Белорусский язык(профессиональная лексика)

МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

УСТАНОВА АДУКАЦЫІ
«БЕЛАРУСКІ ДЗЯРЖАѕНЫ ѕНІВЕРСІТЭТ
ІНФАРМАТЫКІ І РАДЫЁЭЛЕКТРОНІКІ»


Факультэт бесперапыннага і дыстанцыйнага навучання

Кафедра беларускай і рускай мо


Электронны вучэбна-метадычны комплекс па дысцыпліне
Беларуская мова (прафесійная лексіка)

Для студэнта спецыяльнасцей

І-26 02 03 Маркетынг
І-40 01 01 Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій
І-31 03 04 Інфарматыка
І-40 01 02 Інфармацыйныя сістэмы і тэхналогіі (у эканоміцы)
І-40 03 01 Штучны інтэлект
І-53 01 02 Атаматызаваныя сістэмы апрацокі інфармацыі














Мінск
2010




Агульныя звесткі

Звесткі аб ЭВМК

Ламака С.В. Беларуская мова (прафесійная лексіка). Электронны падручнік для студэнта дыстанцыйнай формы навучання. Мн., БДУІР, 2009.


Падручнік змяшчае тэарэтычныя пытанні курса “Беларуская мова (прафесійная лексіка)”, практычныя заданні, а таксама тэсты да кожнага з раздзела. Разгледжаны асноныя этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы, сутнасць і асаблівасці навуковага і афіцыйна-справавога стыля, асобая вага звернута на лексіку навуковага стылю (прафесійная лексіка спецыяльнасцей БДУІР), прыводзіцца сістэма жанра навуковай літаратуры, а таксама разглядаюцца некаторыя праблемы беларуска-рускай інтэрферэнцыі адносна норма беларускага правапісу.
Падручнік прызначаны для студэнта дыстанцыйнай формы навучання па сіх спецыяльнасцях БДУІР.

Падручнік складзены з выкарыстаннем тэхнікі гіпертэкставых спасылак. Правільнасць выканання практычных задання студэнт можа праверыць самастойна пры дапамозе гіпертэкставых спасылак (Самакантроль) у канцы задання.
Засваенне тэарэтычнага матэрыялу студэнт можа праверыць таксама самастойна, карыстаючыся тэстамі, якія размешчаны  канцы кожнага раздзела і маюць гіпертэкставыя спасылкі, якія сцвярджаюць або адмаляюць правільнасць адказу. Пры няправільным адказе студэнту даецца падказка, да якога матэрыялу трэба звярнуцца яшчэ раз. Патрэбны матэрыял.можна выклікаць праз гіпертэкставую спасылку, якая размешчана  кожным пытанні, калі на яго даецца няправільны адказ.

Адобрана і зацверджана на пасяджэнні кафедры беларускай і рускай мо
Пратакол № 12 ад “ 28 ” чэрвеня 2010 г.


Загадчык кафедры А.К. Казыра













Метадычныя рэкамендацыі пры вывучэнні дысцыпліны


У адпаведнасці з вучэбным планам студэнты дыстанцыйнай формы навучання вывучаюць курс “Беларуская мова (прафесійная лексіка)”.
Вучэбным планам па дадзеным курсе прадугледжана авалоданне тэарэтычнымі пытаннямі і выкананенне кантрольнай работы. Вывучэнне курса заканчваецца здачай заліку. Да заліку дапускаюцца студэнты толькі пры мове выканання і абароны кантрольнай работы.
Рэкамендуецца вывучаць курс у адпаведнасці з рабочай праграмай. Спачатку неабходна пазнаёміцца са зместам курса, затым з прапанаванай літаратурай, пасля засвоіць тэарэтычныя пытанні па прыведзеных раздзелах, выканаць практычныя заданні для самакантролю, праверыць засваенне матэрыялу праз тэсты і толькі пасля гэтага прыступіць да выканання задання кантрольнай работы.






























ЗАЦВЯРДЖАЮ
Дэкан факультэта бесперапыннага і дыстанцыйнага навучання
______________ В. М. Бандарык
«____» ____________ 2010 г.
Рэгістрацыйны № УД-11-23-___/



Беларуская мова (прафесійная лексіка)
Рабочая праграма для спецыяльнасцей

І-26 02 03 Маркетынг
І-40 01 01 Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій
І-31 03 04 Інфарматыка
І-40 01 02 Інфармацыйныя сістэмы і тэхналогіі (у эканоміцы)
І-40 03 01 Штучны інтэлект
І-53 01 02 Атаматызаваныя сістэмы апрацокі інфармацыі



Факультэт бесперапыннага і дыстанцыйнага навучання
Кафедра рускай і баларускай мо



Курс 1, 2
Семестр 1, 2, 3

Залік 1 курс, 2 курс

Кантрольныя работы: 1 (колькасць работ)
Усяго гадзін: 50 гадзін
Форма навучання па дысцыпліне дыстанцыйная




Мінск 2010


Складальнік: С.В. Ламака, выкладчык кафедры беларускай і рускай мо Установы адукацыі “Беларускі дзяржаны ніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі”
Разгледжана і рэкамендавана да зацвярджэння метадычнай камісіяй факультэта дауніверсітэцкай падрыхтокі і прафесійнай арыентацыы Установы адукацыі “Беларускі дзяржаны ніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі”

пратакол № 10 ад “ 28 ” чэрвеня 2010 г.



Старшыня А.А. Грыгор’е


УЗГОДНЕНА
Начальнік ОМОУП Ц.С. Шыкава

“____” _______________ 2010 г.





ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Агульнае прызнанне мовы быць найгалонейшым інструментам інфармацыйнага здзеяння. Асаблівасці монай і сацыяльнай сітуацыі  нашай рэспубліцы, павышэнне матывацыі публічнай маленчай дзейнасці патрабуюць ад вышэйшай школы рыхтаваць не проста спецыяліста, а камунікатыную развітую асобу, білінгвістычна падрыхтаваную, якая б на дастатковым узроні магла наладжваць зносіны на роднай мове  прафесійна-справавой сферы.


Студэнты павінны
а) ведаць:
- ролю мовы і малення  працэсе сацыялізацыі асобы;
- месца і ролю беларускай мовы  славянскім свеце;
- паходжанне і этапы развіцця беларускай мовы;
- сістэму лексічных, граматычных і стылістычных сродка беларускай мовы, іх камунікатыныя крыніцы;
- персаналіі заснавальніка беларускай лінгвістыкі.
б) умець характарызаваць:
- лексічныя групы;
- асаблівасці тэрміналагічнай лексікі;
- асаблівасці функцыянальных стыля;
- асаблівасці навуковага і афіцыйна-справавога стылю і сферы іх функцыянавання;
- тэксты розных жанра, свядома карыстаючыся моным матэрыялам адэкватна стылю, мэце, сітуацыі і тэме выказвання;
- стылістычныя нормы адэкватна сітуацыі прафесійных або справавых зносін.
в) умець аналізаваць і інтэрпрэтаваць:
- з’явы гістарычнага білінгвізму, яго прычыны і наступствы;
- асаблівасці беларуска-русканга і руска-беларускага білінгвізму;
- моную палітыку дзяржавы  гістарычным кантэксце;
- моную сітуацыю  Рэспубліцы Беларусь на сучасным этапе.
г) набыць навыкі і менні:
- эфектыных маленчых паводзін у розных сітуацыях прафесійных і справавых зносін;
- карыстацца монымі сродкамі беларускай мовы  практычнай дзейнасці;
- адэкватна перакладаць навуковыя, спецыяльныя і службовыя тэксты з рускай на беларускую мову і наадварот, улічваючы стылістычную прыналежнасць і асаблівасці лексіка-граматычнай будовы тэксту;
- кампрэсіі і разгортвання навуковай інфармацыі, анатавання і рэферыравання;
- пісьмовага афармлення справавых дакумента.


1.2. Абавязковы мінімум зместу курса “Беларуская мова. Прафесійная лексіка”
Мова і соцыум. Месца нацыянальнай мовы  сістэме агульначалавечных і нацынальных каштонасця. Мова і этнас. Этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы  славянскім свеце. Шляхі фарміравання лексічнага складу беларускай мовы. Фарміраванне навуковай і афіцыйна-справавой тэрміналогіі. Сацыяльна-палітычныя мовы функцыянавання беларускай мовы. Беларуская літаратурная мова на сучасным этапе: псіхалінгвістычны, педагагічны і сацыякультурны аспекты дзяржанага білінгвізму.
Персаналіі: беларускія асветнікі і першадрукары, мовазнацы, дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэння, атары першых граматык. Асноныя паняцці: Мова і маленне. Формы беларускай літаратурнай мовы. Дыялект. Літаратурная норма. Лексіка. Практычная стылістыка. Функцыянальныя стылі. Тэрміны і прафесіяналізмы. Кампрэсія тэксту, інфармацыі. Анатацыя. Рэферат. Дакумент. Моныя штампы і канцылярызмы. Камунікацыя. Камунікатыная асоба. Білінгвізм. Актыны білінгвізм. Моная інтэрферэнцыя.








1.ЗМЕСТ ДЫСЦЫПЛІНЫ

Курс
Назва і змест тэм (па тыпавой ці вучэбнай праграме)
Кантрольная работа (нумар і тэма по п.2)
Літаратура
Рэкамендаваны
аб’ём для
вывучэння
(у гадзінах)
Форма кантролю веда (залік па кантрольнай ра-боце, тэсты, экза-мен, залік)

1
2
3
4
5
6

1
Беларуская мова і яе месца  сістэме агульначалавечых і нацаянальных каштонасцейДзяржаны статус беларускай мовы  ВКЛ. Старажытныя рукапісныя і друкаваныя помнікі на беларускай мове. Беларускае пісьменства і друк. Роля беларуса ва дасканаленні кірыліцы.
Лёс беларускай мовы  Рэчы Паспалітай, прычыны заняпаду. Лёс беларускай мовы  Расійскай імперыі. Першая адраджэнская хваля. Роля Яна Чачота, Францішка Багушэвіча, Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча.
Працэсы нармавання беларускай мовы  20-я гады ХХ стагоддзя. Роля асобы Б.Тарашкевіча і яго першай “Беларускай граматыкі для школ” (1918 г.). Пашырэнне
грамадскіх функцый беларускай мовы  20-я гады ХХ стагоддзя. Беларускія мовазнацы (Я. Карскі, П. Бузук, Я. Лёсік, С. Некрашэвіч, М. Байко, браты Гарэцкія). Моныя рэформы савецкага часу (1933 г., 1957 г.). “Закон аб мовах у БССР” (1990 г.). Праграма на лексічным, гра-матычным і фанетычным уз-ронях. “Закон аб мовах у БССР” (1990 г.). Праграма беларусізацыі. Захады па рэфармаванні правапісу беларускай мовы на працягу 90-х гадо.
Беларуская мова сярод іншых славянскіх мо.
Беларуская мова як ключ да разумення іншых славянскіх мо.


·

4, 5, 18, 22, 23, 28

3,5

Тэст

2
Лексічная сістэма беларускай мовы.
Лексікалогія і прадмет яе наву-чання. Лексічнае значэнне слова.
Лексіка паводле значэння. Адназначныя і мнагазначныя словы, амонімы, сінонімы, антонімы, паронімы.
Лексіка паводле паходжання:
спрадвечна беларуская лексіка, запазычаная лексіка.
Агульнажывальная лексіка і лексіка абмежаванага жывання (дыялектызмы, прафесіяналізмы, спецыяльная тэрміналагічная лексіка, жарганізмы).
Лексіка і тэрміналогія. Месца тэрміналогіі  лексічнай сістэме беларускай мовы.
Лексікаграфія. Тыпы слоніка. Тэрміналагічныя слонікі беларускай мовы.


·

4, 9, 10, 18, 19, 27

4,5

Тэст

3
Функцыянаванне беларускай мовы ва мовах білінгвізму.
Білінгвізм як аб’ектыная рэальнасць у краінах свету.
Паняцце монай інтэрферэнцыі. Віды інтэрферэнцыі (фанетычная, акцэнтная, лексічная, марфалагічная, сінтаксічная, словатваральная).
Марфалагічная інтэрферэнцыя: назонік (несупадзенне  родзе, ліку, скланенні; канчаткі -у(ю), -а(-я)  родным склоне; чар-гаванне канцавых зычных к//ц, г//з, х//с у месным і давальным склонах; канчаткі назоніка у месным склоне; скланенне назоніка на -мя; скланенне асабовых і ласных назоніка); прыметнік (абмежаванае жыванне кароткіх прыметніка, суфіксы прыметніка вышэйшай ступені паранання, канчаткі прыметніка у месным і давальным склонах); лічэбнік (родавае ад-розненне, скланенне лічэбніка); асаблівасці тварэння займенніка; асаблівасці канчатка I і П спражэння дзеяслова у 3-й асобе адзіночнага ліку (піша, сядзіць); асаблівасці тварэння дзеепрыметніка і дзеепрыслоя, ва-рыянтнасць словатваральных форм дзеепрыметніка.
Сінтаксічная інтэрферэнцыя:
асаблівасці кіравання дзеяслова
і выкарыстання прыназоніка (ужыванне прыназоніка па з месным склонам назоніка; прыназонік з пры дзеясловах смяяцца, жартаваць, кпіць, здзекавацца; ужыванне дзея-
слова руху пры вызначэнні мэты з прыназонікамі па + Він. склон.; ужыванне прыназоніка праз, да, паводле; асаблівасці пабудовы пытальнага сказа з часціцай ці; спалучэнне лічэбніка два, тры, чатыры з назонікамі). Аналіз сучасных узора інтэрферэнцыі. Праблемы інтэрферэнцыі. Паняцце “трасянка”.


·

3, 6, 7, 8, 11, 12, 13, 16, 18, 24, 27

13,5

Тэст

4
Функцыянальныя стылі малення (сістэма жанра навуковай літаратуры).
Кампазіцыйна-змястоная і лінгвістычная арганізацыя анатацыі, рэферата.
Структурна-семантычны аналіз анатацый. Віды анатацый. Бібліяграфія і тэкст анатацыі. Лексіка-граматычныя клішэ для анатавання. Складанне анатацый тэкста па спецыяльнасці па вызначаных мадэлях (тыпу дзе?; аналізуецца што?; адзначаецца што?; падкрэсліваецца што?).
Жанр рэзюме і яго асаблівасці.
Тыповыя лексіка-сінтаксічныя канструкцыі выражэння кампазіцыйна-змястоных, лагічных элемента рэферата, тэзіса (на выбар).
Лексіка-граматычныя мадэлі выражэння ацэнкі зместу працы, мовы і стылю.
Лексіка-сінтаксічныя канструкцыі афармлення вывада, высно. Агульныя і асабовыя высновы (тыпу можна адзначыць, што; такім чынам, атар прыходзіць да высновы).
Даведачна-бібліяграфічны апарат навуковай літаратуры. Афармленне цытат.

·




4, 17, 18, 25


4,5


Тэст




5
Навуковы стыль.
З гісторыі развіцця і фармі-равання беларускай навуковай тэрміналогіі.
Праблемы парадкавання навуковай тэрміналогіі.
Асаблівасці перакладу з рускай мовы на беларускую тэрміналагічных словазлучэння, у склад якіх уваходзяць дзеепрыметнікі (тыпу корректирующая ёмкость – карэкціроная ёмістасць; насыщающийся реактор – насычальны
рэактар). Адаптацыя запазычаных тэрміна у беларускай мове. Тэрміны-інтэрнацыяналізмы. Інтэрнацыянальныя элементы  тэрміналогіі. Грэка-лацінскія сло-ватваральныя элементы: суфіксы, прэфіксы, часткі складаных сло.
Асаблівасці словатварэння беларускай навуковай тэрміналогіі. Тэрміналагізацыя асобных сло агульналітаратурнай мовы (парасонік просты).
Тэрміны-амонімы, якія адносяцца да розных галін навукі.
Прадуктыныя спосабы словатварэння  беларускай тэрміналогіі (суфіксальны: -нік, -анн, -энн, -ац, яц, -ва і інш. апыляльнік, арашэнне, асмольванне, авансаваць; складана-суфіксальны – машынабудаванне, біятэхна-логія кормавытворчасць, буракаводства; прэфіксальны – антыцела, дэмантаж; прэфіксальны-суфіксальны – адліка, засечка, закладка; нуль-суфіксальны – зрэз).
Агульнанавуковая лексіка. Частотнасць ужывання агульнанавуковых дзеяслова (абазначыць, знайсці, называцца, з’яляцца, характарызаваць, існаваць, функцыянаваць і інш.) і іх роля  сінтаксічных канструкцыях навуковага тэксту.
Тэрміналагічная лексіка: агульнанавуковая і вузкаспецыяльная тэрміналогія. Тэрміны-прафесіяналізмы і тэрміны-інтэрнацыяналізмы, іх словатваральныя паказчыкі ( -іст, -ізм, -тар, -тор, -цер, -ант, -ент, -цыя, -лог, -он, -ён, -дэ, -ды, -тэ, -ты, -бі, -дыя, -
віцэ, -архі, -супер, -суб, -экс і інш.).
Тэрмінасістэмы (эканамічна-бухгалтарская, фізіка-тэхнічная, медыка-біялагічная, прамыслова-гандлёвая).
Сінанімія і антанімія тэрміна. Устойлівыя спалучэнні тэрмі-налагічнага характару (тыпу дзельная вага, бухгалтарскі лік). Асаблівасці словатварэння і перакладу тэрміна розных галін дзейнасці (назвы сродка прылад працы, тэхнічных працэса, пабудо). Словатваральная варыянтнасць тэрміна. Неласцівыя суфіксы і словатваральныя фарматы беларус-кага тэрмінатварэння -ір (-ірава), -ыр (-ырава): интег-рировать – інтэграваць; аннулировать – ануляваць; -уч (-юч), -ач (-яч), -енн, -онн, -озн: интегрирующий – інтэгравальны; граничащий – сумежны; венозный – венавы).
Прадуктыныя спосабы словатварэння  беларускай тэрміналогіі.
Асаблівасці перакладу тэрміна з рускай мовы.
Сродкі лагічнай сувязі (злучнікі, прыслоі, пабочныя словы). Па-казчыкі ступені аб’ектынай навуковай інфармацыі (тыпу напэна, магчыма, верагодна), выражэнне суб’ектынай думкі (тыпу на мой погляд, я лічу, на маю думку), спасылкі на крыніцу інфармацыі (тыпу паводле, як адзначалася, адпаведна гэтаму). Словы-дамінанты.
Пераклад профільных тэкста з аналізам сістэмы моных сродка навуковага стылю.
Кампазіцыйна-структурная арганізацыя навуковага тэксту: а) з пункту гледжання характару зместу (тэма, падтэма); б) з пункту гледжання спосаба выкла-дання інфармацыі (апісанне, апавяданне, разважанне, доказ).
Лексіка-граматычныя сродкі арганізацыі навуковага тэксту. Марфалагічныя асаблівасці: абстрактныя назонікі, высокая частот-насць назоніка роднага склону; зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы; асаблівасці жывання дзеепрыметніка. Сінтаксічныя канструкцыі  залежнасці ад пасіных канструцый, ускладнёных складаназалежных сказа. Роля злучніка і злучальных сло у навуковым тэксце.
Сродкі сувязі на зроні сказа, абзаца, адрэзка тэксту (лексічныя паторы, указальныя і асабовыя займеннікі, пабочныя словы).
Кампазіцыйна-структурны і лексіка-граматычны аналіз тэкста па спецыяльнасці.

·





1, 2, 4, 14, 17, 18, 20, 21




19

Тэст





6


Афіцыйна-справавы стыль.
Афіцыйна справавы стыль як адзін з функцыянальных стыля кніжна-пісьмовай мовы. Сфера дзеяння афіцыйна-справавога стылю. Характэрныя асаблівасці дзелавога малення: дакладнасць, пэнасць, лагічнасць, інфар-матынасць, лаканічнасць і сцісласць выкладання, высокая ступень стандартызацыі, нейтраль-насць тону выкладання, высокая частотнасць моных форма.
Віды асабістых дакумента (заява, атабіяграфія, распіска, даверанасць).



4, 14, 15, 17, 18, 26

4

Тэст

7
Культура прафесійнага малення.
Мова і маленне. Прафесійна арыентаванае маленне. Паняцце культуры малення. Асноныя камунікатыныя якасці мыслення: правільнасць, дакладнасць, лагічнасць, чысціня, дарэчнасць, вобразнасць. Падрыхтока да публічнага выступлення. Асноныя якасці-паказчыкі паспяховага малення. Маленчы этыкет і культура зносін.


