным структурным кампанентам Купалля з’яуляліся скокіпраз вогнішча, якія ладзілі пасля таго, як касцёр ярка разгарыцца. Праз касцёр людзі скакалі, каб ачысціцца перад пачаткам красавіцы і жніва (пазбавіцца ад нячыстай сілы).
У Шумілінскім р-не ( Віцебская вобл.) асобыяпераскокванні праз касцёр, страціушы магічны сэнс у 20 ст. трансфарміраваліся у калектыуную варажбу – вытлумачэнне накіраванасці, калі дзеука пераскочыць праз касцёр і хоць адна іскрынка пры гэтым прычэпіцца да яе спадніцы,то значыць дзеука хочыць замуж.
У многіх раёнах паасобныя скокі праз касцёр,страціушы ранейшы магічны сэнс, набылі гульнявы характар і сталі працягваць спаборніцтва юнакоу і дзяучат, якое пачыналася вычаканнем жартоуных купалак.
Акрамя паасобных скокау у беларусау, як і у іншых усходнеславянскіх народау, захавауся звычай пераскокваць праз вогнішча парамі – што этнографы тлумачаць імкненнем хутчэй ажаніцца або выйсці замуж.
Этнаграфічныя матэрыялы паказваюць: у Беларусі яшчэ у канцы 19ст. пачатку 20ст. існавау звычай перакіданне вянкоу праз вогнішча, які можна меркаваць быу наібольш старажытным варыянтам пераходу ад паасобнага да парнага пераскокванняу праз вогнішча. Вянок у беларусау, як і у іншых славянскіх народау з’яуляецца сімвалам дзявоцтва, і барацьба за вянок – гэта адлюстраванне старажытнага вясельнага абрада.
Непасрэдна парныя скокі праз касцёр былі адным з важных момантау свята, бо купальскі агонь ушанавауся як стыхія, здатная не толькі ачысціць моладзь перад любамі, але і прадбачыць гэты люб. Парныя скокі вырашавалі лёс будучых людзей.
У шэрагу мясцовасцей Беларусі пасля парных скокау праз вогнішча, дзяучаты праводзілі калектыуную варажбу – вытлумачэнне: яны падбігалі са звітымі вянкамі да кастра і кідалі іх у агонь з упэунасцю: чый вянок згарыць хутчэй, тая дзяучына раней за усіх пойдзе замуж.
У Пружанскім і Кобрынскіх паветах (Гродзенскай вобл.) даследчыкамі быу зафіксаваны абрад спальваня конскага чэрапа. Семантыка гэтага абраду ідэнтычная некаторым абрадавым дзеяннем, якія бытавалі у дзень летняга сонцастаяння. Там спальвалі горных казлоу, лісіц, паколькі верылі, што у гэтых істот пераутвараецца ведзьма. Конь, ва уяуленні продкау таксама мог сімвалізіраваць сілу, варожаю галаву;
На беларускіх купальскіх ігрышчах захаваліся і вогненныя тэатралізаваныя дзеянні.
Адным з такіх з’яуляецца пыход на ігрышча старой жанчыны, якая спрабавала украсці галавешку ад кастра. Калі гэта адбывалася, свята прыпынялі.Этнографы выказваюць меркаванне: фіга старой адлюстроувае старажытную ахоуніцу хатняга агню, але у адпаведнасці абраду, яна ператварылася у ведзьму, якую імкнуліся адагнаць ад вогнішча палыной, альбо крапівай, як магічнымі сродкамі абароны ад нечысці.
Сярод купальскіх абрадау еурапейскіх народау важная роля належала колу, імітавала сонца. Кола абмазвалі дзёгцем, абвівалі пераплеценай саломай і, запаліушы спускалі пылаючыя калёса – сонцы з гары у рэчку. Гэтае дзеянне сімвалізавала убыванне дня.
У 19ст. этнограф Крачкоускі адзначыу на тэрыторыі Беларусі звычаі вырабу з саломы і знішчэнне антрапаморфнай мелькі, якую звалі “Мара”(Маруха, Марэна). Ён лічыу гэтую мельку увасабленнем багіні холада і смерці, ад слова “мор”- смерць.
Адной з асаблівасцей купальскага свята была вогненная варожба, адзначал у многіх раёнах. Уд купальскага агню запальвалася свечка і устаулялася у цэнтры вянка на перакрыжаванняу чалін. Потым вянкі пускалі на ваду, пры гэтым загадвалася жаданне. Калі вянок не патоне, а паплыве па рэчцэ, то задуманае збудзецца.
Адметнай рысай купальскага святкавання у асобных раёнах Беларусі з’яуляліся дзеянні звязаныя з русалкамі.
Паводле народных уяуленняу ператвараліся дзяучаты, якія патапіліся, неупамяты, што памерлі да хрышчэнне, самагубы, а таксама праклятыя бацькамі дзяучаты. У выніку трансфармацыі народных уяуленняу, русалкі сталі стаясамлівацца з негатыунымі міфалагічнамі персанажамі (ведзьма) і іх сталі выганяць.