·

1, 19, 29, 30, 32

1

Тэст.
Залік







2. КАНТРОЛЬНЫЯ РАБОТЫ, ІХ ХАРАКТАРЫСТЫКА


п/п
Тэма
Характарыстыка
Ракамендаваны аб’ём у гадзінах

1
2
3
4

1.
Беларуская мова (прафесійная лексіка).
Для выканання кантрольнай работы неабходна выбраць патрэбны варыянт (адзін з 14) з ніжэй размешчанага спісу шляхам навядзення курсора і шчачка левай кнопкай мышы. Пасля таго, як адкрыецца файл з патрэбным варыянтам, скапіруйце яго на асобны файл. Далейшая работа будзе выконвацца  створаным Вамі файле.
Для выканання Задання 1 неабходна важліва прачытаць умову задання. Выдзеленыя словы ва мове задання маюць тлумачэнні, якія знаходзяцца  гіпертэкставай спасылцы. Калі прыведзенай інфармацыі недастаткова, звярніцеся да адпаведнага раздзела электроннга дапаможніка, таксама карыстаючыся гіпертэкставай спасылкай. Пасля таго, як умова задання стане зразумелай, прыступайце да выканання непасрэдна самога задання. Для гэтага размяркуйце прыведзеныя словы па групах, якія прапанаваны  заданні.
Для выканання Задання 2 неабходна прывесці прыклад навуковага тэксту (увесці тэкст у памеры 120-140 сло з любой навуковай крыніцы) і пасля таго, як тэкст будзе ведзены, падкрэсліце  ім словы, спалучэнні сло або сказы, якія адпавядаюць умове задання.
Для выканання Задання 3 неабходна  гэтым жа заданні зрабіць копію прапанаванага тэксту і  гэтай копіі выправіць знойдзеныя памылкі.
Для выканання Задання 4 неабходна весці тэкст любога навуковага тэксту (пажадана па Вашай спецыяльнасці) і пасля гэтага сфармуляваць і запісаць тэзісы, якія будуць адпавядаць зместу прапанаванага Вамі тэксту.
Для выканання Задання 5 неабходна зрабіць копію прыведзенага тэксту і  копіі выправіць памылкі.
Для выканання Задання 6 неабходна:
а) перакласці тэкст на беларускую мову;
б) знайсці і падкрэсліць  перакладзе месцы, дзе магла б быць дапушчана памылка пад уплывам арфаэпіі, арфаграфіі, граматыкі і сінтаксісу рускай мовы; выпісаць гэтыя месцы і вызначыць від магчымай інтэрферэнцыі.
Узор на прыкладзе аднаго сказа:
Прадсталенне даных у графічным выглядзе дазваляе рашаць самыя разнастайныя задачы..
у – сінтаксічная (в),
дазваляе – марфалагічная (дазваляет),
самыя – марфалагічная (самые),
разнастайныя – марфалагічная (разнастайные);
в) выпісаць тэрміны.

46















































3. ЛІТАРАТУРА

3.1. АСНОѕНАЯ ЛІТАРАТУРА
1. Абабурка М. Культура беларускай мовы. Мн.: Вышэйш. шк., 1994.
2. Антонюк Л.А. Белорусская научная терминалогия: (Формирование, структура, функционирование). Мн., 1987.
3. Асновы культуры малення стылістыкі. Пад рэд. У.В. Анічэнкі. Мн., 1992.
4. Беларуская мова: Цяжкія пытанні фанетыкі, арфаграфіі, граматыкі. Мн., 1987.
5. Беларуская мова: Энцыклапедыя. Мн., 1994.
6. Белаурская мова  2-й палове ХХ стагоддзя. Мн., 1998.
7. Беларуская мова. Як пазбегнуць памылак руска-беларускай монай інтэрферэнцыі / Склад. А.І. Малько, П.І. Малько. Горкі, 1999.
8. Бурак Л.І. Пунктуацыя беларускай мовы. 2-е выд. Мн., 1969.
9. Бурак Л.І. Сучасная беларуская мова. Мн., 1974.
10. Веселов П.В. Современное деловое письмо в промышленности. М., 1990.
11. Веселов П.В. Как составить служебный документ. М.: Экономика, 1982.
12. Гістарычная лексікалогія беларускай мовы. Мн., 1970.
13. Граматыка беларускай мовы. У 2-х т., Мн., 1962-1966.
14. Гурскі М.У. Паранальная граматыка рускай і беларускай мо. 2-е выд. Мн., 1966.
15. Дьячков М.В. Проблемы двуязычия (многоязычия) и образования. М., 1991.
16. Карус А.А. Стылістыка беларускай мовы. Мн., 1992.
17. Карус А.А. Дакумент па-беларуску. Мн., 1994.
18. Кривицкий А.А., Михневич А.Е., Подлужный А.И. Белорусский язык для говорящих по-русски. 3-е изд., Мн., 1972.
19. Культура устной и письменной речи делового человека: Справочник-практикум. М.: Наука, 1997.
20. Лепеша У.Я., Малажай Г.М., Панючыц К.М. Практыкум па беларускай мове. Мн., 1980.
21. Лепеша У.Я. Асновы культуры мовы і стылістыкі. Практыкум. Мн., 1969.
22. Ляшчынская В.А. Беларуская мова. Тэрміналагічная лексіка. Мн., 2001.
23. Ляшчынская В.А. Студэнту аб мове: прафесійная лексіка. Мн., 2003.
24. Маршэская В.В. Беларуская мова. Прафесійная лексіка. – Гродна: ГрДУ, 2003.
25. Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік, Мн., 1995.
26. Падлужны А.І. Мова і грамадства. Мн., 1997.
27. Праблемы беларускай навуковай тэрміналогіі. Матэрыялы першай нацыянальнай канферэнцыі. Мн., 1995.
28. Практыкум па беларускай мове: Вуч. Дапаможнік для нефілал. ВНУ / Пад рэд. Малажай Г.М. Мн., 1993.
29. Пытанні культуры пісьмовай мовы / Пад рэд. Падлужнага А.І. Мн., 1991.
30. Рахманин Л.В. Стилистика деловой речи и редактирование служебных документов: Учебное пособие, М., 1997.
31. Руска-беларускі слонік сельскагаспадарчай тэрміналогіі / Бірыла М.В. і інш. Мн.: Ураджай, 1994.
32. Сарока У.А., Мальцава Т.М. Беларуска-рускі слонік справаводчай і архінай тэрміналогіі // Русско-белорусский словарь делопроизводственной и архивной терминологии / Сорока В.А. и др. – Мн.: Полымя, 1997.
33. Сямешка Л.І., Шкраба У.Р., Бадзевіч З.У. Курс беларускай мовы. Мн., 1996.
34. Янкоскі Ф.М. Гістарычная граматыка беларускай мовы. Мн., 1989.

3.2. ДАДАТКОВАЯ ЛІТАРАТУРА

1. Азарка В.У., Васілеская А.С., Круталевіч М.М. Беларуская мова і спецыяльная лексіка. – Мн.: БДПУ, 2004.
2. Бірыла М.В. Беларуская антрапанімія: Уласная імёны – мянушкі, імёны па бацьку, прозвішчы. Мн., 1966.
3. Красней В. Стылістычныя рэсурсы лексікі // Роднае слова. 1990. № 11-12.
4. Ларэль Я. Мова – найважнейшы сродак зносін // Роднае слова. 1996. № 3. с. 110-121.
5. Малажай Г. Лінгвістычны аналіз тэксту // Роднае слова. 1998. № 3. с. 70-72.
6. Мартына В. У мовы роднай – моцнае карэнне. Беларуская мова сярод іншых славянскіх мо // Роднае слова. 1993. № 1-2.
7. Метадычныя рэкамендацыі і кантрольня заданні па беларускай мове для студэнта-хавочніка І курса БДУІР / Склад. Л.А. Пятроская, Л.А. Бондар, - Мн.: БДУІР, 2002.
8. Метадычныя казанні і кантрольныя заданні па беларускай мове для студэнта усіх спецыяльнасця БДУІР дыстанцыйнай і завочнай форма навучання / Укл. С.В. Ламака. – Мн.: БДУІР, 2003.
9. Міхневіч А. “Чалавек, які гаворыць” // Роднае слова. 1996. № 9. с. 129-127.
10. Наркевіч А. Моны стандарт і штамп. Характар сувязі і праялення // Роднае слова. 1997. № 2.
11. Станкевіч С. Русіфікацыя беларускай мовы  БССР. Мн., 1994.
12. Сцепанчук Ю.А, Лексіка іншамонага паходжання  сучаснай беларускай паэзіі. – Мн.: УП “Ходр” ГА “БелТІЗ”, 2002.
13. Сцяцко П. Культура мовы. Мн.: Тэхналогія, 2002.
14. Цыхун Г. Беларуская мова і моная экалогія // Полымя. 1994. № 11. с. 176-182.
15. Шакун Л. Карані нашай мовы // Роднае слова. 1996. № 9. с. 108-119.
16. Шчэрбін В. Факты і міфы. Рэформа беларускага правапісу 1933 г. // Роднае слова. 1989. № 9. с. 14.
17. Яновіч А. Беларуская граматыка Браніслава Тарашкевіча // Роднае слова. 1990. № 9. с. 16-17.



4. ПЕРАЛІК КАМП’ЮТЭРНЫХ ПРАГРАМ, НАГЛЯДНЫХ І ІНШЫХ ДАПАМОЖНІКАѕ, МЕТАДЫЧНЫХ УКАЗАННЯѕ І МАТЭРЫЯЛАѕ І ТЭХНІЧНЫХ СРОДКАѕ НАВУЧАННЯ

4.1. Ламака С.В. Беларуская мова (прафесійная лексіка). Электронны падручнік для студэнта дыстанцыйнай формы навучання. Мн., БДУІР, 2009.

4.2. Электронны вучэбна-метадычны комплекс па дысцыпліне “Беларуская мова. Прафесійная лексіка”. / Атары: Л.А. Бондар, Н.Г. Вайніла, М.А. Галянок, Т.П. Дапіра, С.В. Ламака, Л.А. Пятроская, Ю.А. Сцепанчук / Пад рэд. Ю.А. Сцепанчука. – Мн.: Электронная бібліятэка БДУІР, 2006. – 135 с.

























Тэарэтычны раздзел

Мова наша – выкутая з золата –
Не йржавее,
блiшчыць,
зiхацiць.
Гэта мова паэта i волата,
Скарб, якi нас трыма пры жыццi.
Каб не мова, дано б мы растаялi,
Расплылiся б iмглой мiж чужых,
Збеглi  вырай гусiнаю стаяю
Але з мовай –
i мы будзем жыць.

Наталля Арсеннева



1.Гістарычныя этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы
1.1.Беларуская мова сярод іншых славянскіх мо

Ад пакалення да пакалення кожны народ замацовае  слове сваё бачанне свету, свой вопыт яго пазнання. У бясконца працяглай гiсторыi чалавецтва праходзiць тры галоныя эпохi – дзiкунства, варварства, цывiлiзацыя. Перыяд дзiкунства – пара, галоным чынам, прысваення дарунка прыроды. Шукаючы гэтыя дарункi, людзi вымаляюць пэныя гукi.
У перыяд варварства чалавек адкрывае агонь, рыхтуе ежу, iдзе прыручэнне жывёлы, акультурванне раслiн. Пачынаюць утварацца сем’i – муж, жонка, дзецi. Дасягненнi вышэйшай ступенi варварства – жалезныя прылады працы, зброя, вопратка, сталы занятак. А гэта жо былi першыя прыметы цывiлiзацыi, i асноным сярод iх становiцца мова, неабходнасць гаварэння.
На зямным шары жыве каля 2000 розных народа, а мо налічваецца да 3000, пры гэтым розныя народы могуць гаварыць на адной мове. У залежнасцi ад находжання, наянасцi цi адсутнасцi рыс усе мовы свету падзяляюцца на роднасныя i няроднасныя. Сярод роднасных мо вылучаюцца моныя сем’i, групы i падгрупы.
Паводле тэорыi iндаерапейскай расы, практычна се ерапейскiя i многiя азiяцкiя народы маюць адну прарадзiму, а iх мовы зыходзяць ад адзiнай мовы – крынiцы, якую прынята называць “агульнаiндаерапейскай” цi “iндаерапейскай прамовай”. Вучоныя не прыйшлi да адзiнай думкi, дзе i калi iснавала гэтая мова. Iснуе шэраг гiпотэз наконт прарадзiмы iндаерапейца. Адны даследчыкi лiчаць, што першапачаткова, прыкладна  IV-III тысячаггоддзi да н.э. яны займалi прастору ад Дона i Паночнага Каказа да Дуная. Адсюль iндаерапейцы пайшлi  Еропу, Сярэднюю Азiю i праз Каказ на Блiзкi ѕсход i  Iндыю. Згодна з iншымi гiпотэзамi iндаерапейская моная супольнасць узнiкла на Блiзкiм Усходзе або  Iндыi i адтуль рушыла на сход i захад. Выказваецца таксама меркаванне, што прарадзiмай iндаерапейца магла быць тэрыторыя ад Урала да Каспiйскага мора.
Праiснавашы некалькi тысячагоддзя, iндаерапейская моная супольнасць распалася, i на аснове яе дыялекта пачалi складвацца розныя мовы (германскiя, раманскiя, славянскiя i iншыя). Мовы, якiя паходзяць ад агульнаiндаерапейскай, з’яляюцца роднаснымi, i на гэтай падставе iх аб’ядноваюць у адну моную сям’ю – iндаерапейскую.
Iндаерапейскiя мовы – самая вялiкая  свеце моная сям’я. У наш час амаль кожны другi чалавек гаворыць на мове iндаерапейскага паходжання. Ужо пазней вучоныя пачалi заважаць, што асобныя мовы Еропы вельмi падобныя адна на другую. Па ступенi роднасцi iндаерапейская сям’я падзяляецца на асобныя групы мо.
Вучоныя налiчваюць 16 моных груп iндаерапейская сям’i: германская група (нямецкая, англiйская, iсландская, шведская, дацкая i iншыя мовы), раманская (французская, iспанская, iтальянская, партугальская, румынская, малдаская i iншыя, мёртвая – лацiнская), кельцкая (iрландская, шатландская, гэльская, брэтонская i iншыя), балтыйская (лiтоская, латышская, а таксама мёртвыя мовы – пруская i яцвяжская), iранская (персiдская, таджыкская, курдская i iншыя, мертвая – авестыйская, старажытнаперсiдская), iндыйская цi iндаарыйская (хiндзi, урду, бенгалi i iншыя, а таксама мёртвыя – ведыйская, санскрыт) i iншыя.
Беларуская мова належыць да славянскай групы мо iндаерапейскай сям’i. Разам з рускай і краінскай мовамі яна ваходзіць у склад усходнеславянскай падгрупы.