На Піншчыне супраць русалак сталі прыменяць ахоуныя дзеянні; людзі скокамі праз вогнішча з перакананнем,што русалкі не будуць нападаць і прыходзіць на працягу года.
Агульнанацыянальнымі элементамі купальскіх гульбішчоувакол кастра, характэжрнымі для большасці раёнау беларусі, былі танцы – сваеасаблівыя творчыя спаборніцтвы дзяучат і юнакоу у выкананні жартоуных песен, паасобныя і парныя пераскокванні праз пылаючае вогнішча.
Страціушы магічны з’мест у канцы 19ст і пачатку 20ст, вогненныя рытуалы купальскага свята ператварыліся у масавыя гульнёвыя дзеянні карнавалізованнага характару якія мелі выяуленчыя рысы тэатралізацыі.

Білет №25
Арганізацыйна-рэпетыцыйны працэс святочных дзей: застольны
перыяд, планіровачныя, мантажныя, прагонныя, зводныя, генеральныя рэпетыцыі.
Пры васабленні літаратурнага твора рэпетыцыйны працэс складаецца з наступных этапа: застольныя рэпетыцыі; планіровачныя, або рэпетыцыі  выгарадках; тэхнічныя рэпетыцыі; прагонныя рэпетыцыі, генеральная рэпетыцыя і ёсць яшчэ каррэктыровачная рэпетыцыя.
Застольныя рэпетыцыі - гэта працэс аналітычнага разбору пьесы (або сцэнарыя) і роля і распрацока сістэмы вобраза. Пачынаецца застольны перыяд з першай чыткі п'есы, прадсталення, свята і расказа галонага рэжысёра аб агульных мастацкіх прыёмах будучай дзеі, цікавых момантах, мізансцэнах, музычным і пластычным вырашэннях. Затым літаратурны твор раздаецца па ролях і пачынаецца аналітычная работа над творам. Кожны персанаж працуе з рэжысёрам. Тут высвятляюцца адносіны персанажа да канфлікта п'есы, падзей. Затым высвятляюцца адносіны персанажа да іншых персанажа у эмацыянальным пачуцці. Затым рэжысёр піша атарскае дасье на персанажа такога зместу:
Атар аб персанажы
Пераснаж аб самім сабе
Другія аб ім





Вывад гэтай працы - рэжысёрская характарыстыка вобраза (які персанаж і як сябе вядзе) і на аснове гэтага высвятляецца зерне вобраза: 1. эмацыянальны стрыжань з якога выходзяць чынкі дзеючай асобы (зерне - галоная рыса характара персанажа); 2. вызначэнне - зерне - гэта сукупнасць знешніх і нутранніх якасцей персанажа і вызначаецца гэта сукупнасць пажывёльнаму свету (змяя, мядзведзь, вожык, вок, ліса і г. д.). Працягваецца застольны перыяд чыткай.
Планіровачныя, або рэпетыцыі  выгарадках (дэталях, якія замяшчаюць сапрадныя дэкарацыі) - гэта рэпетыцыі, дзе адбываецца знаходжанне мізансцэн, то есць планіровачнае і прасторавае вырашэнне дзеяння. А на свяце - выразны пластычны ход, малюнак свята і поны дыктат рэжысёра над выканацамі. Тэхнічныя (мантажныя рэпетыцыі) – асобныя рэпетыцыі з тэхнічнымі рабочымі (электрыкамі, гукарэжысёрамі, мантажнікамі і г. д.). Усе знаходзяць палажэнні патрэбныя ім і фіксуюць іх у сваіх партытурах (гука, святла, тэхнічных перастановак). Далей ідзе зводная рэпетыцыя – дзе зводзяцца разам тэхнічная і акцёрская група і высвятляюцца се недахопы. Прагонныя рэпетыцыі – рэпетыцыі сёй дзеі без перапынка, а рэжысёр запісвае завагі і пасля прагону іх раздае. Генеральная рэпетыцыя – сюды запрашаюць сябро, знаёмых, прымаючае начальства, ідзе прасмотр, а затым начальства запрвашае рэжысёра для сваіх заваг. Затым карэктыровачная рэпетыцыя з улікам заваг начальства. І наканец прэм’ера!

Мастацтва мізансцены.