1.2.Этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы

Беларуская мова – гэта нацыянальная мова беларускага народа. Яна мае шматвяковую гісторыю. Мова прайшла догі шлях свайго развіцця – ад мовы беларускай народнасці  далёкім мінулым да сучаснай мовы беларускай нацыі. Стваралася і развівалася беларуская нацыянальная мова  складаных гістарычных умовах, у непарынай сувязі са стварэннем і развіццём беларускай нацыі.
Перш чым утварылася беларуская народнасць i сфармiравалася яе мова, у жыццi сходняга славянства адбылося многа важных падзей, якiя паплывалi на яе стан i развiццё. Да лiку такiх падзей адносiцца далучэнне славян у X стагоддзi да хрысцiянскай цывiлiзацыi. Разам з хрысцiянствам на сходнеславянскiя землi прыйшла пiсьменнасць на стараславянскай мове i паступова выцiснула язычнiцкую культуру i iншыя сiстэмы лiтарнага пiсьма, што iснавалi ва сiх славян у IX стагоддзi.
Надзвычай плённымi  гiсторыi беларускай кнiжнасцi, пiсьменства былi XI-XII стагоддзi. Побач з традыцыйнымi богаслужэбнымi творамi на царконаславянскай мове да нас дайшлi арыгiнальныя творы старажытнай эпохi: словы, казаннi, павучаннi, малiтвы Кiрылы Тураскага, пiсьменнiка-асветнiка Клiмента Смаляцiча i Араама Смаленскага. У XII стагоддзi асветнiцкую працу вяла Ефрасiння Полацкая. Яе жыццё i дзейнасць апiсаны  “Жыцii”, складзеным пасля смерцi адным з вучня.
На тэрыторыi Беларусi iснавалi такiя буйныя цэнтры старажытнай пiсьменнасцi, як Полацк, Тура, Пiнск, Смаленск, Слуцк, Мазыр, дзе перапiсвалiся царконыя, стваралiся i знаходзiлi выйсце арыгiнальныя творы. Значна больш помнiка пiсьменнасцi не толькi рэлiгiйнага, але i свецкага характару дайшло да нас ад XIII стагоддзя. Гандлёвыя дагаворы, надпiсы на прадметах матэрыяльнай культуры, разнастайныя граматы знойдзены  Вiцебску, Смаленску, Мсцiславе. I гэтыя помнiкi шырока адлюстроваюць асаблiвасцi народнай гаворкi таго часу, якiя сталi спецыфiчнымi рысамi сучаснай беларускай мовы. Такiм чынам, у помнiках, створаных на Беларусi  X-XIII стагоддзях, выразна акрэслiлiся рысы беларускай монай сiстэмы.
У XIII стагоддзi Кiеская Русь распадаецца на Маскоскую Русь і Вялікае княства Літоскае. ВКЛ узнiкла як саюз усходнеславянскiх княства (Навагрэдскае, Полацкае, Пiнска-Тураскае, Берасцейскае i iншыя) i на працягу XIV стагоддзя ся тэрыторыя Беларусi вайшла  яго склад. Гэта была дзяржава шматэтнiчная, рознаканфесiяльная i шматмоная. Этнiчную большасць у Вялiкiм Княстве Лiтоскiм складалi нашчадкi былых усходнеславянскiх плямёна (крывiчо, дрыгавiчо, радзiмiча), якiя не растварылiся  вялiкай дзяржаве, а захавалi свае традыцыi, звычаi, веру, культуру, сваю мову, атрыманую з данiх часо.
На базе гэтай часткi сходнеславянскага насельнiцтва на працягу XIV-XV стагоддзя склалася беларуская народнасць i сфармiравалася беларуская лiтаратурна-пiсьмовая мова – старабеларуская. У той час яе называлi “просто мова”, але можна сустрэць i тэрмiны “просто молва” i “лiтоская”. Гэтая мова мела статус афiцыйнай дзяржанай мовы  Вялiкiм княстве Лiтоскiм, таму жывалася ва сiх сферах грамадскага жыцця. На беларускай мове першыню  гiсторыi сходнiх славян на пачатку XVI стагоддзя з’явiлiся друкаваныя кнiгi. На ёй iснавала багатая лiтаратура, навуковая i мастацкая, летапiсы, а з сярэдзiны XVI стагоддзя – тэксты Святога Пiсання. Гэта была мова закона, суда, канцылярый (Лiтоская метрыка, Статут Вялiкага княства Лiтоскага). У апошнiм даволi паслядона адлюстраваны найбольш характэрныя рысы беларускай фанетыкi i граматыкi, праведзена пэная нiфiкацыя графiкi i арфаграфii. Надзвычай шырока прадсталены тут усе тэматычныя пласты тагачаснай беларускай лексiкi – ад назва дзяржаных рэалiй, службовых асоб да наймення прадмета i з’я бытавога характару.
Высокi зровень мела  XV-XVII стагоддзях беларускае свецка-мастацкае пiсьменства, якое iснавала  такiх жанравых формах, як летапiсы, мемуары, гiстарычна-прыгоднiцкiя, рыцарскiя аповесцi i раманы, вершы, творы палiтычнай сатыры i iншыя.
Пераклад i выданне на Беларусi рэлiгiйнай лiтаратуры звязаны з дзейнасцю такiх выдатных пiсьменнiка-асветнiка, як Францыск Скарына, Сымон Будны, Васiль Цяпiнскi, Пётр Мсціславец, Мялецiй Сматрыцкi, кнiгi якiх увасобiлi дэмакратызацыю царконаславяншчыны  напрамку больш зразумелага для чытача пiсьма. Лiтаратурная мова часо Вялiкага княства Лiтоскага, можна сказаць, была “нацыянальнай” лiтаратурнай мовай у тым сэнсе, што  яе аснове ляжала беларуская мова, а не царконаславянская цi якая iншая.
Аднак далейшае развiццё беларускай народнасцi i яе мовы адбывалася  неспрыяльных умовах. Утварэнне Федыратынай дзяржавы – Рэчы Паспалiтай у вынiку аб’яднання Вялiкага княства Лiтоскага з Польшчай (Люблiнскай унiяй 1569 г.) мела вынiкам значнае змацненне польскага палiтычнага i культурнага плыву. Польшча пачала ажыццяляць вялiкадзяржаную палiтыку  адносiнах да Вялiкага княства Лiтоскага. Яна выялялася найперш у iмкненнi падпарадкаваць гэты край Кароне, у пашырэннi каталiцызму, польскай культуры, мовы.
З канца XVI стагоддзя на Беларусi распасюджваецца лацiнская мова – афiцыйная мова Польскай дзяржавы.. Яна пачынае выкарыстовацца  судовай практыцы, навуковым ужытку, становiцца прадметам школьнага вывучэння. Экспансiя польскай мовы асаблiва пашыраецца  XVII стагоддзi. Польская мова становiцца мовай канфесiйнай палемiкi свецкай лiтаратуры, выцясняе беларускую з прыватнага пiсьмовага жытку. Творы, якiя выходзяць на беларускай мове  канцы XVI-XVII стагоддзя, беспадстана напаняюцца паланiзмамi
.Засмечаная i сацыяльна непрыстыжная, беларуская лiтаратурная мова ступае пазiцыi польскай. У 1696 годзе Варшаскi Сейм канстатуе, што  справаводстве Княства се рашэннi павiнны складацца на польскай мове. З гэтага часу афiцыйная пiсьменнасць на беларускай мове спыняецца. Ад XVII-XVIII стагоддзя дайшло да нас зусiм мала помнiка на беларускай мове. Гэта асобныя ананiмныя, бурлескна-сатырычныя вершы, нешматлiкiя драматычныя творы. Але беларуская мова працягвае выкарыстовацца  штодзённым ужытку сялян i iншых нiжэйшых кола грамадства, якiх польская асiмiляцыя амаль не закранула, гэта значыць працягвае функцыянаваць i развiваецца як народна-дыялектная мова.
У канцы XVIII стагоддзя беларускi народ апынуся  новых гiстарычных абставiнах. Некалi Вялiкая Рэч Паспалiтая пасля трох падзела памiж Астрыяй, Прусiяй i Расiяй у 1795 годзе перастала iснаваць. Беларускiя землi вайшлi  склад Расiйскай iмперыi. Але  складзе Расii Беларусь канчаткова страцiла дзяржанасць i нават сваю этнiчную назву, ператварышыся  “Северо-западный край” iмперыi.
Царскi рад iгнаруе не толькi дзяржаную самастойнасць, але i этнiчную, моную, культурна-рэлiгiйную адметнасць беларускага народа. Загадам Мiкалая I у 1840 годзе на Беларусi  якасцi афiцыйнай уводзiцца руская мова. Беларуская мова  гэты i пазнейшыя часы  афiцыйны жытак, пiсьменнасць, школы не дапускалася.
Менавiта  гэты час нацыянальна-культурнага заняпаду  асяроддзi навукоца- беларуса, выхаваных на традыцыях польскай i рускай культур, умацоваецца разуменне самабытнасцi беларускага народа, прызнанне гiстарычнай iсцiны, што толькi на аснове нацыянальных традыцый можна стварыць каштонасцi агульначалавечага значэння, што пытаннi “быць цi не быць беларускай культуры? Быць цi не быць самiм беларусам?” вырашаюцца праз лёс роднай мовы.
Такiм чынам, сучасная лiтаратурная беларуская мова пачынае складвацца амаль праз два стагоддзi пасля спынення старабеларускай пiсьмовай традыцыi. Складваецца на аснове жывой мовы народа. Працэс фармiравання новай беларускай лiтаратурнай мовы супа з перыядам так званага славянскага Адраджэння, калi адбывалася фармiраванне славянскiх нацый i новых нацыянальных мо.
Першыя спробы кадыфiкаваць правапiсныя i граматычныя нормы былi зроблены братамi. Лёсiкамi, якiя  1917 годзе апублiкавалi лацiнскiм шрыфтам дапаможнiк «Як правiльна пiсаць па-беларуску”, а  1918 годзе на яго аснове выдалi “Беларускi правапiс”. У гэты час выходзяць i iншыя дапаможнiкi: “Беларускi правапiс” А.Луцкевiча i Я.Станкевiча, граматыка П.Пачобкi, i iншыя. Але найбольш значнай i дала распрацаванай сярод iх стала “Беларуская граматыка для школ” Б.Тарашкевiча, выдадзеная  Вiльнi  1918 годзе. Атар апiса усе зронi монай сiстэмы з пункту гледжання iх нарматынасцi, правiл перадачы на пiсьме. Ён здоле акрэслiць асноныя заканамернасцi беларускай лiтаратурнай мовы, выявiць гiстарычна-абумоленую сувязь яе фанетыка-граматычных асаблiвасцей з цэнтральнымi гаворкамi, якiя аб’ядноваюць у сабе найбольш агульныя i пашыраныя рысы абодвух дыялекта.
Выключных поспеха у вывучэнні беларускай мовы, яе гісторыі, помніка беларускай пісьменнасці дасягну заснавальнік беларускай філалогіі Я.Ф.Карскі – атар шматлікіх прац па беларусістыцы, манаграфіі “Беларусы”. У 1920 годзе бы створаны Інбелкульт, які паслужы базай для арганізацыі АН Беларусі, што ключала  свой склад Інстытут мовы, літаратуры і мастацтва. У выніку збору і сістэматызацыі беларускай лексікі былі створаны 24 тэрміналагічныя зборнікі, апублікаваны “Беларуска-расійскі слонік” (1925 год) і “Расійска-беларускі слонік” (1928 год) М.Я.Байкова і С.М.Некрашэвіча. Абагульняльную працу пра гаворкі цэнтральнай і сходняй Беларусі “Спроба лігвістычнай геаграфіі Беларусі” у 1928 годзе апублікава П.А.Бузук. Дыялектычны матэрыял, назапашаны Інстытутам мовы, літаратуры і мастацтва АН Беларусі, загіну у Вялікую Айчынную вайну. Гісторыю беларускай мовы вывучалі П.А.Бузук, Я.Ф.Карскі і іншыя, фанетыку – Я.Лёсік, Вок-Левановіч і іншыя.
З выхадам граматыкі Б.Тарашкевіча заканчваецца перыяд стыхійнага арфаграфічнага развіцця і пачынаецца этап арганізаванага рэгулявання беларускага правапісу. Гэты этап падзяляецца на два перыяды: дарэформенны і паслярэформенны.
Дарэформенны перыяд пачынаецца  1918 годзе выхадам “Беларускай граматыкі для школ” Б.Тарашкевіча і заканчваецца  1933 годзе.
Паслярэформенны перыяд пачынаецца 1933 годзе  выніку прыняцця пастановы СНК БССР “Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу”. Гэтым дакументам былі несены значныя змены  правапіс ( замацаванне акання ва сіх ненаціскных складах пасля цвёрдых зычных, адмена перадачы на пісьме асімілятынай мяккасці зычных, змяненні  напісанні некаторых запазычаных сло). Рэформа атрымала як станочую, так і негатыную ацэнку. Яна не была прынята за межамі БССР (Захадняя Беларусь) і амаль усе замежныя выданні на беларускай мове карысталіся тарашкевічаскім правапісам (крыху дасканаленым). У межах Беларусі правапіс развівася і часткова змяняся. Асобныя папракі і дакладненні былі несены  1957 годзе спецыяльнай пастановай Савета Міністра БССР “Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу”. Поны звод афіцыйнага беларускага правапісу “Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі” бы апублікаваны  1959 годзе. Дадзеным варыянтам правапісу мы карыстаемся па сённяшні дзень.
Уздым у 20-ыя годы беларускай культуры, якая выкарыстала часовую магчымасць развiцця, прывё да знiкнення вялiкай колькасцi беларускiх тэкста i далучэння да беларускага пiсьмовага слова мiльёна людзей.
У вынiку ажыццялення палiтыкi беларусiзацыi беларуская мова набыла статус дзяржанай. На ёй працавалi рад, дзяржаныя i грамадскiя становы, вялося навучанне  школах, тэхнiкумах, ВНУ, стваралiся падручнiкi, слонiкi. Беларуская мова стала мовай справаводства, навукi.
Аднак усталяванне сталiнскага таталiтарнага рэжыму  30-ыя гады гвалтона спынiла працэс беларусiзацыi. У вынiку “выкрыцця” i барацьбы з “нацыянал-дэмакратамi” гiнулi грамадскiя дзеячы, пiсьменнiкi, вучоныя, работнiкі культуры i асветы, гэта значыць, уся нацыянальна арыентаваная iнтэлiгенцыя.
У другой палове XX стагоддзя беларуская мова функцыянавала ва мовах канкурэнцыi з рускай. На працягу 50-80 гадо не абароненая дзяржавай беларуская мова ступала адну пазiцыю за другой рускай мове, якая, па сутнасцi, са сродку мiжнацыянальных зносiн ператварылася  дзяржаную мову рэспублiкi. Беларускiя школы сталi рускамонымi, беларуская мова была выключана са сферы афiцыйнага жытку. Астракамi яе прымянення засталiся мастацкая лiтаратура, публiцыстыка, гуманiтарная навука. Сiтуацыя змянiлася  канцы 80-ых гадо. Працэсы дэмакратызацыi грамадства, набыццё нашай рэспублiкай суверынiтэту абвастрылi, як нiколi раней, моную праблему i абумовiлi пачатак адраджэння беларускай мовы. У 1990 годзе беларускай мове, у адпаведнасцi з прынятым Вярхоным Саветам Беларусi Законам аб мовах, бы нададзены статус дзяржанай, якi прадугледжва найперш адналенне яе  сферы афiцыйна-прававога жытку i адукацыi. Дзякуючы намаганням iнтэлiгенцыi, дзейнасцi стано асветы, культуры, творчых саюза, роля беларускай мовы  жыццi грамадства значна зрасла. Пашырылiся яе функцыi  сiстэме адукацыi – спынена практыка пераводу школ на рускую мову навучання. Дзяржаная падтрымка беларускамоных выдання, сродка масавай iнфармацыi значна павялiчыла аб’ём камунiкацыi на беларускай мове.
Аднак юрыдычная нераспрацаванасць, невыразнасць многiх палажэння Закона аб мовах, а таксама новыя рэалii, якiя знiклi пасля рэферендуму (1995 г.), дзе большая частка насельнiцтва выказалася за дзяржанае двухмое  рэспублiцы, маюць вынiкам тое, што беларуская мова пакуль не выкарыстоваецца як дзяржаная  розных сферах жыцця рэспублiкi, не з’яляецца рэальным сродкам зносiн нацыi.
Аднак, нягледзячы на неспрыяльныя сацыяльна-палiтычныя мовы, у якiх часта аказвалася беларуская лiтаратурная мова, развiццё на ёй розных жанра мастацкай, публiтыстычнай, навуковай лiтаратуры не спынялася на працягу XX стагоддзя. Дзякуючы шматграннай, рознабаковай творчасцi майстро слова, вучоных, беларуская мова набыла неабходную культуру, iнтылектуальнасць, стала здатнай да таго, каб ствараць на ёй самыя разнастайныя па характары i змесце творы. На беларускай мове выдадзены шматтомныя галiновыя энцыклапедыi, слонiкi, граматыкi, манаграфii, на ёй iснуе багатая i самабытная мастацкая i публiцыстычная лiтаратура.





2. Лексічны склад беларускай мовы

2.1.Лексікалогія

Лексікалогія – раздзел мовазнаства, які вывучае слонікавы склад мовы, яе лексіку.
Лексіка – сукупнасць сло пэнай мовы. Лексіка яляе з сябе складаную і шматмерную сістэму, якая спалучае  сабе розныя па семантыцы, паходжанні, сферы жывання і стылістычнай афарбоцы групы сло. Сістэма адкрытая, таму рухомая і зменлівая.
Задача лексікалогіі – вывучэнне і сістэматызацыя слонікавага складу, шляхо развіцця сло і іх значэння, вывучэнне паходжання сло, вызначэнне сферы іх ужывання.
Аснонай адзінкай мовы з’яляецца слова. Слова – гэта гук ці комплекс гука, які мае значэнне, ужываецца  мове як самастойная цэласная адзінка і служыць сродкам моных зносін. Кожнае самастойнае слова засёды мае рэальны змест, які называюць яго лексічным значэннем ( лексічнае значэнне слова – гэта суаднесенасць яго гукавой абалонкі з пэным прадметам ці з’явай рэчаіснасці). Але кожнае самастойнае слова таксама можа ступаць у розныя адносіны з іншымі словамі, інакш кажучы, яно мае не толькі лексічнае, але і граматычнае значэнне. Паказчыкамі граматычнасці слова з’яляюцца канчатак, прыназонік і сэнс слова. Лексічныя значэнні сло па-рознаму праяляюцца  мове  залежнасці ад розных спосаба намінацыі, ад спалучальнасці слова з іншымі словамі і г.д.. Таму яны аб’ядноваюцца  групы, якія называюцца тыпамі. Разгледзім некаторыя з іх.





Словы сучаснай беларускай мовы вельмі розныя паводле часу знікнення і паходжання. Па сваім паходжанні се словы падзяляюцца на спрадвечна беларускія і запазычаныя (якія прыйшлі  нашу мову шляхам запазычвання з іншых мо: імпульс, дыялог, лазер і інш.). Аснову беларускай лексікі складаюць спрадвечна беларускія словы. Самы старажытны пласт спрадвечна беларускай лексікі – агульнаславянскія словы, якія прышлі з перыяду агульнаславянскага монага адзінства, належаць да сходнеславянскай мовы і жываюцца  большасці сучасных славянскіх мо: поле, плечы, адзін і інш. Другі пласт – словы сходнеславянскага перыяду, належаць да сходнеславянскай мовы і з’яляюцца здабыткам рускіх, беларуса і краінца: жаранак, грэчка, ураджай і інш. Спецыфіку лексічнай сістэмы беларускай мовы складаюць уласнабеларускія словы, якія адносяцца да перыяду фарміравання і развіцця самастойнай беларускай мовы. Да ласна беларускіх належаць і словы, утвораныя ад усходнеславянскіх і агульнаславянскіх каранё пры дапамозе ласных словатваральных сродка: абрус, слухач, волат, насельніцтва, старадані і інш.
Сярод сло выдзяляюцца асобныя групы:
Амонімы – словы з аднолькавым гучаннем, але рознымі, семантычна не звязанымі паміж сабой значэннямі: ластачка(птушка) і ластачка(спартыны элемент), поле (калгаснае) і поле (магнітнае).
Антонімы – словы адной і той жа часціны мовы з супрацьлеглымі значэннямі: высокі – нізкі, вучоны – невук.
Сінонімы – словы адной і той жа часціны мовы, якія понасцю ці часткова супадаюць па значэнні і адрозніваюцца сэнсавымі адценнямі, сферай выкарыстання, эмацыянальна-ацэначнай афарбокай і кантэкставай абумоленасцю: вучыцца – набываць веды – атрымоваць адукацыю – займацца – набірацца розуму.
Паронімы – блізкія па гучанні і марфемнай структуры словы, якія адрозніваюцца значэннем: генеральны і генеральскі, класны і класавы, дакладны і дакладчыцкі, перадавы і пярэдні.

2.2.Лексікаграфія

Лексікаграфія – раздзел мовазнаства, які распрацовае пытанні тэорыі і практыкі складання слоніка. У задачы лексікаграфіі ваходзіць збіранне, сістэматызацыя і апісанне лексікі пэнай мовы з мэтай складання слоніка.
Слонікі бываюць розных тыпа. Яны падзяляюцца на дзве групы – энцыклапедычныя і лінгвістычныя.
Энцыклапедычныя – даведачныя навуковыя выданні, якія  сціслай форме змяшчаюць звесткі па сіх ці асобных галінах навукі. У іх тлумачацца не словы, а прадметы, з’явы і паняцці, абазначаныя словамі.
Лінгвістычныя – тлумачаць значэнне слова (фразеалагізма), вызначаюць яго жыванне, паходжанне, напісанне, вымаленне, утварэнне, даюць граматычную і стылістычную характарыстыку. Яны бываюць аднамоныя, двухмоныя і шматмоныя. У аднамоных словы тлумачацца сродкамі той самай мовы. Двухмоныя і шматмоныя – гэта перакладныя слонікі, у якіх пры дапамозе сло адной мовы тлумачацца словы іншай (беларуска-рускі, беларуска-польска-рускі і інш.).
Віды лінгвістычных слоніка:
Арфаграфічныя (вызначаюць правільнае напісанне сло),
Арфаэпічныя (адлюстроваюць літаратурнае вымаленне сло і іх форма),
Анамастычныя (занатоваюць і сістэматызуюць уласныя імёны),
Гістарычныя (сістэматызуюць, абагульняюць лексіку мінулых эпох),
Дыялектныя (разнавіднасць тлумачальных слоніка, у якіх сабраны і растлумачаны словы пэнага дыялекту),
Марфемныя (паказваюць падзел слова на марфемы),
Тлумачальныя (раскрываюць значэнне слова, даюць яго граматычную і стылістычную характарыстыку і адначасова выконваюць функцыю іншых лексікаграфічных даведніка),
Тэрміналагічныя (сістэматызуюць і тлумачаць спецыяльныя тэрміны розных галін навукі і тэхнікі),
Частотныя (адлюстроваюць найбольш ужывальныя словы),
Этымалагічныя (раскрываюць паходжанне слова, адналяюць яго пачатковае значэнне, паказваюць змены  значэнні і гукавым афармленні слова) і інш.

Практычныя заданні да раздзела “Лексічны склад беларускай мовы”

Практыкаванне 1. Прачытайце тэкст. Знайдзіце і выпішыце па некалькі прыклада агульнажывальных сло і сло абмежаванага жытку.
Фундаментальнай рысай цывілізацыі з’яляецца рост вытворчасці, спажывання і назапашвання інфармацыі ва сіх галінах чалавечай дзейнасці. Усё жыццё чалавека так ці інакш звязана з атрыманнем, назапашваннем і апрацокай інфармацыі. Што б чалавек ні рабі: ці чытае ён кнігу, ці глядзіць ён тэлевізар, ці размаляе – увесь час чалавек бесперапынна атрымовае і апрацовае інфармацыю.
Для нашага веку – веку атамабіля, электрычнасці, авіяцыі, атамнай энергіі, касманатыкі, электроннай тэхнікі – характэрна небывалая хуткасць развіцця навукі, тэхнікі і новых тэхналогій. Так ад вынаходства кнігадруку ( сярэдзіна ХV стагоддзя) да вынаходства радыёпрыёмніка (1895 год) прайшло каля 440 гадо, а паміж вынаходствамі радыё і тэлебачання – каля 30 гадо. Разры у часе паміж вынаходствамі транзістара і інтэгральнай схемы скла усяго 5 гадо.
У галіне назапашвання навуковай інфармацыі яе аб’ём, пачынаючы з ХVII стагоддзя, падвойвася прыкладна кожныя 10-15 гадо. Таму адной з важнейшых праблем чалавецтва з’яляецца лавінны паток інфармацыі  любой галіне яго жыццядзейнасці.

Практыкаванне 2. Прачытайце тэкст. Вызначце лексічнае і граматычнае значэнні падкрэсленых сло ( карыстайцеся тлумачальнымі слонікамі).
Прынцып работы дыскавода нагадвае прынцып работы звычайных дыскавода для гібкіх дыска. Паверхня аптычнага дыска (CD-ROM) перамяшчаецца адносна лазернай галокі з нязменнай лінейнай хуткасцю, а вуглавая хуткасць меняецца  залежнасці ад радыяльнага месцазнаходжання галокі. Прамень лазера накіроваецца на дарожку, факусіруючыся пры гэтым з дапамогаю катушкі. Прамень пранікае скрозь ахоны слой пластыку і трапляе на адлюстроваючы слой алюмінію на паверхні дыска. Пры пападанні яго на выступ, ён адлюстроваецца на дэтэктар і праходзіць праз прызму, якая адхіляе яго на святлоадчувальны дыёд. Калі прамень трапляе  ямку, ён рассейваецца і толькі малая частка выпраменьвання адлюстроваецца і даходзіць да святлоадчувальнага дыёда. На дыёдзе светлавыя імпульсы ператвараюцца  электрычныя, яркае выпраменьванне ператвараецца  нулі, а слабое –  адзінкі. Такім чынам, ямкі спрымаюцца дыскаводам як лагічныя нулі, а гладкая паверхня - як лагічныя адзінкі.

Практыкаванне 3. Утварыце словазлучэнні, спалучышы прыведзеныя назонікі з іншымі словамі такім чынам, каб было бачна, што гэтыя назонікі з’яляюцца мнагазначнымі словамі.
Сістэма, корань, канал, апарат.

Практыкаванне 4. Падбярыце сінонімы, амонімы, антонімы, паронімы да прыведзеных сло там, дзе гэта магчыма.


Амонімы
Антонімы
Сінонімы
Паронімы

памеха





адкрыць





мноства





пераменная





лясны





навуковы





тэлеэкран





глыбокі





хранограф





ампула





прыход





пайка






Практыкаванне 5. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Выпішыце пяць прыклада сло спрадвечна беларускіх і пяць – запазычаных.
Струйная технология печати является на сегодняшний день самой распространенной для реализации цветных устройств. Струйные чернильные принтеры подразделяются на устройства непрерывного (continuous drop, continuous jet) и дискретного (drop-on-demand) действия. Последние опять же делятся на две категории: с нагреванием чернил и основанные на действии пьеза- эффекта.
В простейшем случае принцип действия устройства по технологии continuous jet основан на том, что струя чернил, постоянно испускаемая из сопла печатающей головки, направляется либо на бумагу (для нанесения изображения), либо в специальный приемник, откудачернила снова попадают в общий резервуар. В рабочую камеру чернила подаются микронасосом, а элементом, задающим их движение, является, как правило, пьезодатчик. Описанный выше принцип действия печатающего устройства использует сегодня очень небольшое количество принтеров. Производством цветных принтеров, использующих данную технологию, занимается, например, фирма Iris Graphics.