Галоны і непарушны закон тэатральнага майстэрства і мастацтва свята – гэта дзеянне, якое нараджае падзею. Праз сцэнічнае дзеянне мы далучаем гледача да адбываючыхся падзей, зацікаліваем яго развіццём канфлікту, знаёмім з выканацамі, глядач пазнае чынкі персанажа,  якіх раскрываецца чалавечая сутнасць. І вось знайсці, выбраць для сцэнічнага дзеяння выразную пластычную форму, раскрыць галоную думку твора (яго ідэю) – адна з найскладанейшых задач у працэсе васаблення сваёй задумы. Знакаміты расійскі мастак, акцёр Папо каза, што спектакль – гэта ланцужок паедынка. Гэтак жа мы можам сказаць, што спектакль, абрад, свята- гэта ланцужок мізансцэн. Што ж такое мізансцэна? У перакладзе з французскай мовы мізансцэна (miseёnchene) – гэта размяшчэнне на сцэне. Энцыклапедычны слонік (903г.) тлумачыць тэрмін “мізансцена” – як “пастанока п’есы на сцэне”. Гэта трактока раняе пастаноку і мізансцэну, таму  тэатры таго часу рэжысёр рабі толькі мізансцэнірванне і з гэтага і бярэ пачатак прафесія рэжысёра. На досвітку гісторыі рэжысуры на тэатры бытавала адна характарыстыка работы рэжысёра – разводка. Што ваходзіла сюды: выхады выканаца; сачэнне, каб акцёры не засланялі адзін аднаго; указанні, дзе і хто сядзіць, ці стаіць у тым ці іншым месцы. Самым лепшым месцам лічылася тое месца, што знаходзіцца ля рампы і ля суфлёрскай будкі (месцы галоных акцёра), астатнія выканацы жаліся да задніка і куліс. Рэжысурай мінулых стагодзя у тэатры звычайна займася хто-небудзь з вядучых акцёра. Ён вучы, раі выканацам што і як рабіць і  той пагардзе, якую акцёры выказвалі супраць разводак – бы пратэст супраць сцэнічнай няпрады.
Драматургі, калі казаць аб’ектына, - былі першыя рэжысёры (Сафокл, Шэкспір і г. д.). Рускія драматургі таксама былі пастаношчыкамі сваіх п’ес. Яркім доказам увагі да мізансцэны драматурга з’яляецца першая сцэна Гогаля да “Рэвізора”, але падрабязна апісваючы позы дзеючых асоб Гогаль не лічва абстанокі сцэны, таму прастора не была арганізавана. Гэта тлумачыцца мовамі сучаснага Гогалю тэатра. Тады тэатр ме за дэкарацыі дзяжурныя павільоны (сад, лес, пакой вясковы, пакой мяшчанскі). Мастак рабі у іх шматлікія дзверы для сялякіх выпадка. Дзверы павільона стваралі мовы для дзяжурных мізансцэн для розных спектакля. І рашучы дар па ім – правілі Станісласкага і неміровіча-Данчанка – “Кожная п’еса павінна мець сае дэкарацыі, мэблю, бутафорыю, касцюмы”. Пастанока “Чайкі” у “МХАЦе падцвердзіла гэта правіла і перавярнула яленні аб тэатры. МХАТ захапі гледачо новымі сродкамі выразнасці і новымі  расійскім тэатры мізансцэнамі.
Найбольш дакладная фармулірока мізансцэны такая:
Мізансцэна – гэта размяшчэнне акцёра на сцэне,  іх пэных спалучэннях адзін да аднаго, і навакольным асяродзем у той ці іншы момант спектакля.
Прызначэнне мізансцэны:
Праз знешнія спалучэнні чалавечых фігур на сцэне адлюстраваць іх унутраныя суадносіны і дзеянні. У характары пабудовы мізансцэны знаходзіць сваё адлюстраванне жанр спектакля: а) у класічных творах пабудова мізансцэны патрабуе строгіх і манументальных форм б) у камедыі – усё будуецца на лёгкіх, хутка змяняючых адна адну мізансцэнах в) у сатырычнай камедыі мізансцэны павінны быць графічны і дакладны г) у бытавой драме – жыццёва прадзівымі і простымі.
Першаасновай мізансцэны з’яляецца: слова, дзея, рух (праз слова з’явілася умственная дзея і пайшо рух). Мізансцэна павінна раскрываць адбываючуюся сітуацыю без сло, праз позы, жэсты, рухі, пераходы (прыклад: сцэна развітання, праводзін чалавека). Ітак, мізансцэна – гэта выразнае становішча, альбо стан акцёра, малюючае нам яго нутраны працэс і задачай рэжысёра з’яляецца паказаць нам чым жыве акцёр  дадзеную хвіліну, што яго хвалюе і г. д. Асноныя кампаненты мізансцэны: слова і дзеянне; другарадныя кампаненты: музыка і касцюмы, шумы, грым і святло. У Францыі да сёнешніх дзён замест указання рэжысёра кажуць: “спектакль па мізансцэнам такога-та”. У нас за пастаношчыкамі толькі зараз замацавалася слова “рэжысёр” (французскае “рэжыр” – кіраваць). Мізансцэна з’яляецца выразным сродкам адлюстравання падзеі. Самыя лепшыя рэжысёры па па мізансцэнам для нас мастакі і скульптары. Напрыклад у карціне Дайнэкі “Абарона Севастопаля” выразна паказана, як немцы і нашы ідуць у атаку і г.д.