3. Функцыянальныя стылі беларускай мовы

Агульнавядома, што асноная функцыя мовы – камунікатыная. Гэта значыць, што карыстаючыся пэнай мовай, людзі маюць магчымасць разумець адзін аднаго, абменьвацца неабходнай інфармацыяй. Задача камунікатынасці вырашаецца станоча, калі субяседнікі добра валодаюць мовай, умеюць правільна і дакладна выказваць свае думкі. Але недастаткова толькі перадаваць думкі, неабходна выражаць іх прыгожа, вобразна, яскрава.
Стылі – гэта розныя спосабы выкарыстання мовы  залежнасці ад камунікатынай сітуацыі.
Кожны стыль характарызуецца пэным наборам моных сродка з аднатыпнай эмацыянальна-экспрэсінай і функцыянальна-стылістычнай афарбокай, а таксама наянасцю міжстылявых (нейтральных) моных сродка. Атар малення ведае, што  пэнай сферы зносін, у дадзеных умовах з вызначанай мэтавай устанокай тэксты павінны быць пабудаваны так, а не інакш. Адрасат малення (той, да каго яно звернута) па моных прыметах здагадваецца, да якога стылю адносіцца тэкст і якім прыблізна можа быць яго змест.
Размежаванне стыля заснавана не толькі на наянасці пэных асаблівасцей (стылетваральных рыс), але і на тым, што кожны стыль пазбягае ключэння такіх элемента, якія яму не ласцівы.
Разам з тым функцыянальныя стылі не з’яляюцца замкнутымі сістэмамі, так як яляюць сабой разнавіднасці сродка адной монай сістэмы. Яны могуць узаемадзейнічаць, кожны са стыля  рознай меры можа ключаць у сябе элементы іншых стыля, калі гэта выклікана мовамі і мэтай зносін або эстэтычнымі задачамі і калі не парушаецца стылістычная цэласнасць тэксту.
Вылучаюць наступныя моныя стылі: гутарковы, афіцыйна-справавы, навуковы, публіцыстычны, мастацкі.
Усе стылі беларускай мовы падзяляюцца на падстылі. Размежаванне стыля на падстылі заснавана на дадатковых, спецыфічных для кожнага стылю фактарах, а таму яно не мае адзіна прынятага абгрунтавання. Так, у залежнасці ад спецыфікі разнастайных віда навуковых зносін (характар адрасата, мэта) у навуковым стылі вылучаецца некалькі разнавіднасцей, або падстыля: уласна навуковы, навукова-вучэбны , навукова-папулярны, навукова-інфармацыйны і інш...
3.1. Навуковы стыль

Наш час характарызуецца бурным развіццём навукі і тэхнікі, павышэннем іх ролі  жыцці грамадства. Таму авалоданне навуковым стылем набывае зараз асаблівую актуальнасць.
Навуковы стыль – сістэма моных сродка, прызначаная для перадачы і заховання навуковых веда.
Увасабленне: выкарыстоваецца  галіне навукі, тэхнікі, мастацтва, навучальным працэсе і інш.. Гэта стыль мовы даклада, лекцый, навуковых артыкула, манаграфій, тэзіса даклада, падручніка і інш..
Асаблівасці: а) лагічнасць, паслядонасць, дакладнасць, доказнасць, абстрактна-абагульненае выкладанне матэрыялу; б) выкарыстованне тэрміна, абстрактных назоніка, формул, умоных абазначэння, графіка, схем, спасылак на навуковыя крыніцы, адсутнасць вобразных сродка; в) сінтаксіс прадсталены простымі апавядальнымі сказамі, складанымі сказамі злучнікавага злучэння з некалькімі даданымі часткамі, аднароднымі членамі з абагульняючымі словамі.
Асноная функцыя навуковага тэксту – данесці да чытача пэную інфармацыю, а таксама аргументаваць вывады, даказаць навізну і каштонасць ідэі.
Тыповыя лексiка-граматычныя сродкi навуковага тэксту:
Абстрактныя назонiкi (назонікі, якія абазначаюць разнастайныя адцягненыя паняцці (стан, якасці, уласцівасці, адчуванні, пачуцці, псіхічныя працэсы і інш.) );
Назонiкi роднага склону (Каго? Чаго?);
Зваротныя дзеясловы (дзеясловы на –ся, -цца);
Неасабова-прэдыкатыныя словы (нязменныя словы, якія абазначаюць стан прыроды і навакольнага асяроддзя, фізічны і псіхічны стан чалавека ці жывой істоты, ацэнку становішча, дзеяння, магчымасць, немагчымасць, неабходнасць і выконваюць функцыю выказніка  безасабовых сказах);
Аддзеяслоныя назоунiкi (назонікі, якія абазначаюць дзеянне).
Тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi навуковага тэксту:
Апавядальныя сказы
Сказы з аднароднымi членамi, якiя жываюцца для класiфiкацыi або сiстэматызацыi з’я, прыкмет, прадмета.
Складаназалежныя сказы з рознымi вiдамi сувязi
Сродкi мiжфразавай сувязi тыпу злучнiка i злучальных сло: у сувязi з тым што, па меры таго як, у той час калi, нягледзячы на тое што, разам з тым, мiж тым, тым не менш
Словазлучэннi-тэрмiны
Прыназонікі тыпу: на працягу, па меры, адносна, у сувязі, у галіне, шляхам



Агульнанавуковая лексіка – словы, якія характэрны для навуковых прац па рознах галінах веда, выкарыстоваюцца сімі падстылямі навуковага стылю (аналіз, эксперымент, графік, пошук, абазначаць, характарызаваць і інш.).
Тэрміны – словы ці словазлучэнні, якія з’яляюцца дакладнымі абазначэннямі спецыяльных паняцця навукі, тэхнікі, вытворчасці, мастацтва і інш.. Яны характарызуюцца дакладнасцю, афіцыйнасцю (нарматына законены), адназначнасцю (электра-магнітнае поле, выпраменьванне, баланс, цвердае цела і інш..).
Прафесійныя словы – спецыяльныя словы і выразы, якія жываюцца  маленні прадстаніко пэных прафесій ( інтэгравальны, інсталяваць, увесці базу даных, сінтэзаваць і інш.). Прафесійныя словы нельга змешваць з жаргоннымі словамі і выразамі, якія часам таксама жываюцца  пэнай сферы вытворчасці. Жарганізмы застаюцца па-за межамі навуковага стылю.
Інтэрнацыяналізмы – словы ці выразы, якія супадаюць па сваёй знешняй форме і лексічным значэнні і пашыраны  многіх няроднасных мовах. Шматлікія навуковыя тэрміны маюць інтэрнацыянальны характар. Вылучальнай рысай такіх тэрміна з’яляюцца словатваральныя паказчыкі тыпу:
А- - адмаленне або адсутнасць якой-небудзь прыкметы ( арэфлексія);
Гемі- - напалову (гемісфера,геміметабалізм);
Гіпа- - змяшчэнне ад нормы (гіпафункцыя, гіпадынамія);
Дэз- - парушэнне або адсутнасць чаго-небудзь (дэзінфармацыя, дэзінфекцыя);
Экс- - былы (экспрэзідэнт, экспрэсія);
Супер- - над чым-небудзь, зверх (суперспла, супер-ЭВМ);
Макра- - вялікі (макраструктура, макраскапія);
Мікра- - найменшы (мікраампер, мікрахваля);
Суб- - падпарадковацца (субдамінанта, субстанцыя);
-ызм-, -ізм, -іст-, -іцыя, -ацыя, -нік, -асць, -лог-, астра-, геліё- і інш. (магнетызм, атаматызацыя, астралогія, геліяскоп).
Агульнажывальныя тэрміны – тэрміны, якія жываюцца  розных сферах навуковай дзейнасці (функцыя, квадрат, графік, цыкл).
Вузкаспецыяльныя тэрміны – тэрміны, якія жываюццаі толькі  пэных галінах навукі і сферах дзейнасці. Акрамя навуковага малення нідзе не жываюцца (нейтрон, імпульс, асімптота, генерацыя нутрырэзанатарная і інш.).
Тэрміналагічныя сістэмы
Тэрміны пэнай галіны навукі, тэхнікі, вытворчасці твараюць разам тэрміналагічную сістэму(тэрмінасістэму). Тэрміны эканомікі ствараюць эканамічную тэрмінасістэму (спажывецкі кошык, валютны калідор, баланс, інфляцыя, пеня, бягучы рахунак і інш.), тэрміны матэматыкі – матэматычную (сінус, інтэграл, сума, лічба , тоеснасць, квадрат і інш.), тэрміны мовазнаства – мовазначую ( прэфікс, флексія, складаны сказ, дзейнік, залежны стан дзеепрыметніка, спражэнне і інш.) і інш.. Але існуе шэраг навук, галін тэхнікі і вытворчасці, якія блізкія паміж сабой. Тэрміны, якія выкарыстоваюцца  іх, будуць ствараць агульныя тэрмінасістэмы. Так фізіка і матэматыка будуць мець агульную фізіка-матэматычную тэрміналагічную сістэму, біялогія і медыцыны – медыка-біялагічную і г.д..
Папаненне монай тэрміналагічнай сістэмы адбываецца за кошт з’ялення новых сло-тэрміна. Новыя тэрміны могуць з’яляцца рознымі шляхамі тэрмінавытворчасці.
Асноныя прыёмы тэрмінавытворчасці:
Тэрміналагізацыя (выкарыстанне для абазначэння навуковага паняцця агульнажывальнага слова ( канал, паток, хваля, поле, мыш, акно і інш.));
Тэрмінатварэнне (дамініруючы тэрмінатворчы прыём, адрозніваецца ад звычайнага словатварэння перавагай пэных кампанента і мадэля (-ацы-, -льнік, -атар, -ізм-(-ызм), -асць, анты-, дэ-, звыш- і інш.; складаныя словы; абрэвіяцыя: камунікацыя, накапляльнік, аператар, прагматызм, раводнасць, дэмантаж, звышскладаны, агульнатэхнічны, інжынерна-педагагічны, АСК);
Запазычванне тэрміна з іншай мовы ( тэрміны запазычваюцца тады, калі яны з’яляюцца інтэрнацыянальнымі або маюць тэндэнцыю стаць такімі, а таксама  выпадку адсутнасці інтэрнацыянальнага тэрміна або немагчымасці зрабіць удалы пераклад: файл, прынтэр, CD-ROM, Windows ).
Для беларускай мовы пытанне аб утварэнні тэрміна асабліва актуальнае па прычыне абмежаванага жывання мовы  сферы тэхнікі, многіх галін навукі, а як вынік гэтага – недастаткова распрацаваная і практычна рэалізаваная тэрміналогія.
Усе тэрміны паводле свайго тварэння падзяляюцца на некалькі груп у залежнасці ад спосабу тварэння.
Спосабы тварэння тэрміна:
Сінтаксічны (утварэнне шляхам рознага тыпу спалучэння: аперацыйная сістэма, пятля магнітнага гістэрэзісу, рэзанатар вадкаснага лазера, сігнал са змяняльнай частатой і інш.);
Суфіксальны (утварэнне шляхам далучэння суфікса: механізм, лічбавы, персанальны, праграмаванне, мадуляцыя і інш.);
Прэфіксальны (утварэнне шляхам далучэння прэфікса: безнаяны, ультрагук, звышпрыдатак, мультымедыя і інш.);
Прэфіксальна-суфіксальны ( утварэнне шляхам адначасовага далучэння прэфікса і суфікса: размеркавальнік, пашырэнне, наладка, праплаленне і інш.);
Аснова- і словаскладанне ( аснова + слова, слова + слова: электрашчыт, тэлеэкран, відэаграма, модульна-рэйтынгавы і інш.);
Складана-суфіксальны ( аснова + аснова + суфікс: высокачастотны, радыётэхнічны, понакаляровы і інш.);
Бяссуфіксны (утварэнне шляхам адкіду суфікса: абмерваць – абмер, накальваць – накал, надпісваць – надпіс і інш.);
Абрэвіятурны (утварэнне шляхам вылучэння першых літар,літар і частак слова, літар і цэлых сло: АІПС – атаматызаваная інфармацыйна-пошукавая сістэма, мікра-ЭВМ, перфарацыйная ЭВМ і інш.);
Семантычны (пераасэнсаванне значэння слова: мыш (грызун) – мыш (прыстасаванне  камп’ютэры), рэдактар (пасада) – рэдактар (праграма для рэдагавання дакумента), хваля ( на вадзе) – хваля (элетра-магнітная) і інш.).

Практычныя заданні да главы “Навуковы стыль”

Практыкаванне 1. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падкрэсліце словы, агульныя для сіх стыля беларускай мовы.
Сейчас в мире присутсвует множество различных типов магнитных носителей: дискеты для компьютеров, аудио- и видеокассеты, бабинные ленты, жёсткие диски внутри компьютеров и.т.д.
Но постепенно открываются новые законы физики, и вместе с ними новые возможности записи информации. Уже несколько десятилетий назад появилось мно-жество носителей информации, базирующихся на новой технологии считывания информации при помощи линз и лазерного луча. Но всёравно технология магнитной записи просуществует ещё довольно долго из-за своего удобства в использовании.

Практыкаванне 2. Знайдзіце  сказах тэрміны. Вызначце, што яны абазначаюць.
Значным дасягненнем навукі з’яляецца стварэнне квантавых прылад, якія заснаваны на выкарыстанні квантавай прыроды энергіі, у прыватнасці электрамагнітнага выпраменьвання. Гэта прывяло да стварэння лазера – прылад генерацыі і змацнення частот сантыметровага дыяпазону дажыні хваль, і лазера – генератара кагерэнтнага святла, якія выпраменьваюць светлавы паток у вельмі вузкім цялесным вугле і  вельмі вузкім дыяпазоне частот ( манахраматычнае выпраменьванне ). Выкарыстованне лазера адкрывае прынцыпова новыя магчымасці  галіне сувязі.

Практыкаванне 3. Аднаслоныя тэрміны зрабіце шматслонымі.
Рахунак, нарматы, мадэліраванне, рэгрэсія, святлодыёд, схема, трансфарматар, выпраменьванне, цана, дыск.

Практыкаванне 4. Вызначце, да якой тэрмінасістэмы адносяцца групы сло.
Эманацыя, шкала рэгрэсавальная, наскок, апора, недастатковая рытмічнасць, цэнтральны абаронца, двайное сальта;
Кансорцыум, канцэнтрацыя вытворчасці, падатак на дабаленую вартасць, тэхнічны зровень вытворчасці, баланс нацыянальнага даходу, калькуляцыя;
Бінарнае поле, перыядычна мадуляваны, ультрагукавая хваля, успрымальнасць магнітная малярная, альфа-спектрометр, прабойная напружанасць электрычнага поля.

Практыкаванне 5. Вызначце прыём і спосаб утварэння тэрміна.
Звышправаднік, святлоаддача, паток плазмы, рэзанатарны, КЭД (квантавая электрадынаміка), канёк, інерцыя, выгаранне часцінак у віхравым пульсуючым патоку.

Практыкаванне 6. Перакладзіце тэрміны на беларускую мову. Выявіце асаблівасці  перакладзе адэкватных тэрміна.
Редактировать, планировать, синтезироваць, технологический, пользователь, накопитель, праходимость, операционный, усилитель, предприниматель, электропроводимость, мощность, излучатель, перспективный.

Практыкаванне 7. Знайдзіце і падкрэсліце  тэксце прыкметы навуковага стылю.
Эканамічны прагрэс – працэс паступальнага развіцця грамадскай вытворчасці, які характарызуецца стойлівым эканамічным ростам і павышэннем эфектынасці вытворчасці, атрыманнем большых выніка пры меншых затратах.
Вузлавымі момантамі эканамічнага прагрэсу выступаюць пераходы ад аднаго гістарычнага спосабу вытворчасці да другога. Разам з тым эканамічны прагрэс мае месца  рамках кожнага дадзенага спосабу вытворчасці не толькі  форме колькасных змянення, але і  выглядзе пэных якасных зруха.
Вынікам эканамічнага прагрэсу з’яляецца нацыянальнае багацце, якое  ходзе расшыранага зналення не толькі расце, але і пастаянна абналяецца і тым самым становіцца перадумовай эканамічнага прагрэсу. Адзін з магістральных напрамка эканамічнага прагрэсу – усямернае выкарыстанне эканамічнага патэнцыялу, яго пастаяннае нарошчванне і дасканальванне.

Практыкаванне 8. Перакладзіце тэкст на беларускую мову, карыстаючыся тэрміналагічным слонікам.
В лазерных принтерах используется электрографический принцип создания изображения - примерно такой же, как и в копировальных машинах. Наиболее важными частями лазерного принтера можно считать фотопроводящий барабан (или ленту), полупроводниковый лазер и прецизионную оптико-механическую систему, перемещающую луч. Лазер формирует электронное изображение на светочувствительной фотопримной ленте последовательно для каждого цвета тонера (CMYK). To есть принтер, работающий в монохромном режиме со скоростью 8стр/мин, в цветном режиме обеспечит только 2 стр/мин. Когда изображение на фоточувствательной ленте полностью построено, подаваемый лист заряжается таким образом, чтобы тонер с барабана притягивался к бумаге. После этого изображение закрепляется на ней за счет нагрева частиц тонера до температуры плавления. Окончательную фиксацию изображения осуществляют специальные валики, прижимающие расплавленный тонер к бумаге.







3.2.Сістэма жанра навуковай літаратуры



Як бачыце, навуковая і тэхнічная літаратура разнастайная паводле жанра. Кожны з жанра побач з агульнымі стылёвымі рысамі мае і свае індывідуальныя асаблівасці.

Рэферат – кароткі выклад зместу дакумента або яго часткі, які ключае асноныя фактычныя звесткі, вывады, неабходныя для першапачатковага азнаямлення з дакументам і вызначэнне мэтазгоднасці звароту да яго.
Рэферат дае адказ на пытанне, якая інфармацыя трымліваецца  першакрыніцы, што новае, істотнае змяшчае першасны дакумент.

Анатацыя – кароткая характарыстыка арыгінала, якая перадае змест у выглядзе пераліку асноных пытання, а часам дае і крытычную ацэнку. Анатацыя дае яленне аб:
характары арыгінала ( навуковы артыкул, тэхнічнае апісанне, навукова-папулярная кніга і інш.);
яго будове ( якія пытанні і  якой паслядонасці разглядаюцца);
прызначэнні арыгінала ( на каго разлічаны і з якой мэтай напісаны).




Прыклады анатацый:
Індыкатыная анатацыя
Дарошчанка А.В. Дарога  будучыню. Артыкул размешчаны  часопісе “Изобретатель” , №4 / 2 000 г.
Артыкул уяляе сабой агляд інфармацыйных сістэм сучаснасці і будучыні. У ім атар разглядае магчымасці далейшага развіцця інфармацыйных тэхналогій, знаёміць з новымі канструкцыямі. На працягу знаёмства з артыкулам выяляюцца станочыя і адмоныя бакі прапанаваных канструкцый. У заключэнні атар прыходзіць да высновы, што будучыня з новымі тэхналагічнымі канструкцыямі яляецца больш простай і мабільнай.
Артыкул мае навукова-публіцыстычны характар і разлічаны на шырокае кола чытачо.
Інфарматыная анатацыя
Кароткі эканамічны слонік. Пад рэд. М.І.Платніцкага. – Мн.:БДЭУ,1992.-256с.
“Кароткі эканамічны слонік” – выданне, у пэным сэнсе не падобнае на іншыя эканамічныя слонікі. З аднаго боку, ён прызначаны для шырокага азнаямлення чытачо з сучасным тлумачэннем актуальных эканамічных катэгорый і паняцця, а з другога – ён мае мэтанакіраваннае вучэбна-метадычнае прызначэнне: дапамагчы дасягнуць адназначнага разумення сучасных працэса  сацыяльна-эканамічнай галіне з пункту гледжання як палітычнай эканоміі, так і іншых эканамічных і грамадскіх навук.
Не менш істотную ролю слонік адыграе ва станаленні і службовым выкарыстанні двухмоя  сферы гаспадарчай дзейнасці,  замацаванні беларускай мовы  якасці дзяржанай.
Для зручначці  карыстанні  канцы пададзены руска-беларускі слонік паняцця і тэрміна, змешчаных у слоніку.
Пры падрыхтоцы слоніка атары карысталіся такімі выданнямі, як “Русско-белорусский словарь” у двух тамах (Мінск: Выдавецтва Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Брокі, 1982), “Беларуска-рускі слонік” (Мінск: Выдавецтва Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Брокі, 1988. Выданне 2-е, перапрацаванае і дапоненае), “Краткий экономический словарь” (М.: Политиздат,1987), “Краткий словарь по социологии” (М.: Политиздат,1988) і інш.
Слонік распрацаваны калектывамі эканамічных кафедра і кафедры правазнаства Беларускага дзяржанага эканамічнага універсітэта.