Драматургі і рэжысёры жадалі весь час зрабіць мізансцэну найбольш яскравай, для гэтага Мальер прыдума авансцэну (накладны прасцэніум), языкі (сучасны подыум, па якім ходзяць мадэлі), ар’ерсцэну (частку сцэнічнай прачсторы, якая размяшчаецца за заднікам і служыць для складу дэкарацый і для прахода статычных акцёра, якія ствараюць для гледача  зале віды натопа людзей, якія ідуць па вуліцы і бачны праз акно на сцэне, ці хвалі мора з плывучымі  лодцы людзьмі і іншыя віды. Галоную мову і задачу мізансцэны высветлі акцёр і прафесійны рэжысёр Ленскі: “У мізансцэне сё сім павінна быць бачна, чутна і зразумела”.
Віды мізансцэн: а) Сіметрычныя – бываюць у садзе, лесе (сцэнічных) і г. д. Пазітыны бок – натуральнасць, негатыны – адзін выканаца засланяе другога.б) Ассіметрычныя (хаатычныя) – вакзал, бойка і г. д. – хаатызм назіраецца толькі з боку гледачо,бо рэжысёр загадзя сё сім плануе.в) Франтальная мізансцэна (анфас, як кажуць французы) – вельмі часта робіцца на авансцэне калі яна масавая – гэта жывая заслона, якая дае магчымасць рабіць сцэнічныя перастанокі. г) Шахматная мізансцэна – гэта размяшчэнне персанажа у шахматным парадку ( тут мы адначасова бачым усіх). І шахматная і франтальная мізансцэна маюць адзін недахоп – імі нельга дога карыстацца, бо глядач хутка стамляецца глядзець. д) Дыяганальныя мізансцэны (“труакар” – французскае тры чвэрці) – гэта адна з самых выразных мізансцэн. Можна бачыць двух выканаца адначасова у пярэднім і заднім труакары (так “Дама з камеліямі” Меерхольда была пабудавана амаль на адных дыяганальных мізансцэнах) е) Глыбінныя мізансцэны – пабудаваны ля задніка ці на ар’ерсцэне.ж) Гарызантальная мізансцэна – тут выканаца ідзе альбо ззаду наперад, альбо з пераду назад. Гэта дае нам магчымасць санцэктаваць падзею (напрыклад выхад караля)з) Кругавыя мізансцэны – адлюстроваюць безвыхаднасць, безысходнасць, разгубленасць, страх чалавека (блуканне  лесе). Яшчэ гэта мізансцэна азначае закончанасць, а  народных абрадах яна – гэта карагод, тут усё сім бачна, чутна і зразумела.і) Люстраная мізансцэна – тут мы бачым на сцэне адлюстраваныя думкі персанажа. к) Вінтавыя мізансцэны – тут выкарыстоваюцца вінтавыя станкі і мы можам пабачыць фігуру артыста  розных ракурсах (прыклад з кіно “Белае сонца пустыні”: Суха страляе  Абдулу і ён падае  нафту некалькі разо перакувыркнушыся і мы бачым яго  розных ракурсах) л) Вертыкальная мізансцэна – выкарыстанне станко (напрыклад п’еса “Бранепоезд 649” В. Вішнескага).м) Высотныя мізансцэны – з выкарыстаннем надбудо.н) Падлогавыя мізансцэны – на падлозе (напрыклад маналог акцёра, які лёжачы на зямлі глядаецца  неба). о) Масавыя мізансцэны – яны з’яляюцца хаатычнымі, але яны самай строгай дысцыпліны. Распрацоваючы такую мізансцэну рэжысёр перш за сё вызначчае падзею, якая адлюстроваецца  гэтай сцэне. Затым ён разбівае сіх персанажа на пэныя групы і асобных выканаца, якім дае канкрэтныя задачы. (нехта шукае, праваджае, сустракае, бярэ білет, таксіст прапануе таксі, злодзей крадзе, нехта есць, служачыя нясуць багаж, чыгуначнік б’е буферы вагона, правадніца глядзіць білеты, бамжы збіраюць бутэлькі, жабрак-музыкант грае, прадацы нешта прадаюць і г. д.)
Піянер гэтай справы – рускі рэжысёр М. Пятро. У 1918 годзе яму далі заданне разам з пятроскім аднавіць штурм зімняга палаца ( на рэпетыцыі далі некалькі гадзін і 10 тысяч салдат, тады сіх салдат разбілі на дзесяткі і дзесятніка паслалі да рэжысёра, які да ім заданне для іх груп).
Псіхалогія спрымання мізансцэны: Рэжысёр пры пастаноцы засёды павінен лічваць этнічныя і расавыя асаблівасці спрыняцця гледачо пры пабудове мізансцэн. Рэжысёры пачынаючы з 19 стагодзя дамовіліся, што дзеянне злева азначае папярэднасць дзеі, а справа – канчатковасць дзеяння. Чаму так? Ва спрыняцці індаерапейца левая частка прасторы займае амаль 80% нашага зроку і таму вельмі довра гэта асаблівасць выкарыстоваецца на нашых сцэнах. Так калі нам патрэбна паказаць бегуна, мы пакажам яго злева на права, а чалавека ідучага супраць ветру – спава налева і г. д. Мізансцэна павінна быць таямнічай да самага апошняга моманта, каб падтрымліваць цікавасць гледачо да дзеі.
Спосабы запісу мізансцэн: 1. Літаратурны спосаб – найбольш старадані, (яшчэ з антычных часо, калі паэты драматургі апісвалі як на сцэне размяшчаюцца артысты). 2. У сярэдзіне-канцы 19 стагодзя з’явіся новы спосаб – шахматны – калі ся плошча сцэны дзялілася на квадраты, акцёры станавіліся на сцэне і рэжысёр іх перасталя з адных квадрата у другія. Цікава тое, што рэжысёры першыню сталі фіксаваць мізансцэны, але артысту стала складана граць і адначасова фіксаваць куды пераходзіць. 3. У 1916 годзе рэжысёр Арбата вынайша нотную сістэму запісу. Яна выглядала прыкладна так:
13 SHAPE \* MERGEFORMAT 1415
Скрыпічны ключ – дзеянне на сцэне. Басовы ключ – ар’ерсцэна (за заднікам). Ноты – колькасць часу сколькі акцёр знаходзіцца там. Гэтай сістэмай карыстася Меерхольд. Але нязручнасць гэтага запісу – мы не ведаем  якім стане акцёр знаходзіцца, як ён пераходзіць, якія нутраныя заемаадносіны і гэтак далей. Да таго ж гэта толькі партытура для аднаго чалавека. І вось у 1954 г. прафесар І. Б. Скібнескі (вучань Таірава) вынайшо графічны метад запісу. У ім мізансцэны крэсляцца так: пачатак дзеяння персанажа абазначаецца крыжыкам з кропкай  цэнтры, накірунак дзеяння – стрэлка, кропкі – прыпынкі. Як прыклад прывядзем сцэну дзе трое па чарзе ідуць прасіць у начальніка адпачынак у недапушчальны час
13 SHAPE \* MERGEFORMAT 1415 Дастоінства гэтага метаду – тое, што мы бачым дзеянне на сцэне і характар дзеючых асоб, недахопы – мы не бачым унутранага стану персанажу і яго сістэмы заемаадносін з іншымі персанажамі. Таму  70-я гады мінулага стагодзя Гуд П. А. прапанава камбінаваны спосаб запісу: графічны плюс літаратурны. На сучасным этапе  мастацтве відовішч і свята, карыстаецца побытам высотная мізансцэна з выкарыстаннем башанных крана, верталёта, самалёта і г. д. У народных святах перавага аддаецца кругавым мізансцэнам (карагодам). Тым не меньш уся складанасць працы рэжысёра  мізансцэнірванні  тым, што ён павінен вызначыць жанр, форму і змест дзеі. На тэатральнай сцэне рэжысёр працуе па сістэме Станісласкага, Меерхольда, Тарасава, Вахтангава і іншых, а  свяце для рэжысёра важна выразнасць мізансцэны. Мізансцэна павінна адлюстроваць і ідэю і падзею.
Выразны прыклад – свята вызвалення г. Быхава, дзе вялікую ролю сыграла светлавое і музычна-шумавое афармленне. Сцэнічная пляцока – гара, дзе дзея пачыналася з яе падножжа. Спачатку  понай цемры прамень святла выхапі бюсты 6-і героя СССР, потым гусляр на фоне старажытнай музыкі як бы парачы  небе чытае пра воіна (таксама асветлены промнямі пражэктара, далейшая ступень у вышыню – асвяшчэнне дзоту з страляючым кулямётам, потым да дзоту ідуць ад падножжа гары зоркі, кулямёт страляе, зоркі гаснуць, але вось адна дабіраецца, закрывае дзот і кулямёт змакае. Гучыць шматгалоснае “Ура” і маса зорак бяжыць у вышыню. Потым асвяшчаецца вяршыня з якой падаюць калоссі на абеліскі героя і кажацца, што яны праходзяць скрозь іх целы і прарастаюць  пасляваенны хлеб. Вось так цікава  мізансцэнірванні выявілася галоная тэма і падзея гэтага свята.
Білет №26
1. Беларускае купалле: змест, сімволіка, семантыка дзей.
Купалле – гэта дахрысціянскае свята летняга сонцастаяння, якое светкавалася сімі народамі Еропы. Абрады і звычаі дакладна заховаюць рысы салярнага і аграрна-жывёлаводчага культу і носяць агульнаерапейскі характар.
Першае памінанне аб свяце адносіцца да I стагоддзя да новай эры – рымскі сенатар Квіцціліян Цыцэрон апіса свята Гранія  брыта.
У грамаце Вітата 1396г. зафіксавана свята “Купалле”, а першае апісанне свята дадзена  густынскім летапісе  ХVІ ст.