Бібліятэчная картка
Сямешка Л.І. Беларуская мова: Вучэбны дапаможнік. – Мн.: “Сучаснае слова”, 1999. – 224 с.

Манаграфія – навуковы твор, які ставіць сваёй мэтай глыбока даследаваць якое-небудзь пытанне або тэму.
Артыкул – навуковы або публіцыстычны твор невялікага памеру  газеце, часопісе, зборніку.
Даклад – разгорнутае публічнае паведамленне на якую-небудзь тэму.
Тэзісы – палажэнні, правільнасць якіх павінна быць раскрыта і абгрунтавана; сфармуляваныя палажэнні, якія коратка перадаюць асноныя думкі лекцыі, даклада, артыкула і інш
Прыклад тэзіса артыкула:
Артыкул “На парозе вяко”
Сучасны этап развіцця радыёэлектроннай апаратуры і тэхнікі характарызуецца сё больш шырокім выкарыстаннем мікраэлектронных прылад высокай функцыянальнай складанасці з уніфікаванымі схематэхнічнымі рашэннямі.
Пры гэтым разам з дасягненнямі  галіне лічбавай мікрасхематэхнікі, у прыватнасці мікрапрацэсарных сістэм і мікра-ЭВМ, назіраецца істотны прагрэс у распрацоцы аналагавых інтэгральных схем. Гэта  першую чаргу адносіцца да таймера і БІС для сувязной бытавой апаратуры. Разам з тым ускладненне задач, якія рашаюцца РЭА, настойліва патрабуе выкарыстання мікрасхем прыватнага жывання: мікразборак, якія  шматлікіх выпадках забяспечваюць аптымальную структуру апаратуры з магчымасцю максімальнай атаматызацыі кіравання і кантролю яе функцыянавання.
Тэзісы артыкула “На парозе вяко”
Ужыванне мікраэлектронных прылад высокай функцыянальнай складанасці для развіцця радыёэлектроннай апаратуры і тэхнікі.
Існаванне істотнага прагрэсу  распрацоцы аналагавых інтэгральных схем (тамеры і БІС).
Неабходнасць выкарыстання мікрасхем прыватнага жывання для забеспячэння аптымальнай структуры апаратуры і максімальнай атаматызацыі кіравання і кантролю яе функцыянавання.
Водгук – навуковая праца, у якой атар дзеліцца сваімі раджаннямі аб навуковай працы іншага атара, пры гэтым не ставіць перад сабой мэты себакова ахарактарызаваць змест і навуковую структуру.
Рэзюме – кароткі выклад зместу, сутнасці артыкула, прамовы; кароткі вывад са сказанага.
Рэцэнзія – артыкул, у якім даецца себаковы аналіз і ацэнка навуковага твора.

Практычныя заданні да главы “Сістэма жанра навуковай літаратуры”

Практыкаванне 1. Вызначце жанр прапанаванага тэксту.
Галоным накірункам перабудовы менеджменту і яго радыкальнага удасканальвання, прыстасавання да сучасных умоз стала масавае выкарыстованне новейшай камп’ютэрнай і тэлекамунікацыйнай тэхнікі, фарміраванне на яе основе высокаэфектыных інфармацыйна-упраленчых тэхналогій. Сродкі і метады прыкладной інфарматыкі выкарыстоваюцца  менеджменце і маркетынгу. Новыя тэхналогіі, заснаваныя на камп’ютэрнай тэхніцы, патрабуюць радыкальных змен арганізацыйных структур менеджменту, яго рэгламенту, кадравага потэнцыялу, сістэмы дакументацыі, фіксавання і перадачы інфармацыі. Асобае значэнне мае караненне інфармацыйнага менеджменту, значна пашырае магчымасці выкарыстання кампаніямі інфармацыйных сродка. Развіццё інфармацыйнага менеджменту звязана з арганізацыяй сістэмы апрацокі даных і веда, паслядонага іх развіцця да зроню інтэграваных атаматызаваных сістем кіравання, якія ахопліваюць па вертыкалі і гарызанталі се зроні вытворчасці і збыту.
Тэхналогія гэта комплекс навуковых і інжынерных веда, рэалізаваных у прыёмах працы, наборах матэрыяльных, тэхнічных, энергетычных, працоных фактара вытворчасці, способах іх аб’яднання для стварэння прадукта або паслугі, якія адпавядаюць пэным патрабаванням.
Тэхналогія непарына звязана з машынізацыяй вытворчага або невытворчага, у першую чаргу праленчага процэсу. Упраленчыя тэхналогіі базуюцца на выкарыстанні камп’ютэра і тэлекамунікацыйнай тэхнікі.

Практыкаванне 2. Складзіце тэзісы прапанаванага тэксту. Перакладзіце іх на беларускую мову.
Для большинства предприятий информационные решения с использованием сетей персональных компьютеров являются фактическим стандартом. В то же время, прикладное программное обеспечение, используемое этими предприятиями (такое, как автоматизированные системы документооборота, системы управления промышленными и торговыми предприятиями, бухгалтерские системы и др.), создано при помощи инструментария предыдущего поколения, и не способно эффективно использовать ресурсы, предоставляемые новыми технологиями. К современным информационным системам уровня предприятия предъявляются очень высокие требования производительности, надежности, обеспечения целостности и безопасности данных (особенно при сегодняшнем развитии Internet), защиты от системных и аппаратных сбоев, масштабируемости, возможности взаимодействия с другими системами, работы в гетерогенных распределенных вычислительных сетях.
В течение последнего времени большое распространение получила новая технология построения баз данных – технология «клиент-сервер». Эта технология дает ряд неоспоримых преимуществ, по сравнению с технологией предыдущего поколения – технологией «файл-сервер». В частности, она предоставляет большие возможности по защите данных от несанкционированного доступа и разграничение прав доступа на уровне отдельных записей и полей, дает возможность работы с большими мультимедийными и нестандартными данными. Также новая технология позволяет работать как в локальных сетях, так и в глобальных и Internet. Системы, построенные на новой технологии «клиент-сервер», отличаются высокой степенью безопасности, территориальной независимости и не требовательны к аппаратной мощности клиентских станций.
В настоящее время, в области баз данных и проектировании систем, с использованием новой технологии «клиент-сервер», ведутся работы в разных направлениях. Во-первых, продолжают вестись работы по усовершенствованию технологии и уменьшению требований к аппаратному и программному обеспечению, с одновременным увеличением производительности. Во-вторых, ведутся работы в направлении переноса всех программ, использующих технологию предыдущего поколения «файл-сервер», на новую и более современную технологию «клиент-сервер».

Практыкаванне 3. Напішыце індыкатыную анатацыю ( артыкул для анатавання выберыце самастойна).


3.3. Афіцыйна-справавы стыль

Узнікненне афіцыйна-справавога стылю было выклікана грамадскай дзейнасцю  афіцыйнай, канцылярскай, юрыдычнай, дыпламатычнай сферах.
У складзе гэтага стылю выдзяляюць адпаведна сферы грамадскай дзейнасці чалавека наступныя падстылі:
-уласна заканадачы (закон, указ, грамадзянскія і крымінальныя акты, статуты);
-дыпламатычны (нота, мемарандум, камюніке, пагадненне, канвенцыя);
-адміністрацыйна-канцылярскі (акт, распараджэнне, загад, дзелавыя паперы: заява, характарыстыка, атабіяграфія, даверанасць, распіска).
Моныя асаблівасці:
строгая дакладнасць;
паслядонасць выкладання факта;
аб’ектынасць;
наянасць маленчых стандарта (клішэ);
адсутнасць эмацыянальна афарбаваных сло, фразеалагізма, выклічніка;
адназначнасць фармулёвак;
сцісласць;
наянасць своеасаблівай лексікі і сінтаксісу, як: вышэй названыя, ісцец, ахова, выкарыстанне, пасведчанне, з мэтай забеспячэння, прыцягнуць да адказнасці, справаздачны перыяд, мела месца, у выніку таго, з прычыны таго, з мэтай, у сувязі, на працягу, за выключэннем, доктар эканамічных навук, прафесар, ларэат прэміі...; ужыванне аднасастаных сказа (загадваю, прашу, дазваляю...); ужыванне выказніка-інфінітыва (выканаць, забяспечыць, узгадніць...).
Афіцыйна-справавы стыль рэалізуецца пераважна  пісьмовай форме. Для вуснага малення характэрны такія разнавіднасці стылю, як даклад, інструктаж, выступленне на судовым працэсе і г.д.
Адной з форм пісьмовых зносін паміж афіцыйнымі асобамі, установамі, дзяржавамі з’яляецца дзелавая карэспандэнцыя. У дзелавых зносінах выпрацаваліся формы многіх дакумента. Адны з іх строга заховаюцца  афіцыйных паперах (заява, даверанасць, пратакол), для другіх скарыстоваюцца гатовыя бланкі і нават кнігі ( ордэры, пасведчанні, заліковыя кніжкі, бухгалтарскія кнігі), а некаторыя служаць узорам, якога можна прытрымлівацца толькі збольшага (аб’ява, справаздача, атабіяграфія, тлумачальная запіска, афіцыйны ліст).
Узор афармлення некаторых дзелавых папер:
У кожнай аб’яве дакладна называецца дата, час і месца правядзення мерапрыемства. Унізе , з правага боку, паказваецца, хто робіць аб’яву.


АБ’ЯВА
11 мая  15 гадзін у актавай зале БДУІР адбудзецца адкрыццё навуковай канферэнцыі “Адукацыя  XXI стагоддзі”.
БДУІР

У заяве звычайна просяць вырашыць якое-небудзь пытанне.
Дэкану эканамічнага факультэта
Іванову І.І.
Студэнта першага курса
Пятрова Анатоля Андрэевіча

ЗАЯВА
Прашу дазволіць перанесці здачу экзамена па інфарматыцы на пазнейшы тэрмін у сувязі са станам здароя.
Пятро

У атабіяграфіі коратка расказваюць пра свой жыццёвы шлях. Папера складаецца ад першай асобы. У пачатку тэксту называецца сваё прозвішча, імя, імя па бацьку, час і месца нараджэння, занятак бацько. Коратка паведамляецца пра гады вучобы, указваецца істотнае з працонай і грамадскай дзейнасці. У канцы тэксту ставіцца злева дата, справа – подпіс.

АѕТАБІЯГРАФІЯ
Я, Барысенка Ганна Мікалаена, нарадзілася 2 сакавіка 1985 года  горадзе Мінску. Бацькі працуюць на МТЗ.
У 1992 годзе я паступіла  сярэднюю школу №153 г.Мінска, якую скончыла з залатым медалём  2002 годзе. У гэтым жа годзе паступіла  БДУІР. Зараз з’яляюся студэнткай першага курса факультэта КСіС.
30 мая 2002 гю Барысенка

Распіска – дакумент, які сцвярджае, што ва станове або ад прыватнай асобы атрыманы рэчы, дакументы, грошы.

РАСПІСКА
Я, Камлюк Андрэй Пятровіч, студэнт першага курса факультэта ІТіК БДУІР, стараста групы № 120401, 15 красавіка 2002 года атрыма стыпендыю на сю групу  памеры 30 000 (трыццаць тысяч) рублё у касе БДУІР.
15 красавіка 2002 г. Камлюк

Кожны дакумент складаецца з асобных элемента (адрасат, подпіс, дата, эмблема, рэгістрацыйны нумар і інш...), якія атрымалі назву рэквізіта. Сукупнасць рэквізіта, размешчаных пэным чынам у дакуменце, складае яго фармуляр. Розныя віды дакумента маюць розныя наборы рэквізіта. Дакумент з’яляецца своеасаблівай візітнай карткай прадпрыемства, установы. Таму многія дакументы пішуцца на спецыяльных бланках. Бланк – аркуш паперы з размешчанымі на ім у пэным парадку абавязковымі рэквізітамі, якія выкананы тыпаграфскім спосабам.

Практычныя заданні да главы “Афіцыйна-справавы стыль”

Практыкаванне1. Выпішыце з прапанаванага тэксту прыкметы афіцыйна-справавога стылю.
У адпаведнасці з папярэдняй дамоленнасцю накіроваем да Вас з мэтай праходжання праддыпломнай практыкі на перыяд з 04.02.2002 г. па 31.03.2002 г. наступных студэнта 5-га курса БДУІР ФІТіК спецыяльнасці Т.10.01.00 – “Атаматызаваныя сістэмы апрацокі інфармацыі”:
Араменка Аляксей Міхайлавіч гр.720602
Кіранік практыкі: асістэнт кафедры ІТАС Сідара С.С.
Козуб Аляксандр Віктаравіч гр.720602
Кіранік практыкі: дацэнт кафедры ІТАС Новіка А.А.

Практыкаванне 2. Прачытайце і перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце разнавіднасць афіцыйнай паперы.
24.05.2002. №29-01/692-01 Генеральному директору ЗАО
«Техника и коммуникации»
Иванову И.И.

Уважаемый Иван Иванович!
В ответ на Ваше письмо № 113 от 16.05.2002 г. сообщаю, что Учреждение образования «Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники», понимая всю важность для государства проблемы информатизации всех сфер его деятельности, стремиться занимать активную пазицию в вопросах разработки и внедрения новых информационных технологий и в вопросах подготовки соответствующих специалистов. При этом мы, как правило, поддерживаем инициативы других организаций, направленные на внедрение информационных технологий в общественную инфраструктуру, т.е. на создание в Республике Беларусь «информационного общества». Считаем актуальной и своевременной инициативу по упорядочению деятельности в области компьютерных игр и приданию ей спортивной направленности и соответствующего правового статуса.
Таким образом, БГУИР поддерживает инициативу по созданию Федерации Компьютерного Спорта Беларуси и готов, по мере возможности, оказать содействие в её деятельности.
Ректор университета П.П.Петров

Практыкаванне 3. Складзіце дзелавую паперу ( на Ваш выбар) адпаведна нормам афіцыйна-справавога стылю.




4. Праблемы беларуска-рускай інтэрферэнцыі

Білінгвізм – валоданне дзвюма рознымі мовамі, кожная з якіх выбіраецца  залежнасці ад канкрэтнай камунікатынай сітуацыі.
Адрозніваюць індывідуальны, калектыны і нацыянальны білінгвізм. Пры індывідуальным білінгвізме двухмонымі з’яляюцца толькі асобныя члены калектыву. Пры калектыным – цэлыя групы. Пры нацыянальным білінгвізме дзвюма мовамі валодаюць усе прадстанікі нацыі, а  краіне афіцыйна прызнаюцца дзве дзяржаныя мовы.
Інтэрферэнцыя – узаемадзеянне элемента розных моных сістэм ва мовах білінгвізму. Гэта заемадзеянне выражаецца  адхіленнях ад норма іншай мовы, міжвольным перанясенні  яе сістэму асаблівасцей роднай мовы.
Віды інтэрферэнцыі:
Фанетычная
Акцэнталагічная
Лексічная
Марфалагічная
Словаутваральная
Сінтаксічная.
Фанетычная інтэрферэнцыя праяляецца ва здзеянні стойлівага беларускага вымалення некатарых фанетычных асаблівасцей беларускай мовы  мове носьбіта беларускай мовы, калі ён размаляе па-руску. Сярод фанетычных асаблівасцей вылучаюцца наступныя:
шапялявае вымаленне , <з’>, <ц’>, <дз’>;
толькі цвёрдае вымаленне <ч>, <р>;
падмена выбухнога <г> фрыкатыным.
Акцэнталагічная інтэрферэнцыя, як і фанетычная, праяляецца  вуснай мове носьбіта беларускай мовы, калі ён, размаляючы па-руску, ужывае беларускі варыянт націску  слове або спалучэнні сло.
Лексічная інтэрферэнцыя праяляецца  падмене рускай лексікі беларускай лексікай, калі носьбіт беларускай мовы размаляе па-руску.
Марфалагічная інтэрферэнцыя можа праяляцца  падмене паказчыка граматычных форм у рускім і беларускім варыянтах сярод розных часцін мовы.
Назонік
Асноныя напрамкі, якія прыводзяць да марфалагічнай інтэрферэнцыі:
несупадзенне  родзе;
несупадзенне  ліку;
несупадзенне  скланенні.
Родавыя разыходжанні ахопліваюць невялікі пласт лексікі рускай і беларускай мо. Найбольшую цяжкасць пры вызначэнні роду выклікаюць словы тыпу: боль, цень, гусь, мазоль і інш.
Граматычныя формы адзіночнага і множнага ліку рускіх і беларускіх назоніка у асноным супадаюць. Фармальным паказчыкам ліку з’яляецца канчатак. Аднак гэта супадзенне няпонае. Форма множнага ліку рускіх назоніка утвараецца пры дапамозе канчатка –и,-ы, -а, -я, -е (книги, мечты, окна, поля, славяне). У беларускай мове назонікі множнага ліку маюць канчаткі –ы,-і, -е (студэнты, выкладчыкі, гараджане). Назіраюцца выпадкі, калі пры супадзенні канчатка можа не супадаць граматычная форма: чернила (мн. ч.) – чарніла (адз. л.), белила (мн.ч.) – бяліла (адз.л.). Некаторыя назонікі  рускай і беларускай мовах ужываюцца толькі  пэнай катэгорыі ліку. Так назонік дзверы  беларускай мове жываецца  множным ліку, а  рускай мове – яшчэ і  адзіночным (дверь); назонік макароны  рускай мове жываецца  множным ліку, а  беларускай – у адзіночным ( макарон).
Усе назонікі ( акрамя нескланяемых) у рускай і беларускай мовах скланяюцца. Катэгорыя скланення цесна звязана з катэгорыямі роду і ліку. Прыналежнасць да розных рода змяняе тып скланення. У выніку гэтага можа назірацца блытаніца ва жыванні канчатка у некаторых граматычных формах назоніка. Так у I скланенні  Давальным і Месным склонах назонікі маюць канчаткі –е(-э) як у рускай, так і  беларускай мове, але  беларускай мове назіраецца чаргаванне зычных г/з, к/ц ( дороге – дарозе, руке – руцэ). Пры гэтым пасля ц у ненаціскным становішчы жываецца канчатак –ы (книге – кніжцы). У Месным склоне множнага ліку назонікі  беларускай мове маюць канчаткі –ах(-ях), а  рускай мове - -ам(-ям) ( по каналам – па каналах, по линиям – па лініях). Вялікая колькасць памылак звязана з ужываннем канчатка у назоніка II скланення  форме Роднага склону адзіночнага ліку. У беларускай мове зборныя і рэчыныя назонікі, а таксама назонікі, якія абазначаюць абстрактныя паняцці, дзеянні, тэорыі, з’явы прыроды маюць канчаткі –у(-ю). У рускай мове тыя ж самыя назонікі маюць канчаткі –а(-я) (песка – пяску, мороза – марозу, алюминия – алюмінію, тока – току).

Прыметнік
Сярод прыметніка назіраецца несупадзенне канчатка у рускай і беларускай мовах у форме адзіночнага ліку мужчынскага роду Назонага і Вінавальнага склона ( высокий – высокі, магнитный – магнітны).
Для беларускай мовы характэрна меншая колькасць кароткіх форм якасных прыметніка у парананні з рускай мовай ( весел – вясёлы, тонок – тонкі).
Існуюць разыходжанні ва тварэнні вышэйшай ступені паранання. У рускай мове вышэйшая простая ступень паранання твараецца пры дапамозе суфікса –ее,-е, -ше, у беларускай мове - -ейш-, -эйш- (сильнее – мацнейшы, красивее – прыгажэйшы).
Лічэбнік
Сярод лічэбніка назіраецца несупадзенне  родавых формах: два, две (русск.) – два, дзве (бел.), оба, обе ( русск.) – абодва, абедзве ( бел.);
існуюць адрозненні сярод склонавых форма лічэбніка:
Русск. Бел.
Творны склон
тремя трыма
двумя двума (дзвюма)

Назоны склон
Девяносто дзевяноста

Родны, Давальны, Вінавальны, Творны, Месны склоны
Девяноста дзевяноста

Назоны, Вінавальны склоны
Двести дзвесце

Парадкавыя лічэбнікі  беларускай мове  форме Наз.склону адз.ліку мужч. Роду маюць канчатак –ы, у рускай мове  адпаведнай форме – ый, -ой: первый (русск.) – першы (бел.), шестой (русск.) – шосты (бел.).
Ёсць несупадзенні і  канчатках склонавых форм некаторых дробавых лічэбніка:

Назоны склон
Две седьмых дзве сёмыя

Разыходжанні такога тыпу назіраюцца сярод дробавых лічэбніка, якія  назоніку(числителе) маюць лічэбнікі два, тры, чатыры.
Дзеясло
Сярод розных форма дзеяслова таксама існуюць некаторыя несупадзенні  канчатках , якія могуць прывесці да марфалагічнай інтэрферэнцыі:

Русск.
Бел.