У беларускіх пісьмовых крыніцах тэрмін “Купала” упершыню зафіксаваны  дамове з польскім каралём і літоскімі князямі  1939 г. – “Амір ад Пакрова Багародзіцы да Купалава дня”.
Генэзіс свята.
Адны лічаць, што назва “Купалле” ад слова “ярыцца”: злавацца, ускіпаць; другія – што назва ласна ад “купець” ці купацца ад слова “куп”; наступныя – ад слова “купно” (сообща); ад слова “Купала” – падавальнік ежы і даро; ад слова “савакупляцца”(этнограф Пячэрскі).
Беларускі фальскарыст Арсень Ліс лічыць, што салярны момант (сонца) – галоны  свяце: свята росквіту радлівых сіл зямлі.
Асновы свята звязваюць разнастайныя звычаі, якія звязаны з культам сонца, але  цэлым – гэта сінтэз важнейшых дахрысціянскіх культа: раслін, вады, зямлі і продка.
У беларуса існавала шмат павер’я, звязаных з купальскай ночкай: гэта нейкі пераварот у прыродзе (па зямлі ходзяць дрэвы, духі, ведзьмы – “Шабаш ведзьм на Лысай гары”); квітнее і цвіце папараць-кветка і хто яе сарве, будзе разумець усе мовы (нават птушак і жывёл), яму адкрыюцца се таямніцы (скарбы). Каб убачыць папараць-кветку патрэбна было ноччу пайсці  лес (на Віцебшчыне – голым), ачарціць вакол сябе кола і чытаць Боскую кнігу. На самой жа справе папараць размнажаецца спорамі і ніколі не цвіце.
Магічныя дзеянні супраць нячыстай сілы:
усе шчыліны  хаце затыкалі крапівой;
у парог дома бівалі касу;
дзячата спахвалі зямлю  выглядзе кола;
утыкалі веткі бярозы і асінавыя калы;
вакол вёскі абносілі дрэва або барану;
на конях прыгалі праз вогнішча (этнограф Шэйн – але гэта вызывае сумленне, таму што коні баяцца агню).
Сэнс:абрадавая ахова зямлі і скаціны (урадлівасці і здароя).
Хрысціянская царква з мэтай знішчэння Купальскай абраднасці прымеркавала да гэтага дня – дзень Іаана Хрысціцеля, у выніку свята атрымала назву Івана Купалы. Тых, хто хадзі на Купалле не дапускалі да прычашчэння, да шлюбу. У Вільне  г.Роса было язычніцкае капішча, дзе адзначалі Кпалле, хрысціянскія служкі зняслі капішча, паставілі храм і зрабілі могілкі, увялі святкаванне кірмашо і фэста – рэлігійных храмавых свята у гонар Іаана Прэдцечы, і складаліся яны з богаслужэння, гандлю кветкамі і застолля. Але сё рона знішчыць Купалле не далося.
ХІХ ст. – пачатак ХХ ст. – магічныя звычаі Купалля паступова сталі разбурацца і згубілі сэнс. Да нас дайшлі толькі рэшткі, а іншыя ператварыліся  забаву. Абрадавыя дзеянні маюць семантычны сэнс, але  кожнай мясціне розныя абрадавыя дзеянні, таму яны істотна адрозніваюцца і вызначаюцца гістарычнай рознапланавасцю і шматпланавасцю. Даследаванне дазваляе раскрыць яго рэгіянальныя, тэрытарыяльныя і мясцовыя асаблівасці.
Падрыхточы этап свята:
І. Збор зёлак, кветак і тра, пляценне вянко і выкананне абрадавых песень. Лекавыя расліны збіралі з 8 да 10 гадзін раніцы і з 16 да 17 гадзін вечара  сухпе надвор’е. сушылі расліны так, каб прамыя сонечныя прмні, дождж і раса на іх не траплялі, каб яны не страцілі афарбоку і лекавыя ласцівасці (зверабой, клён, рамонак, папараць – на лекі; мяту, васількі, галінкі дуба і рабіны – на фарбы). На кветках варажылі: лічылі, што ад зверабою – будуць больш надоі і захавае ад нечысці.
Спявалі спецыяльныя песні, каб лекі не заховалі гаючую сілу; жывёла вярталася з пашы з вянкамі кветак на шыі.
Вакол вёскі абносілі майскае дрэва і барану, як сімвал жыцця (у Слонімскім павеце);
Рабілі рытуальны абход палетка з запаленым колам на шасце: агонь – падабенства сонца на зямлі (у Чашынскім раёне Віцебскай вобласці).
ІІ этап складаецца з дзвюх частак:
Збор паліва для вогнішча: салома, як непатрэбшчына (пазбалена апладатворнага пачатку) і май (бярозы, галінкі, якія засталіся ад светкавання Троіцы), а затым непатрэбныя  гаспадарцы рэчы. З усёй вёскі збіралі непатрэбныя рэчы, запрагалі старога каня і рабілі жабрацкі воз.