Читает
чытае

Читают
чытаюць

Пришёл
прыйшо


Дзеепрыметнік
Дзеепрыметнікі  беларускай мове  форме Назонага склону адзіночнага ліку мужчынскага роду маюць канчатак –ы, у рускай мове  той жа форме –ый:


Русск.
Бел.

Написанный
написаны

Созданный
створаны


Словатваральная інтэрферэнцыя праяляецца  падмене словатваральных марфем адной мовы  дачыненні да другой пры тварэнні сло носьбітам беларускай мовы, калі ён размаляе (піша) па-руску. Словы абедзвюх мо (рускай і беларускай) утвараюцца аднолькавымі спосабамі словатварэння. Словатваральная інтэрферэнцыя можа праяляцца толькі  словах, якія маюць тоесную структуру, блізкую семантыку і падобную гукавую абалонку. Напрыклад:
Русск.
Бел.

зимний
зімовы

технический
тэхнічны

сдача
здача

У беларускай мове дзеепрыметнікі залежнага стану жываюцца з суфіксамі –ен, -ан, у рускай - -енн, -анн:
Русск.
Бел.

Представленный
прадсталены

Полученный
атрыманы


Сярод астатніх часцін мовы разыходжанні  напісанні і тварэнні іх форма нязначныя або выразна бачныя. Такія разыходжанні, як правіла, не плываюць на напісанне і вымаленне пры выкарыстованні іншай ( рускай/беларускай ) мовы.

Дзеепрыслое
У рускай і беларускай мовах дзеепрыслое з’яляецца нязменнай формай дзея слова. Словатваральная інтэрферэнцыя пры жыванні дзеепрыслоя можа быць выклікана: а) тварэннем незалежнага стану; б) ужываннем зваротнай формы. Незалежны стан у абедзвюх мовах утвараецца ад асно дзеяслова цяперашняга часу пры дапамозе суфікса –а-, -я- у рускай мове і -учы-, -ючы-, -ачы-, -ячы- - у беларускай мове (праграммируя – праграмуючы, гася – гасячы). Дзеепрыслоі, утвораныя ад зваротных дзеяслова, у рускай мове маюць постфікс –сь, у беларускай - -ся ( пересекаясь – перасякаючыся, соизмеряясь – сувымяраючыся ).

Сінтаксічная інтэрферэнцыя праяляецца на зроні словазлучэння і сказа. Структура сказа рускай і беларускай мо, як правіла, супадае. Сярод словазлучэння разыходжанні назіраюцца ва жыванні прыназоніка і  кіраванні склонамі.
Русск.
Бел.

Выше меня
вышэйшы за мяне

Стремиться к цели
імкнуцца да мэты

С помощью
пры дапамозе

По сравнению с
у парананні з

Благодарить руководителя
дзякаваць кіраніку


Практычныя заданні да раздзела “Праблемы беларуска-рускай інтэрферэнцыі”

Практыкаванне1. Перакладзіце словы на беларускую мову. Пастаце  іх націск. Паранайце рускі і беларускі варыянты націску.
Вводить - ...
вдвое - ...
вести - ...
виброгасящий - ...
малое - ...
выходящий - ...
проведённый - ...
провести - ...
межплоскостной -
ремень - ...
за год - ...

Практыкаванне2. Перакладзіце словы на беларускую мову. Знайдзіце разыходжанні  граматычных формах (род, лік ).
Пыль, пол, пар, накипь, дробь, запись, свет, окись, подпись, чернила.

Практыкаванне 3. Пастаце словазлучэнні  форме Роднага склону адзіночнага ліку.
Электрычны зарад, кантактны нагрэ, этап працэса, рабочы дыяпазон, пражытачны мінімум, валютны калідор, дваццаты век, мінулы год.

Практыкаванне 4. Прачытайце важліва тэкст. Знайдзіце прыклады магчымай інтэрферэнцыі ( формы сло, словазлучэнні , якія  рускай і беларускай мовах не супадаюць і могуць уплываць на правапіс і спалучальнасць сло у сумежнай мове). Вызначце яе від.
Кампанія Golden Software ( вядучы айчынны вытворца праграмнага забяспечання ) па заказу Дэпартамента па гуманітарнай дзейнасці пры Кіраванні справамі прэзідэнта РБ, распрацавала праграму для атаматызацыі кіравальнага ліку на гэтым прадпрыемстве.
Кампанія Golden Software выканала весь спектр работ, пачынаючы ад праектнага абследавання прадпрыемства- заказчыка да распрацокі тэхнічнага задання і напісання праграмы. У ходзе распрацокі тэхнічнага задання кампанія Golden Software ажыццявіла вывучэнне прынцыпу ліку на прадпрыемстве-заказчыку, а таксама прааналізавала інфармацыйныя патокі нутры прадпрыемства, узаемадзеянне яго са знешнімі арганізацыямі.
Галонай асаблівасцю праграмы з’яляецца магчымасць забяспечыць надзейнасць заховання інфармацыі, аператынасць работы з ёй, а таксама магчымасць наладзіць яе па патрабаваннях карыстальніка. У праграме рэалізавана пашыраная сістэма пошуку, сістэма наладкі для адлюстровання даных, падтрымка шматузроневага подступу да даных. У залежнасці ад таго, якімі правамі валодае карыстальнік, яму будуць даступныя тыя ці іншыя дакументы, аперацыі для работы з імі.
Гэта праграма адносіцца да праграмных прадукта апошняга пакалення і яляе сабой шматфункцыянальны атаматызаваны комплекс, арыентаваны на вырашэнне пытання кіравання, арганізацыі працы персаналу і кантролю дзейнасці прадпрыемства. Высокая вытворчасць праграмы была дасягнута за кошт выкарыстання СКБД Interbase.

Практыкаванне 5. Перакладзіце тэкст на беларускую мову, улічваючы нормы беларускага правапісу.
Как известно, идея матричных печатающих устройств заключается в том, что требуемое изображение воспроизводится из набора отдельных точек, наносимых на бумагу тем или иным способом. Напомним также, что практически все печатающие устройства (за исключением, пожалуй, страничных) могут быть ударными (impact) и безударными (non-impact). Принцип работы цветных ударных матичных принтеров заключается в том, что вертикальный ряд (или два ряда) игл «вколачивает» краситель с ленты прямо в бумагу. В отличие от обычных монохромных устройств, в последнем случае используется многоцветная лента. Система управления этих принтеров заботится не только о конкретной иголке, но и цвете ленты. Сразу отметим, что помимо шума, присущего всем ударным устройствам, скорость, палитра и качество цветов в данном случае, как правило, неудовлетворительные. Это, впрочем, касается не только бумаги, но и пленок. Заметим также, что со временем воспроизводимые цвета становятся более тусклыми, поскольку в прямой зависимости от срока службы лента загрязняется. Это связано в основном с прямым контактом многоцветной ленты с выводимым цветным изображением. К достоинствам подобных устройств можно отнести надежность, низкую стоимость страницы изображения, возможность печати на обычной бумаге. Ударные цветные матричные принтеры в основном находят применение при выводе несложных изображений.


5. Элементы беларускага правапісу

5.1. Правапіс галосных
Пад націскам усе галосныя вымаляюцца выразна і на пісьме перадаюцца адпаведнымі літарамі (масавы, устанока);
Літары о, э – пішуцца толькі пад націскам, любое ненаціскное о на пісьме перадаецца а (неонавы, праводнасць);
У словах са спалученнямі [ро], [ло] націскное [о] чаргуецца з [ы] (крошкі – крышыць, глотка – глытаць);
У словах іншамонага паходжання, а таксама  першай частцы складаных сло ненаціскное [э], абазначаецца літарай э (эфект, энергазабеспячэнне, фотасінтэз, шэсцьсот);
У першым складзе перад націскам е, ё пераходзяць у я (няпоны, вымяральны);
У прыназоніку без і адмоі не засёды пішацца е, незалежна ад націску  слове, перад якім яны стаяць (без нас, не бы);
Пасля зацвярдзелых ж, дж, ч, ш, р, ц, пасля д і т у адпаведнасці з літараратурным вымаленнем пішуцца а, о, у, э, ы (відарыс, дажыня, распла, шумаізаляцыйны).

5.2. Правапiс мяккага знака
Мяккi знак (ь) ужываецца для абазначэння на пiсьме мяккасцi зычных i для раздзельнага вымалення зычнага з наступным галосным. У адпаведнасцi з гэтым мяккi знак бывае змякчальны i раздзяляльны.
Змякчальны мяккi знак пiшацца пасля зычных з, л, н, с, дз, ц для абазначзння ix мяккасцi:
а) на канцы сло (сувязь,акрэсліць прымесь, поршань, дыяганаль, медзь);
б) у асабовых формах дзеяслова загаднага ладу (, кiньце, будзьце);
в) у сярэдзiне слова пасля мяккага зычнага перад наступным цвёрдым:( выпраменьванне, медзькапелевы). Змякчальны мяккi знак пiшацца i тады, калi пры змене формы слова наступны цвёрды зычны чаргуецца з мяккiм зычным (разьба – разьбе);
г) пасля л перад наступным зычным (альфа,стабільны,вільгаць,імпульс
д) перад канчаткам –iм назонiка у форме Творнага склону множнага лiку (грудзьмi, коньмi, слязьмi, людзьмi);
е) у суфiксе -еньк- (-эньк-, -аньк-) (мякенькi, сiненькi, прыгожанькi);
ж) у складаных лiчэбнiках (пяцьдзесят, пяцьсот, шэсцьсот, шэсцьдзесят);
з) у суфiксе -сьцi i яго варыянце -сь (калiсьцi, кагосьцi, штосьцi, );
і) у слове ледзьве.
Змякчальны мяккi знак не пiшацца:
а) пасля мяккага зычнага перад наступным мяккiм зычным, калi пры змене формы слова гэты апошнi не чаргуецца з цвёрдым зычным (святлодыёд, юсціраванне);
б) памiж падожанымi зычнымi з, дз, л, н, с, ц (сувяззю, праплаленне, закрыццё, асяроддзе);
в) пасля зацвярдзелых зычных ж, дж, ч, ш, р (метраж,безліч, менш, ампер);
г) пасля губных б, п, м, ф (жолаб, накіп, асцылограф);
д) пасля н перад ш (iншы, меншы).

5.3. Правапiс раздзяляльнага мяккага знака i апострафа()
Раздзельнае вымаленне зычнага [j] з наступным галосным на пiсьме абазначаецца раздзяляльным мяккiм знакам або апострафам.
Раздзяляльны мяккi знак пiшацца:
а)пасля зычных з, дз, л, н, с, ц перад е, ё, i, ю, я:(кампаньён, мільён, калісьці);
б) пасля збегу зычных нц ( Ларэнцье, Арсенцье i iнш.)

Апостраф пiшацца:
а) пасля прыставак на зычны гук перад лiтарамi е, ё, ю, я i нацiскным і (аб’езд, аб’яднанне, з’ява);
б) у сярэдзiне слова пасля б, п, в, м, ф, пасля г, к, х, пасля зацвярдзелых ж, дж, ч, ш, р i цвёрдых д, т перад е, ё, ю, я i нацiскным і (аб’ект, камп’ютэр, бар’ер, iнтэрв'ю, двух'ярусны, надвор'е).
Пасля  (нескладовага) перад е, ё, ю, я, i апостраф не пiшацца(прыслое, разаю, салаі).

5.4. Правапіс і, ы, й пасля прыставак
Пасля прыставак, якія канчаюцца на зычны гук, на месцы і пішацца ы: пад + ісці = падысці, разыграць, безымянны.
Пасля прыставак між-, звыш-, суб-, контр-, дэз-, а таксама  некаторых складаных словах галосны [i] заховаецца: міжінстытуцкі, звышімклівы, контрідэя, дэзінфекцыя, педінстытут, палітінфармацыя.
Пасля прыставак, якія канчаюцца на галосны, на месцы і пішацца й: прыйсці, выйграць, перайменаваць;
Галосны [і] заховаецца, калі тварае склад: праіграваць, заіскрыцца, заінтрыгаваць.

5.5. Вымаленне і правапіс некаторых спалучэння зычных
У спалучэнні стн не вымаляецца і не пішацца т:маёмасць – маёмасны, якасць - якасны, але баластны, кампостны (запазычаныя словы).
У спалучэннях здн, рдн, рдц не вымаляецца і не пішацца д: заезд – заезны, сэрца, міласэрны.

5.6. Правапіс прыставак
Прыстакі ад-, над-, пад-, перад-, прад-, аб- засёды пішуцца нязменна незалежна ад вымалення: абмер, абкруціць, падсістэма, падгрупа.
Прыстакі на з/с пішуцца  залежнасці ад пазіцыі:
а) прыстакі на з- пішуцца перад звонкімі зычнымі: размагніціць, размежаваць, бездакорна, знос;
б) прыстакі на с- пішуцца перад глухімі зычнымі: скончыць, расшырэнне, сфармуляваць.

5.7. Правапiс назонiка
Пры напiсаннi назонiка найбольшую цяжкасць выклiкае выбар канчатка назонiка 2 скл. у Родным i Месным склонах . Канчаткi  данных назонiках залежаць ад нацiску , тыпу асновы i некаторых семантычных прымет (адушаленнасцi, абстрактнасцi, зборнасцi)

Родны склон

-а(-я)
назонiкi з суфіксам –ок(-ёк): правадок – правадка;
назонiкi , якiя абазначаюць :
1) асобу i iстоту : кіраніка, каня;
2) канкрэтныя прадметы рэчаiснасцi , якiя паддаюцца лiчэнню , або iх часткi: святлафільтра, электрода;
3) органы i часткi цела чалавека , жывелы : носа , iлба , але : твару ;
4) пэныя прамежкi часу , меры дажынi , плошчы , вагi , абему , грашовыя адзiнкi : года , рубля , але : веку , ранку , абеду , з году  год , без году тыдзень ;
5) тэрмiны альбо канкрэтныя паняццi :лагарыфма, косiнуса ;
6) грамадскiя арганiзацыi , установы , ваенныя падраздзяленнi : штаба, ліцэя;
7) назвы танца , гульня , спарт. гульня : вальса, тэнiса;
8) геаграфiчныя i астранамiчныя паняццi , населеныя пункты i мясцовасцi: горада , мыса, Вiцебска.


-у(-ю)
абстрактныя назонiкi , якiя абазначаюць:
1) абстрактна-разумовыя паняццi , адцягненыя якасцi , прыметы, апрадмечаныя дзеяннi , стан , адчуваннi , пачуццi: выніку, смутку, бегу, вопыту;
2) напрамкi  прасторы, месца, форму, памер, неакрэсленыя прамежкi часу: мінімуму, шляху, моманту, але подня;
3) грамадскiя фармацыi, сацыяльна-палiтычныя i навуковыя плынi, тэорыi: капiталiзму, атэiзму;
4) зявы прыроды, стыхiйныя бедствы: дажджу, пажару;
5) захворваннi: тыфу, грыпу;
6) падзеi  грамадскiм жыццi: кiрмашу, фестывалю;
рэчыныя назонiкi: алюмiнiю, пластыку, але: аса, хлеба;
зборныя назонiкi: лесу, люду.



У множным ліку склонавыя канчаткі назоніка у асноным уніфікаваны.
Большасць назоніка 1-га скланення жываецца з нулявым канчаткам: сістэм, машын, клавіятур.
Калі аснова заканчваецца збегам зычных ці іх падажэннем, ужываецца канчатак –а(-я): форма, пераможца, тошча.
У назоніках з асновай на –к ужываецца нулявы канчатак: стыковак, насечак, катушак.
Назонікі 2-га скланення  Родным склоне множнага ліку маюць канчаткі –о(-ё) пад націскам і –а(-я) - не пад націскам: слупо, трыёда, элемента.


Месны склон
У Месным склоне назонікі 2 скланення  залежнасці ад асновы і лексічнага значэння маюць канчаткі:


назонiкi з цвердай асновай: алмазе, прагрэсе, арыгінале;
неасабовыя назонiкi на г , х , якiя чаргуюцца з з , с: на начлезе, на парозе;


неасабовыя назонiкi з мяккай асновай: на агні, у планетарыі;


асабовыя назонiкi з асновай на зацвярдзелы i г , к , х: пры загадчыку, аб Мележу, аб бацьку;
неасабовыя назонiкi на к: у зборніку, у рухавіку, на пад’ёмніку;
назонiкi на г, х, калi яны не змяняюцца на з , с: аб біёлагу, аб подзвiгу, на флангу;
назонiкi пост : на посту;



неасабовыя назонiкi на зацвярдзелы: на манометры, аб продажы, у вершы;



асабовыя назонiкi на мяккi : аб герою, Андрэю;



некаторыя назонiкi нiякага роду з нацiскам на канчатку: у малацэ;
назонiк двор (вулiца) – на дварэ .


5.8. Правапіс прыметніка
Пішуцца праз дэфіс:
а) прыметнікі , утвораныя ад двух сло, якія абазначаюць ранапраныя паняцці (паміж імі можна ставіць злучнік і): электронна-фатонны, фізіка-тэхнічны;
б) прыметнікі, утвораныя ад складаных сло, якія пішуцца праз дэфіс: прэс-рэкламны, пінг-понгавы, порт-артурскі;
в) прыметнікі, утвораныя з двух сла са значэннем дадатковага адцення колеру, якасці, геаграфічных назва або напрамка свету: паднёва-заходні, кісла-салодкі.
Пішуцца разам:
а) прыметнікі, утвораныя са спалучэння сло, з якіх адно падпарадкавана другому: радыётэхнічны (тэхнічнае радыё), цёмнавалосы (цёмныя валасы);
б) прыметнікі, утвораныя ад складаных сло, якія пішуцца разам: самаініцыятыны, электраэнергетычны;
в) прыметнікі, якія твораны ад спалучэння прыслоя з прыметнікам ці дзеепрыметнікам і абазначаюць адзінае паняцце: цяжкадаступны, ранняспелы.
Суфіксы –еньк-, -эньк-, -аньк- у памяншальналаскальных формах прыметніка пішуцца з мяккім знакам (новенькі, маленькі). Мяккі знак пішацца перад суфіксам –ск- у прыметніках, утвораных ад назва пора года і месяца на –нь (чэрвеньскі, снежаньскі, восеньскі). Іншыя прыметнікі, утвораныя ад назоніка на –нь, пішуцца без мяккага знака ( дзённы, карэнны).
Прыметнікі, утвораныя ад назоніка на –н- і –мя, пішуцца з дзвюма літарамі н (электронны, плённы, даменны, племянны, але палымяны). Суфіксы –енн-, -энн- пішуцца з дзвюма літарамі н, а суфіксы –ан-, -ян-, -ін-, -ын- - з адной (ледзяны, паветраны, абедзенны).
Спалучэнні зычных асновы к, т, ц, ч з суфіксальным с на пісьме перадаюцца літарай ц: лабарант + -ск- = лабаранцкі, кандыдат + -ск- = кандыдацкі. Спалучэнне дс на пісьме перадаецца нязменна: завод – заводскі.
У прыметніках, утвораных пры дапамозе суфікса –ск- ад назва нацыянальнасцей, народнасцей і геаграфічных аб’екта на г, к, х, з, ж, ш, зычныя асновы і суфікса не змяняюцца: пражскі, чэшскі, кіргізскі.
Прыметнікі, утвораныя пры дапамозе суфікса –ск- ад назоніка з асновай на –с, пішацца адна літара с: матрос – матроскі, тунгус – тунгускі.
Прыналежныя прыметнікі, утвораныя ад уласных імёна, пішуцца з вялікай літары: Пеце, Пятро, Янка.

5.9. Напісанне лічэбніка разам і праз злучок (дэфіс)
Пiшуцца разам складаныя парадкавыя лічэбнікі, што заканчваюцца на -дзесяты, -соты,-тысячны, -мільённы, - мільярдны, часткі якіх напісаны літарамі: васьмісоты, чатырохтысячны, васьмiдзесяцiсямiмiльенны, дваццацімільярдны.
Пішуцца праз злучок:
-лічэбнікі на тысячны, -мільённы, -мільярдны, калі першая іх частка напісана лічбамі: 5-тысячны, 3-мільённы, 7-мільярдны.
-парадкавыя лічэбнікі, напісаныя лічбамі з граматычным канчаткам: 8-га, 105-ы, 10-му, 30-ай.
-лічэбнікі, якія абазначаюць прыблізны лік, незалежна ад таго, напісаны яны лічбамі ці літарамі: 5-7 гадо, год-другі, праз 25-30 дзён, восем-дзввяць сло, два-чатыры месяцы.

5.10. Правапіс канчатка лічэбніка
Скланенне колькасных лічэбніка мае свае асаблівасці.
Лічэбнік адзін (адна, адно, адны) скланяецца, як прыметнікі з цвёрдай і зацвярдзелай асновай. Лічэбнікі адзін, адно заховаюць адрозненне  родзе толькі  назоным склоне. Лічэбнік адна  Родным і Творным склонах мае варыянтныя канчаткі -ой(-ае), -ой(-ою): адной, аднае; адной, адною.
Лічэбнікі два, дзве, абодва, абедзве маюць дзве асновы ва сіх склонах цвёрдую, калі жываюцца з назонікамі мужчынскага і ніякага роду, і мяккую з назонікамі жаночага роду: двух канала, двума каналамі, на двух каналах; дзвюх канструкцый, дзвюма канструкцыямі, у дзвюх канструкцыях.
Лічэбнікі ад пяці да дваццаці і трыццаць скланяюцца, як назонікі 3-га скланення тыпу маладосць, смеласць: пяці, шасці, дваццаці, трыццаці.
У складаных лічэбніках пяцьдзесят восемдзесят і дзвесце дзевяцьсот пры скланенні змяняюцца абедзве часткі: шасцідзесяці, пяцісот; шасцюдзесяццю, пяццюстамі
Лічэбнік дзвесце выступае  форме жаночага роду толькі  Назоным і Вінавальным склонах. Ва сіх астатніх склонах ён прымае форму мужчынскага роду: дзвесце – двухсот.
Пры скланенні састаных колькасных лічэбніка змяняецца кожнае слова асобна: сто дваццаць тры, ста дваццаці трох і г. д.
Лічэбнікі сорак і сто маюць дзве формы: сорак, сто у Назоным і Вінавальным склонах, сарака, ста ва сіх астатніх.
Зборныя лічэбнікі скланяюцца, як прыметнікі з адпаведнай асновай: двое, пяцёра як летнія, добрыя;дваіх, пецярых як летніх, добрых.
Пры скланенні дробавых лічэбніка змяняюцца абедзве іх часткі (лічнік і назонік): дзвюх пятых, тром пятым, трыма пятымі.
Лічэбнік тысяча скланяецца, як назонік 1-га скланення тыпу задача; мільён, мільярд як назонікі 2-га скланення тыпу горад. У Творным склоне лічэбнік тысяча мае дзве формы тысячай і тысяччу.
Простыя і складаныя парадкавыя лічэбнікі скланяюцца, як прыметнікі: другога, сёмага, пяцідзесятага.
У састаных парадкавых лічэбніках пры скланенні змяняецца толькі апошняе слова: дзвесце сорак трэці, дзвесце сорак трэцяга і г. д.

5.11. Правапіс прыслоя
Разам пішуцца:
утвораныя спалучэннем прыназоніка з прыслоямі: назатра, залетась, насупраць;
утвораныя спалучэннем прыназоніка з рознымі склонавымі формамі кароткіх прыметніка: дабяла, змалку, паціху;
утвораныя спалучэннем прыназоніка ”у”,”на” з понымі прыметнікамі жаночага роду  Вінавальным склоне: упустую, надалую;
утвораныя спалучэннем прыназоніка ”у”,”на” з лічэбнікамі: удвух, надвое;
утвораныя спалучэннем прыназоніка з займеннікамі і рознымі формамі поных прыметніка: нашто, затым, нізашто, збольшага;
у якія ваходзяць словы ”што” і ”сама”: штодзень, таксама, штогод;
утвораныя спалучэннем прыназоніка з рознымі склонавымі формамі назоніка, якія  сучаснай мове самастойна не жываюцца: досыць, да-спадобы, насцеж;
прыслоі з шырокім прасторавым і часавым значэннем, якія маюць у сваім складзе назонікі вечар, ранак, ноч, дзень, верх, ніз, гара, даль, высь, бок, перад, пачатак, раз: увечары, угары, уверх, удаль;
утвораныя спалучэннем прыназоніка з назонікамі, паміж якімі нельга без змены сэнсу паставіць азначэнне (або пытанне): дадому,накрыж.
Праз злучок пішуцца прыслоі:
на – аму, -яму, -ому, -му, -ску, -цку, -ы, + па-першае: па-мойму, па-сучаснаму, па-мужчынску, па-пятае;
утвораныя патарэннем таго самага слова: ціха-ціха, мала-памалу.
Асобна пішуцца:
спалучэнне назоніка, якія пачынаюцца галоснай, акрамя ”о” і ”у”,з прыназонікам ”у”: у абдымку, у абрэз, у адзіночку;
спалучэнні назоніка з прыназонікамі ”без”, ”з”, ”да”, ”на”: без аглядкі, з ходу, да зарэзу, на жаль;
пішацца асобна кожнае слова  выразах: усё рона, як след (але якраз), без дай прычыны, без дай рады, як бачыце.

5.12. Правапіс дзеепрыметніка
Самымі пашыранымі  беларускай мове з’яляюцца прыметнікі з суфіксамі –л-, -н-, -ен-, -ан-, -т-: распрацаваны, унесены, узняты.
Дзеепрыметнікі жаночага і ніякага роду, а таксама дзеепрыметнікі множнага ліку з суфіксамі –ш-, -ш- непажаданыя  сучаснай літаратурнай мове.
Недапушчальным з’яляецца жыванне  беларускай мове дзеепрыметніка мужчынскага роду з суфіксамі –ш-, -ш-, так як яны супадаюць з дзеепрыслоямі і выклікаюць двухсэнсонасць выказвання.
Нехарактэрнымі для беларускай літаратурнай мовы з’яляюцца суфіксы –уч-, -юч-, -ач-, -яч-, -ем-, -ім-. Іх ужыванне абмежавана навуковым і публіцыстычным стылямі.
Пры перакладзе на беларускую мову дзеепрыметніка з нехарактэрнымі суфіксамі мэтазгодна замяняць іх: а)дзеепрыметнікамі з іншымі суфіксамі ; б)аднакаранёвымі дзеясловамі ; в)назонікамі ; г)даданымі азначальнымі сказамі

5.13. Правапіс канчатка дзеяслова.
У залежнасці ад спражэння (змяненне дзеяслова па асобах і ліках у цяперашнім і будучым часе абвеснага ладу) дзеясло мае пэную сістэму канчатка асабовых форма. Дзеясловы падзяляюцца на I і II спражэнні. Тып спражэння, калі канчаткі дзеяслова ненаціскныя, лепш вызначаць па інфінітыве. Да II спражэння адносяцца дзеясловы на –іць, -ыць ( акрамя аднаскладовых тыпу біць, ліць, крыць, мыць і інш.), а таксама дзеясловы на –аць, -ець, дзе а, е з’яляюцца беглымі ( гнаць – ганю, спаць – сплю, вярцець – вярчу, глядзець - гляджу ). Усе астатнія дзеясловы адносяцца да I спражэння. Дзеясловы бегчы, есці, даць маюць канчаткі I і II спражэння і адносяцца да ліку рознаспрагальных.
Табліца канчатка дзеяслова I і II спражэння.
лік
асоба
I спражэнне
II спражэнне

адзіночны
1-ая
-у, -ю: існую, вывучаю,
-у, -ю: гашу, тлумачу


2-ая
-еш, -эш, -аш: існуеш, вывучаеш
-іш, -ыш: гасіш, тлумачыш


3-яя
-е, -э, -а: існуе, вывучае
-іць, -ыць: гасіць, тлумачыць

множны
1-ая
-ом, -ём, -ам, -ем: існуем, вывучаем
-ім, -ым: гасім, тлумачым


2-ая
-еце, -аце, -яце: існуеце, вывучаеце
-іце, -ыце: гасіце, тлумачыце


3-яя
-уць, -юць: існуюць, вывучаюць
-аць, -яць: гасяць, тлумачаць


5.14. Правапіс прыназоніка, часціц, злучніка
Пішуцца разам:
прыназонікі, якія тварыліся шляхам зліцця прыназоніка з назонікамі: напаказ, падчас;
прыназонікі, якія жываюцца і  якасці прыслоя, утвораных шляхам зліцця прыназоніка з назонікамі: замест, наперарэз;
злучнікі, якія тварыліся шляхам зліцця прыназоніка з займеннікамі ці словамі колькі, столькі, затое, прычым, прытым, паколькі, пастолькі  адрозненне ад спалучэння прыназоніка з адпаведнымі займеннікамі ці неазначальна-колькаснымі словамі: за тое, пры тым;
злучнікі ажно, або, нібы, нібыта, каб;
займеннікі і прыслоі з часціцамі –сь, -ся, -сьці: дзесьці, хтосьці.
Пішуцца праз злучок:
складаныя прыназонікі з-за, з-пад, з-над, па-над, з-па-над, па-з;
словы з часціцамі абы-, -небудзь, -то: абы-хто, зрабіць-то, дзе-небудзь.
Пішуцца асобна:
Часціцы бы(б),жа(ж). Пасля сло на галосны пішуцца часціцы ж, б. Пасля сло, якія заканчваюцца на зычны, пішуцца жа,ба: выкана бы, інсталява бы, запраграмавалі б, там жа, усё ж.


5.15. Правапіс не(ня) і ні
Не(ня) пішацца разам:
калі слова без не(ня) не жываецца: неахайна, неслух, недахоп;
калі слова з не набывае супрацьлеглае значэнне; гэта слова можна замяніць сінонімам без не: невысокі – нізкі, няцяжкі – лёгкі;
з понымі дзеепрыметнікамі, калі пры іх адсутнічаюць паясняльныя словы або супрацьпасталенні: непрачытаная кніга, невыкананая праграма;
з прыметнікамі, дзеепрыметнікамі і прыслоямі пры наянасці сло вельмі, амаль, зусім, выключна, часткова, надзвычай: выключна няцяжкае заданне, зусім невыкананая работа;
у прыстацы неда-, якая мае значэнне непанаты дзеяння: недадуманая ідэя, недапрацаваны артыкул;
у займеннікамі і прыслоямі, калі на не падае націск: нехта, нехаця.
Не пішацца асобна:
з дзеясловамі, кароткімі дзеепрыметнікамі, дзеепрыслоямі, лічэбнікамі, службовымі словамі: не адкры, не думаючы, не прадумана (пытанне);
з назонікамі, прыметнікамі, прыслоямі і дзеепрыметнікамі пры наянасці супрацьпасталення: не проста, а складана;
з понымі дзеепрыметнікамі пры наянасці паясняльных сло: не падлічаны мною, не сказаны своечасова;
калі не ваходзіць у склад узмацняльных адмоя: не зусім, не вельмі;
з нязменнымі словамі, якія з’яляюцца выказнікамі  сказе: Гэта не проста;
са словамі, якія пішуцца праз злучок: не па-сяброску, не афіцыйна-справавы.
Ні пішацца разам:
са словамі, якія без ні не жываюцца (нікудышны, ніводны );
з адмонымі займеннікамі і прыслоямі (ніхто, нідзе );
у словах нібы, нібыта.
Ва сіх астатніх выпадках ні пішацца асобна (ні гуку, хто б ні ).:

Практычныя заданні да раздзела “Элементы беларускага правапісу”

Практыкаванне 1. Пастаце спалучэнні сло  форме Роднага і Меснага склона адзіночнага ліку. Растлумачце правапіс канчатка.

Тэхнічны паказчык, праводзячы канал, дыферэнцыяльны змацняльнік, банк даных, біпалярны транзістар, насычаны рэжым, высокі зровень, кантраліруемы параметр, паправадніковы матэрыял.

Прктыкаванне 2. Складаныя прыметнікі напішыце разам або праз злучок. Растлумачце правапіс.
Навукова-метадычны, тонкаплёначнае, складанапрофільны, электрагідраімпульснае, тэрмадынамічны, шклокрышталічны, унутрыцыклавая, тэмпературна-вільготнасны, сустрэчна-паралельны, высокавільготны, афіцыйна-справавы, нізкасортны, трохузроневы.

Практыкаванне 3. Устаце, дзе трэба, прапушчаныя літары. Абгрунтуйце свой выбар.
Гіган...кі, чыта...кі, восен...кі, інстыту...кі,намагніча...ы, завод...кі, турыс...кі, кантрас...ны, ведамас...ны, балас...ны, выяз...ны, выдзелен...ы, асістэн...кі, раз...лаван...ы, ра...біты.

Практыкаванне 4. Запішыце лічбы словамі. Атрыманыя лічэбнікі праскланяйце. Ад колькасных лічэбніка утварыце парадкавыя, праскланяйце іх.
5, 148, 50, 221 тысяча, 3/5

Практыкаванне 5. Напішыце прыслоі асобна, разам або праз злучок.
Абы(як), па(гадзінна), што(год), на(зад), па(першае), у(трох), як(след), па(свойму), на(ускасяк), што(раз), па(асенняму), без(разбору), на(памяць), най(хутчэй), так(сама), з(большага).

Практыкаванне 6. Часціцы не(ня), ні напішыце разам ці асобна. Растлумачце іх правапіс.
(Не)абходнасць; (не)аднародны; (не)пасрэдны; (не)калькі; (не)падзелены на часткі; (не)йронны; (не)хто іншы, як; (ні)што іншае не; (не)аналізуючы; (не)гнуткі, а ; я (не)супраць; зусім(не); (ні)як; куды б (ні/не)звяртася; часткова (не)зразумелы.

Практыкаванне 7. Напішыце прыназонікі, злучнікі, часціцы адпаведна іх правапісу.
Дзе(сці/сьці), за(кошт), на(роні)з, не(залежна)ад, па(за), на(кшталт), у(адрозненне)ад, усё(ж/жа), ён(жа/ж), ка(б), ні(бы), прыне(сьці/сці), адкры(б/бы), у(сувязі)з, таму(што), у(залежнасці)ад, за(тое).

Практыкаванне 8. Спішыце словы. Устаце, дзе трэба, прапушчаныя літары.
Бя...шумны, абы...сці, сузор...е, міл...ён, с...мнаццаць, абы...граць, ра...біць, напружанас...ць, знач...нне, зав...ршыць, ды...пазон, у...дзеянне, блі...кі, кр...тэрый.

Практыкаванне 9. Перакладзіце тэкст на беларускую мову, заховаючы правілы беларускага правапісу.
Конструкции современных радиолектронных средств отличаются значительной сложностью и разнообразием. Они представляют сложный комплекс, состоящий из десятков и сотен тысяч элементов и устройств различных по свойствам и физическому содержанию функционирования, сложно механически и электрически соединенных между собой. Этот комплекс предназначен для преобразования сигналов, несущих информацию, и выдачи её в необходимой для потребителя форме.
Целый ряд причин приводит к тому, что конструкция РЭС оказывается очень сложной. Действительно, в РЭС происходят сложные преобразования разнообразных сигналов по форме, частоте, фазе, длительности и т.д.. В её проводниках протекают токи и действуют напряжения от долей микровольт до киловольт, магнитные и электрические поля с частотами от долей до 10 Герц.
Очень разный характер и уровень сигналов в разных проводниках и элементах, которые трудно разнести из-за ограниченных габаритов РЭС,могут приводить к значительному взаимовлиянию и искажению информации.
Конструкция РЭС взаимосвязана с электрической схемой, в соответствии с которой осуществляется электрическое соединение между собой элементов с определенными электрическими и электромагнитными свойствами...















Кантрольныя работы
Выбар варыянта кантрольнай работы

Варыянт кантрольнай работы выбіраеце па апошняй лічбе  нумары Вашай заліковай кніжкі (ад 1 да 14), калі апошняя лічба больш за 14, то варыянт кантрольнай работы будзе роны суме лічба. Напрыклад, калі № заліковай кніжкі -15 - варыянт кантрольнай работы № 6 (15=1+5), калі № заліковай кніжкі -79 - варыянт кантрольнай работы № 7 (79=7+9=16=1+6).


Паслядонасць выканання работы

Для выканання кантрольнай работы неабходна выбраць патрэбны *варыянт (адзін з 14) з ніжэй размешчанага спісу шляхам навядзення курсора і шчачка левай кнопкай мышы. Пасля таго, як адкрыецца файл з патрэбным варыянтам, скапіруйце яго на асобны файл. Далейшая работа будзе выконвацца  створаным Вамі файле.
Работу выконваеце  Microsoft Word, шрыфтTimes New Roman №14.
Файл у фармаце Word 97-2003 або  фармаце RTF. Для гэтага проста захавайце Ваш файл у адпаведным фармаце па камандзе "Сохранить как..." меню Word. Архівіраваць работу не абавязкова, але калі архівіруеце, то пажадана, каб гэта бы архіватар WinZip.

Для выканання Задання 1 неабходна важліва прачытаць умову задання. Выдзеленыя словы ва мове задання маюць тлумачэнні, якія знаходзяцца  гіпертэкставай спасылцы. Для таго, каб выклікаць спасылку, неабходна навесці курсор на выдзеленае слова і дачакацца, пакуль не з’явіцца казальнік далоні, пасля гэтага шчокніце левай кнопкай мышы. На маніторы з’явіцца тэкст даведкі. Калі прыведзенай інфармацыі недастаткова, звярніцеся да адпаведнага раздзелу электроннага дапаможніка, таксама карыстаючыся гіпертэкставай спасылкай. Пасля таго, як умова задання стане зразумелай, прыступайце да выканання непасрэдна самога задання. Для гэтага размяркуйце прыведзеныя словы па групах, якія прапанаваныя  заданні.

Гіпертэкставыя спасылкі  Заданні 2, 3, 4, 5, 6 выклікаюцца па аналогіі з Заданнем 1.
Для выканання Задання 2 неабходна прывесці прыклад навуковага тэксту (увесці тэкст у памеры 120-140 сло з любой навуковай крыніцы) і пасля таго, як тэкст будзе ведзены, выпісаць з яго словы, спалучэнні сло або сказы, якія адпавядаюць умове задання.
Для выканання Задання 3 неабходна  гэтым жа заданні зрабіць копію прапанаванага тэксту і  гэтай копіі выправіць знойдзеныя памылкі.
Для выканання Задання 4 неабходна весці тэкст любога навуковага тэксту (пажадана па Вашай спецыяльнасці) і пасля гэтага сфармуляваць і запісаць тэзісы, якія будуць адпавядаць зместу прапанаванага Вамі тэксту.
Для выканання Задання 5 неабходна зрабіць копію прыведзенага тэксту і  копіі выправіць памылкі.
Для выканання Задання 6 неабходна:
а) перакласці тэкст на беларускую мову;
б) знайсці і падкрэсліць у перакладзе месцы, дзе магла б быць дапушчана памылка пад уплывам граматыкі, словатварэння і сінтаксісу рускай мовы; выпісацье гэтыя месцы і вызначыць від магчымай інтэрферэнцыі.
Узор на прыкладзе аднаго сказа:
Прадсталенне даных у графічным выглядзе дазваляе рашаць самыя разнастайныя задачы..
у – сінтаксічная (в),
дазваляе – марфалагічная (дазваляет),
самыя – марфалагічная (самые),
разнастайныя – марфалагічная (разнастайные);
в) выпісаць тэрміны.



Варыянты кантрольных работ


Варыянт 1
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Азон, шрыфт, гаспадарка,аптычны дыск, плошча, нямашака, зубарыць, лета,камп’ютэрны вiрус, стукач, санорны гук, школа, фiлонiць, дзiценак, мiкраэлектронiка,перадаваць.
Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.
Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Камп`ютарны вiрус – гэта спецыяльна напiсаная невялiчкая па памерах праграма, якая можа “прыпiсваць” сябе да iншых праграм, а таксама дзень пры днi выконваць розныя непажаданыя дзеяннi на камп`ютары. Бяда, калi такая праграма пачынае работу
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце, выпраце iх.
Стварэнне аутаматызаванных сiстэм кiравання – заканамерный этап на шляхе развiця i дасканальвання метадау i тэхналогiй кiравання сучастнай вытворчасьцю, галiнамi народнай гаспадаркi, сiстэмамi массавага абслугоування i iнш.. Неабходнасьць аутамацiзацыi працэсса кiравання абумоулена многiмi прычынамi. Паскараюцца тэмпы роста выпускаемай прадукцыi, узрастает складанасьць абьектау кiравання i умова iх функцыянiравання, узмацняецца канцэнтрацыя i спецыялiзацыя вытворчасьцi, змяняецца склад прадукцыi і яеспажывецкiх якасця.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Предметом электронной техники является теория и практика применения электронных, ионных и полупроводниковых приборов в устройствах, системах и установках для различных областей народного хозяйства. Гибкость электронной аппаратуры, высокие быстродействия, точность и чувствительность открывают новые возможности во многих отрослях науки и техники.
Радио (от латинского “radiare” – излучатель, испускать лучи) –
способ беспроволочной передачи сообщений на расстояние посредством электромагнитных волн (радиоволн), изобретённый русским учёным А.С.Поповым в 1985 году;
область науки и техники, связанная с изучением физических явлений, лежащих в основе этого способа, и с его использованием в связи, вещании, телевидении, локации и т.д.
Радио, как уже было сказано выше, открыл великий русский ученый Александр Степанович Попов. Датой изобретения радио принято считать 7 мая 1895 г., когда А.С.Попов выступил с публичным докладом и демонстрацией работы своего радиоприемника на заседании Физического отделения Русского физико-химического общества в Петербурге.
Развитие электроники после изобретения радио можно разделить на три этапа: радиотелеграфный, радиотехнический и этап собственно электроники.
В первый период (около 30 лет) развивалась радиотелеграфия и разрабатывались научные основы радиотехники. С целью упрощения устройства радиоприёмника и повышения его чувствительности в разных странах велись интенсивные разработки и исследования различных типов простых и надёжных обнаружителей высокочастотных колебаний – детекторов.