Выбіралі распарадчыка свята: у Мінскай губерніі – урадніка і распарадчыка танцавальна-забаляльнай часткі – Купаліша і Купалінку.
ІІІ. Транспарцірока паліва да месца святкавання.
IV. Збор удзельніка свята. Рабілі карагод-шэсце па вёсцы “Пляці пляцень”: першая пара  выглядзе дугі паднімала рукі і се астатнія праходзілі. Карагод суправаджася песнямі. Каля кожнай хаты шэсце спынялася і ся сябрына запрашала жыхаро хаты на свята. Навароджаным у купала дзень на голавы складвалі вянкі і віншавалі. Дзячатам жадалі хутчэй замуж пайсці. Нават хворыя ішлі на свята.
Наперадзе засёды ішлі хлопцы з факеламі; затым дзячаты з маем, нарадныя і з вянкамі, палыном павязвалі паясы; затым – бабы з запавам стра для святочнага застолля і апошнія – мужчыны.
Асаблівасць: рытуальнае запрашэнне на свята з просьбай аб адорванні удзельніка (кулага – кісель): Магілёскі раен; абрад “ваджэнне куста”- форма запрашэння на свята  Віцебскай і Мінскай губерніі.
V. Шэсце да месца правядзення свята і выконванне абрадавых песень. У Слонімскім павеце Мінскай вобласці – шэсце яляла сабой карнавальнае шэсце з пылаючімі коламі на шастах. У Мінскай губерніі – з засохшымі галінкамі бярозы  руках.
VI. Падрыхтока пляцокі да вогнішча – звычайна на пагорках, або ля вады, але існавалі мясцовыя асаблівасці: у Слуцкам павеце – на скрыжаваніі дарог; у Барысаскім павеце – пасярод вёскі.
Канструктыныя асаблівасці купальскага вогнішча:
абвязвалі шаста саломай звітай 12 разо, паверх іншыя рэчы (Мінская губернія);
касцёр у выглядзе старога вулля і дошак (Маладзечанскі раён).
VII. Мастацкае афармленне месца дзеяння.
Тэрыторыю свята прыгожвалі шатрамі з дрэ. Усю тэрыторыю акаймовалі бярозкамі. Касцёр абавязкова  выглядзе кола і пракопвалі вакол яго. Чым большай вышыні касцёр, тым большую тэрыторыю ён асвеціць (ачысціць).
VIII. Экспазіцыйная частка свята:
Вячэрняя варажба з вянкамі – кіданне вянко на бярозу, калі вянок зачэпіцца за галінку – жаданне збудзецца.
Варажба завівання касы на жытнім полі – з жыта пялі касу, калі на другі дзень каса распляцецца – жаданне збудзецца.
Святочная вячэра: кулага; раслінныя стравы: цыбуля, часнок, розная зеляніна; верашчака (мачанка); гарэлка.
Дзеі вакол вогнішча:
¤ падпальванне кастра – у старажытныя часы падпальвала тсарэйшая жанчына, затым – найбольш паважаныя і сталыя жыхары вёскі. А калі гэта набыло забаны характар – Купаліш і Купалінка.
¤ вогнішча запальвалася  понай цішыні. Пакуль агонь да вяршыні не дабярэцца – людзі рабілі магічныя дзянні і загаворы (кідалі што-небудзь: ахвяравалі  гонар дабрабыту).
¤ калі вогнішча дайшло да вяршыні – усе запявалі песню “Ой, рана на Івана”.
¤ спальвалі воз са смеццем, спявалі песні.
¤ пачыналі скокі праз касцёр (ачышчэнне): спачатку – дзячаты. Затым на першае месца вышла шлюбная функцыя: пераскоквалі  пары, узяшыся за рукі, калі рукі  час скока не разнялі – будуць у пары.
У Мінскай губерніі: дзячына кідала вянок праз касцёр хлопцу, а ён павінен бы яго разарваць (вянок – сімвал дзявоцтва).
Кульмінацыя абрадавых вогненных дзей.
* абрад спальвання чэрапа каня ці каровы: чэрап бы на шасце, калі збілі з шаста  касцёр, значыць знішчылі нячыстую сілу (Пружанскі р-н).
* скачвалі пылаючыя колы  раку – сонца ідзе на быль: лета паварочвае на зіму (цэнтральная паночная Беларусь).
* існавала абрадавае знішчэнне антрапаморфнай лялькі – або спальвалі або тапілі.

Апафеоз дзеяння Купальскага свята.
1. Начныя абыходы вёскі, мэта: ачышчэнне.
2. Пошукі папараць-кветкі: лічылі, што яе аховае нячыстая сіла.
3. Купальскае пераапрананне – у бабу, у дзеда, у ведзьму.
4. Начная варажба на вадзе з пылаючымі свечкамі на вянках (Палессе).
Фінальная частка Купалля.
Назіранне зыходу сонца.