Варыянт 2
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Есцi, шпора, зiма, файл, майткi, дуб(чалавек), сцэнарый, харэй, памяць, база даных, кнiга, лямешка, саян, зваротак, смех, выконваць, мiкрасхема..
Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.
Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказау. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Небывалы рост аб`ёму веда, па сутнасцi, робiць усё больш складаным удзел чалавека  вытворчасцi iнфармацыi i атрыманнi неабходных яму ж даных пры дапушчальных затратах часу i фiнансавых сродка. Трэба канстатаваць, што сучасныя сiстэмы проста не спраляюцца з патокам iнфармацыi, а iхнiх магутнасця кот наплака
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Аутаматызаванная сiстэма кiраванiя складаецца с косплекса узаемасвязанных падсiстэм. Выдзеленне падсiстэм ажыцяуляецца у суадносiнах з iх спецыфiчаскiмi рысамi па функцыянальным, структурна-арганiзацыйным i iншым прыкметам. Пры гэтым у АСК выдзяляюцца функцыянальная i забеспечваючая часткi. Функцыянальная частка падзяляецца на падсiстэмы у вынiку яе дэкампазiцыi у атпаведнасьцi з выконваемымi функцыямi кiравання i змяшчае рашэннi па гэтым функцыям. Забеспечваючая частка з’яуляецца базай для стварэння i работы функцыанальных падсiстэм.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце o перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
В месте приёма на радиосигнал могут накладываться электромагнитные колебания от посторонних источников радиоизлучений, способные помешать правильному воспроизведению сообщения и они называются поэтому помехами радиоприёму. Неблагоприятное влияние на качество радиосвязи могут оказывать также изменяющиеся во времени затухания радиоволн на пути от передающей антены к приёмной.
Влияние этих помех на приём особенно велико на больших расстояниях. Использование радиоволн в радиолокации и других областях техники потребовали обеспечения одновременного функционирования, без взаимных помех, различных систем и средств, использующих радиоволны, - обеспечение их электромагнитной совместимости.
Расространение радиоволн в открытом пространстве делает возможным в принципе приём радиосигналов, передаваемых по линиям радиосвязи, лицам, для которых они не предназначены. В этом – недостаток радиосвязи, по сравнению с электросвязью по кабелям, радиоволноводам и другим закрытым линиям.
Поэтому существует потребность применения автоматических средств засекречивания радио-сигналов. Такие средства засекречивания применяются сегодня различными спецслужбами и некоторыми подразделениями милиции.
Передача на значительные расстояния достигается применением многократной ретрансляции в линиях радиорелейной связи или с помощью спутников связи, находящихся на большой высоте (около 40 тыс. км. над землёй).


Варыянт 3
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Смяяцца, будыль,аперацыйная сiстэма, ташнiлака, дэкарацыя, скальпель, хваля,сiдзюк, клен, слова, нямашака, цiхi, пуц, мядовы, студэнт, iнтэграл , iсцi.
Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.
Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказау. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Ажно восем-дзесяць гадко назад манахромны лазерны прынтар бы дастаткова, вiдаць, дарагiм i гады у рады сустракауся у асабiстым выкарыстаннi альбо у офiсе невялiчкай кампанii. Зараз прынтар ста самым распаусюджаным апаратам для манахромнага друку
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Практычна кожный кары стальнiк камп’ютара сустракаецца с неабходнасццю падрыхтокі тых цi iншых дакумента – артыкула, служэбных запiсак, справасдач,рекламных матарыяла i г.д.. Зразумела, что гэтыя дакументы можна падрыхтаваць i бяз персанальнага камп’ютару, на прыклад, на пiшушчай машынке.
Аднак, з з’яуленнем персанальных камп’ютара стала значна прасцей i зручней падрыхтаваць дакументы пры дапамоге камп’ютара. Тэкст радагуемага дакументу выводiцца на экран, i карыстальнiк можа рабiць паправкі.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Если вы имеете опыт продолжительной работы с ПК, то, возможно, уже сталкивались с компьютерными вирусами или хотя бы слышали о них. Компьютерный вирус - это программа, производящая в вашем ПК действия, в которых вы не нуждаетесь и о которых не подозреваете. Главной особенностью является способность к “размножению”, т.е. к созданию мно жества готовых к дальнейшей работе экземпляров вируса.
Являвшиеся первоначально вполне невинным развлечением скучающих программистов компью-терные вирусы сегодня стали настоящим бедствием для пользователей ПК: количество и типы таких программ растут с ужасающей скоростью, а сами вирусы в ряде случаев приобрели весьма неприятные свойства – некоторые из них способны уничтожать файловую структуру дисков со всеми катастрофическими для пользователя последствиями.
В литературе описывается беспрецендентный случай, когда вирус за три дня (с 2 по 4 ноября 1988г.) вывел из строя фактически всю компьютерную сеть США. Были порализованы компьютеры Агенства национальной безопастности, стратегического командования ВВС США, локальные сети всех крупных университетов и исследовательских центров. Лишь в последний момент удалось спасти систему управления полётом космических кораблей Шаттл.
Положение было настолько серьёзным, что к расследованию немедленно приступило ФБР. Ви-новником катастрофы, причинившей ущерб более 100 миллионов долларов, оказался студент вы-пускного курса Корнеллского университета Р. Моррис, придумавший достаточно хитрую разно-видность вируса. Он был исключён из университета с правом восстановления через год и приговорён судом к уплате штрафа в 270 тысяч долларов и трем месяцам тюремного заключения.


Варыянт 4
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Горад, лексiкалогiя, вясна,дысплей, два, чукi, кабак, кулiсы, нелапы, браузер, галуза, праца, гiпатэнуза, файл, будаваць, дзiця, дыферэнцыял.
Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.
Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Сканер - гэта стройства воду  ЭВМ iнфармацыi, як высветлiлася, непасрэдна з папяровага дакумента. Можна водзiць тэксты, схемачкi, малюначкi, графiкi, фотаздымкi i iншую iнфармацыю. Сканеры з`яуляюцца важнейшым звяном электронных сiстэм валтузнi з дакументамi i неабходным дакументам любога “электроннага стала”.
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5.Знайдзiце памылкi. Выпраце iх.
Стэлс-вiрусы падманьваюць антывiрусные прграммы i у вынiку застаюцца нязаважаннымi. Тым не меньш, есць просты метад атключыць механiзм маскiрокi cтэлс-вiруса. Для гэтага неабходна загрузiць камп’ютар с незаражаннай сiстэмнай дыскетай i адразу, незапускаючы iншых праграм з дыску камп’ютэра , праверыць яго антывiруснай праграмай.
Пры загрузке с сiстэмнай дыскеты вiрус не можа атрымаць кiраванне i усталяваць у аператывнай памяцi рэзiдэнтны модуль, якi рэалiзовае стелс-механiзм. Антывiрусная праграма сможа прачытаць iнфармацыю, сапрадна запiсанную на дыске, i лехка выявiць вiрус.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Компакт-диск состоит из трех слоев - основного, сделанного из пластмассы, отражающего, выполненного из алюминия или серебра, и защитного - из прозрачного лака полиакрилата. Основной слой несет полезную информацию, закодированную в выжженных в нем микроскопических углублениях. Производство компакт-дисков чем то напоминает выпуск грампластинок, поскольку в обоих случаях используется метод штамповки или прессования. Отличие состоит в том, что для создания первых необходимо освоить тончайшую технологию переноса миллиардов углублений-ямочек с эталонного диска на тиражируемые.
Эталонный диск изготавливают из очень чистого нейтрального стекла и покрывается специальной пластиковой пленкой. Затем мощный записывающий лазер с числовым программным управлением от компьютера наносит на эту пленку ямочки различной длины, содержащие полезную музыкальную информацию. Процесс тиражирования с эталонного диска состоит в получении негативов основной матрицы и нескольких позитивов, используемых для штамповки серийных лазерных дисков.
В основе работы лежит явление фотоэффекта. Принцип системы считывания состоит в том, что лазерный луч диаметром 1.6 мкм направляется на поверхность компакт-диска, вращающегося с большой скоростью. Отражаясь от нанесенных на диск углублений, луч попадает на светоприемник (фотоэлемент), который в зависимости от характеристик падающего на него света выдает очень слабые электрические сигналы различной величины, который содержит информацию в виде цифр, состоящую из нулей и единиц.


Варыянт 5
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Кумпал, гуляць, дзеясло,дваццаць, жыццё, цверды дыск, сiстра,карысны, флюс, вясна, ето, ладаваць, галава, рампа, барацьба, шчока, рэзiстар.
Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.
Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Iнтэрнэт – гэта вялiкая колькасць камп`ютара, размешчаных па сiм белым свеце i злучаных памiж сабой кабелем, радыё цi спадарожнiкавым сiгналам. Гэта ж глабальная камп`ютарная сетка, пры дапамозе якой льга перадаваць даныя з аднаго камп`ютэра  другi
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Базы данных – гэта сукупнасьць, вызначанных для заховання вялiкiх аб’ёма iнфармацыi i праграмных модуля, якiя здзяйсняюць кiраванне данымi, iх выбарку, сарцiроку i iншыя падобные дзеяння. Iнфармацыя базы даных заховаецца у адной або некалькi таблiцах. Любая таблiца с даннымi складаецца з набора аднатыпных запiсей, размешчанных адна за адной. Яны уяляюць сабой радкi таблiцы, якiе можна дабауляць, знiшчаць або змяняцт. Кожный запiс з’яуляецца наборам iменаванных палё або ячэек, якiе могуць заховаць самаю разнастайную iнфармацыю, пачыная ад нараджэння i заканчвая падрабязным апiсаннем кулiнарнага рэцэпту.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.

Зарождение телевидения относится к 70-м годам прошлого столетия. Оно неразрывно связано с развитием электротехники и ее практическими применениями, в частности для связи на большие расстояния. Возможность быстрой передачи сообщений на большие расстояния в виде электрических сигналов наводила на мысль об использовании аналогичных принципов для передачи изображения на расстояние.
Первые проекты систем для электрической передачи изображений были предложены вскоре после изобретения телеграфа и относились еще не к телевидению в современном понимании этого слова, а к фототелеграфии т.е. передаче единичных неподвижных изображений (чертежей, рисунков и т.п.). Они основывались на использовании химического действия тока и применении различных механических устройств в передающем и приемном аппаратах. Передача сигналов осуществлялась по проводам,принимаемые изображения фиксировались на бумаге.
Первые успехи в передаче неподвижных изображений по линиям связи привлекли внимание ученых и изобретателей к проблеме телевидения. Но для перехода от фототелеграфии к телевидению, т.е. к непосредственной передаче движущихся изображений, требовались новые методы и технические средства, необходимо было преодолеть огромные технические трудности. Телевидение, или видение на расстоянии за пределами непосредственного зрительного восприятия объектов человеком, могло быть осуществлено на основе преобразования света в электрические сигналы.
Для практического решения проблемы телевидения нужно было найти такой способ передачи изображений, который позволял бы заменить большое количество линий связи между передающим и приемным устройствами одной линией, т.е. перейти от сложной многоканальной системы к более простой, одноканальной. Этот переход означал замену одновременной передачи всех элементов изображения поочередной.


Варыянт 6
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Лэйба, чытаць, спажывецкi кошык, малiнака, шрыфт, iдзець, iнтэграваны, чувiха, гранкi, крылы, вецер, юрдань, служба, арфаэпiя, iмпульс, дзесяць, працэсар.
Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.
Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Камп`ютар – гэта нiверсальны прыбор для перелапачвання iнфармацыi. Але ж сам па сабе камп`ютар з`яляецца проста скрыняй з наборам электронных схем. Ён не валодае ведамi нi  адной галiне свайго скарыстання. Усе гэтыя веды – у праграмах
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5. Знайдзiце  тэксце памылкi. Выпраце iх.
Iнфармацыённая тэхналогiя апрацокi данных прымяняецца для вырашэння добра структураванных задач, па якiм маюцца неабходные уваходные даные, вядомы алгарытмы i iншыя стандартныя працэдуры iх апрацокi.
Гэта тэхналогiя выкарыстоваецца на узроуне аперацыйнай дзейнасьцi персанала нявысокай квалiфiкацыi у мэтах атаматызацыi нейкiх руцiных аперацый. Пагэтаму увядзенне iнфармацыйных тэхналогiй i.сiстэм на гэтым зроне значна уздымуць прадукцыйнасць працы.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Сегодня трудно найти человека, который интересуется компьютерными технологиями, но при этом не слышал хоть что-нибудь о DVD. И все же давайте разберемся, что скрывается за этой обревиатурой. Начнем с того, как она расшифровывается. Если вы скажете, что это Digital Video Disk, то будете правы лишь частично, поскольку изначально в нее вкладывался именно этот смысл. Однако впоследствии, когда выяснилось, что данная технология просто-напросто перерастает понятие "видео", было предложено другое толкование - Digital Versatile Disk, т.е. цифровой универсальный, многофункциональный диск. Понятие DVD, действительно разрослось подобно библейскому Голиафу. Итак, что такое DVD? Это - носители информации, которые имеют такие же размеры, как и используемые в настоящее время компакт-диски, но обладают поистине гигантской емкостью - от 4.7 до 17 GB, в зависимости от формата. Последнее значение почти в 25 раз больше максимальной емкости компакт-дисков, составляющей 682 MB, и всего несколько лет назад казалось немыслимым.
Однако опять же, подобно Голиафу, технология DVD имеет уязвимые места. Например, прошедшим летом начало массового производства цифровых видеодисков было отложено из-за разногласий, связанных со стандартами и средствами защиты от копирования. Предполагалось, что широкое внедрение новинки начнется осенью прошлого года, однако теперь этого стоит ожидать не ранее второго квартала 1997 г. В результате, цифровым видеодискам придется конкурировать с перезаписываемыми дисками CD-Erasable (CD-E), которые так же дебютируют в нынешнем году, и не исключено, что многие пользователи предпочтут их дискам DVD-ROM, обеспечивающим только чтение информации (перезаписываемые диски DVD-RОM, вероятнее всего, появятся лишь через несколько лет).


Варыянт 7
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.
Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Ноч, рэлейная станцыя, расцi, кнiга, вялiкi, нямкiня, рэнтген, новы, баланс, нямашака, бабкi(грашовыя адзiнкi), карандышка, феня, целяпацца, доказ, квазiлiнейны.

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.

CD-ROM дыск – кружочак з празрыстай пластмасы, на адной з паверхня якога нанесены тонкi святлоадлюстроваючы слой. Гэты ж слой класна бачны з-за тыльнага боку празрыстага дыска. У iм маюцца мiкраскапiчныя паглыбленнi – пiты, створаныя  працэсе яго капiравання з арыгiнала

Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.

Роля штучных спадарожнiка у агульнай сiстэме тэхнiчных сродак сувязi будушчага спецыялiстам здаецца найбольш значнай. Яны стануць узлавымi пунктамi сусветнай сiстэмы сувязi. Прас спадарожнiкi уже транслiруюцца радыёпраграммы i тэлефоныя размовы. Яны садзейнiчаюць правядзенiю прамых сувязей памiж створаннымi у наш час банкамi – сховiшчамi iнфармацыi. Праз пятнадцаць-двадцаць гадо асноуная часць iнфармацыi будзе трапляць да спажыца праз касмiчные рэлейные станцыi.
Спадарожнiкавая сувязь развiваетца вельмi хутка. Канструктары працуюць над тым, каб шляхам павялiчэння магутнасьцi радыёвыпраменьвання забеспечыць прамый прыём праграм, якiе перадаюцца праз спадарожнiкi.

Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.

Оператор, работающий в какой-либо системе, часто встречается с необходимостью повторять некоторые последовательности действий много раз. Такая последовательность может состоять из ввода некоторой текстовой последовательности, нажатии определенной последовательности клавиш, выполнении однотипного ряда каких-либо арифметических операций. В подобных случаях часто можно воспользоваться аппаратом макрокоманд.
Макрокоманды (часто называемые макро или макрос) являются однострочными сокращениями для группы команд. Используя макрокоманду, прагромист по существу определяет одну «команду» для представления некоторой последовательности команд.
Определяя соответствующие макрокоманды, оператор может удобным для себя образом вводить свои собственные средства более высокого уровня, не заботясь о структуре системы. Он может достигнуть краткости и простоты управления системой, не теряя при этом основных преимуществ использования исходной системы,такой, как, например, язык ассемблера. Крупные макрооперации упрощают пользование, отладку и модификацию программ, и облегчают стандартизацию. Многие разработчики вычислительных машин используют макрокоманды для автоматизации составления «подходящих» операционных систем в процессе, называемом генерацией системы.


Варыянт 8
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах..

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Смяяцца, будыль,аперацыйная сiстэма, ташнiлака, дэкарацыя, скальпель, хваля,сiдзюк, клен, слова, нямашака, цiхi, пуц, мядовы, студэнт, iнтэграл , iсцi.

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Iнтэрнэт – гэта вялiкая колькасць камп`ютара, размешчаных па сiм белым свеце i злучаных памiж сабой кабелем, радыё цi спадарожнiкавым сiгналам. Гэта ж глабальная камп`ютарная сетка, пры дапамозе якой льга перадаваць даныя з аднаго камп`ютара  другi

Заданне 4. Складзiце тэзiсны тэзiсны план па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Стварэнне аутаматызаванных сiстэм кiравання – заканамерный этап на шляхе развiця i дасканальвання метадау i тэхналогiй кiравання сучастнай вытворчасьцю, галiнамi народнай гаспадаркi, сiстэмамi массавага абслугоування i iнш.. Неабходнасьць аутамацiзацыi працэсса кiравання абумоулена многiмi прычынамi. Паскараюцца тэмпы роста выпускаемай прадукцыi, узрастает складанасьць абьектау кiравання i умова iх функцыянiравання, узмацняецца канцэнтрацыя i спецыялiзацыя вытворчасьцi, змяняецца склад прадукцыi і яеспажывецкiх якасця.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце o перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны..
В месте приёма на радиосигнал могут накладываться электромагнитные колебания от посторонних источников радиоизлучений, способные помешать правильному воспроизведению сообщения и они называются поэтому помехами радиоприёму. Неблагоприятное влияние на качество радиосвязи могут оказывать также изменяющиеся во времени затухания радиоволн на пути от передающей антены к приёмной.
Влияние этих помех на приём особенно велико на больших расстояниях. Использование радиоволн в радиолокации и других областях техники потребовали обеспечения одновременного функционирования, без взаимных помех, различных систем и средств, использующих радиоволны, обеспечение их электромагнитной совместимости.
Расространение радиоволн в открытом пространстве делает возможным в принципе приём радиосигналов, передаваемых по линиям радиосвязи, лицам, для которых они не предназначены. В этом – недостаток радиосвязи, по сравнению с электросвязью по кабелям, радиоволноводам и другим закрытым линиям.
Поэтому существует потребность применения автоматических средств засекречивания радио-сигналов. Такие средства засекречивания применяются сегодня различными спецслужбами и некоторыми подразделениями милиции.


Варыянт 9
Заданне 1.Размяркуйце словы па групах..

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка

Азон, шрыфт, гаспадарка,аптычны дыск, плошча, нямашака, зубарыць, лета,камп’ютэрны вiрус, стукач, санорны гук, школа, фiлонiць, дзiценак, мiкраэлектронiка,перадаваць
. Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказау. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Ажно восем-дзесяць гадко назад манахромны лазерны прынтар бы дастаткова, вiдаць, дарагiм i гады у рады сустракауся у асабiстым выкарыстаннi альбо у офiсе невялiчкай кампанii. Зараз прынтар ста самым распаусюджаным апаратам для манахромнага друку...
Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).
Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Базы данных – гэта сукупнасьць, вызначанных для заховання вялiкiх аб’ёма iнфармацыi i праграмных модуля, якiя здзяйсняюць кiраванне данымi, iх выбарку, сарцiроку i iншыя падобные дзеяння. Iнфармацыя базы даных заховаецца у адной або некалькi таблiцах. Любая таблiца с даннымi складаецца з набора аднатыпных запiсей, размешчанных адна за адной. Яны уяляюць сабой радкi таблiцы, якiе можна дабауляць, знiшчаць або змяняцт. Кожный запiс з’яуляецца наборам iменаванных палё або ячэек, якiе могуць заховаць самаю разнастайную iнфармацыю, пачыная ад нараджэння i заканчвая падрабязным апiсаннем кулiнарнага рэцэпту.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны..
Сегодня трудно найти человека, который интересуется компьютерными технологиями, но при этом не слышал хоть что-нибудь о DVD. И все же давайте разберемся, что скрывается за