Рытуальнае купанне  рацэ ці лазні (голымі, каб ачысціцца).
Пры зыходзе сонца спявалі развітальныя песні.

2. Работа арганізацыйнага аддзела свята.
Супрацонікі арганізацыйнага аддзела займаюцца распрацокай, узгадненнем і вырашэннем разнастайных пытання арганізацыйнага характара.
Узначальвае арганізацыйны аддзел галоны адмінастратар або дырэктар, які кіруе работай куратарскай групы, груп жыллёвай гаспадаркі і рэкламы свята, служба бяспекі, медыцынскай дапамогі і аховы парадку.
Для правядзення пастаяннай інфармацыйнай і суправаджальна-тлумачальнай работы сярод прыбываючых дэлегацый гасцей і запршаных удзельніка свята  структуры арганізацыйнага аддзела ствараецца куратарская група з ліку работніка культуры, народнай асветы, студэнта ВНУ і іншых.
Кожнаму куратару для далейшай работы вызначаецца канкрэтны творчы калекты або дэлегацыя гасцей, якія прыбываюць на свята. Ён удакладняе дату і час прыезду калектыву і інфармуе аб гэтым штаб свята, вызначае марку і нумар атобуса, які абслуговае гасцей. Куратар знаёміць гасцей з праграмай свята, графікам рэпетыцый, пунктам харчавання, вырашае пытанні аб засяленні  гатэль і пасюль іх суправаджае.
Группа жыллёвай гаспадаркі выяляе колькасць прыбываючых гасцей,вырашае пытанні размяшчэння гасцей. Яна бярэ на лік усе гасцініцы, інтэрнаты, якія могуць прыняць пэную групу людзей, размярковае і даводзіць да куратара месца засялення кожнай дэлегацыі, выяляе адпаведнасць стано санітарна-гігіенічным патрабаванням і утварае умовы для пэнага камфорту  час адпачынку. Яна інфармуе штаб свята аб усіх умовах пражывання, харчавання і культурнай праграме удзельніка свята штодзённа.
Група рэкламы свята складаецца з прадстаніко СМІ, друкарні ці паліграфічнага камбіната і займаецца падрыхтокай жыхаро пэнай мясцовасці да спрымання святочных дзей.
У кантакце з імі адміністратар свята дамаляецца аб перыядычным выпуску напярэдадні свята перадач ці публікацый аб будучай урачыстасці; здзяйсняе дамову аб выпуску друкаванай прадукцыі свята, арганізовае расклейку афіш і распасюджанне запрашэння; падрыхтовае прэс-рэліз і перадае яго рэдакцыям газет, радыё і тэлебачання; праводзіць кантроль выканання заказу ва станоленыя тэрміны; арганізовае ва становах, на прадпрыемствах папярэдні продаж білета разнастайных святочных камерцыйных дзей, у дзень свята разам з мясцовымі культработнікамі арганізуе сустрэчу гасцей і праводзіны іх на ганаровыя месцы.
Служба бяспекі дарожнага руху прымае меры для закрыцця праезду ататранспарту па тэрыторыі свята; наладжвае выпуск спецыяльных пропуска для службовага транспарту  вызначаныя зоны святочнага дзеяння; вызначае месца функцыянавання святочнага атавакзала і наладжвае арганізацыю яго работы; здзяйсняе кантроль пастаяннага суправаджэння ата-мотакалон, а таксама машын з выбуховымі і піратэхнічнымі сродкамі.
Медыцынская служба свята праводзіць напярэдадні свята абследаванне пункта грамадскага харчавання і пункта продажу харчовых прадукта, а таксамы здзяйсняе кантроль за іх работай у час свята; выдзяляе для кожнай зоны святочнага дзеяння паходную аптэчку з лекавымі і перавязачнымі сродкамі для аказання першай дапамогі; вызначае персанал для работы мед. пункта свята, арганізуе на свяце дзяжурства многапрофільнай спецыялізаванай лінейнай брыгады.
Служба пажарнай бяспекі арганізуе работу пажарнай аховы гандлёвых кропак, дзе работнікі карыстаюцца электрапліткамі і электрапечамі для падагрэву стра і напоя; праводзіць інструктаж творчых работніка, якія  час свята звязаны з вогненнымі дзеямі і здзяйсняе пастаянны кантроль работы піратэхніка.
Работу службы аховы парадку здзяйсняюць падраздзяленні міліцыі, унутраных войск, добраахвотныя дружыны і іншыя. Яны вызначаюць ахову парадку на свяце, арганізуюць пастаянны кантроль на пэны перыед у вызначаных зонах правядзення свята з мэтай прыняцця неадкладных мер у экстрэмальных сітуацыях.

13PAGE 15


13PAGE 146415



Першы план куліс
Другі план куліс
Трэці план куліс
Чацьвёрты план куліс
Заднік




Приложенные файлы

  • doc 28607
    Размер файла: 719 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий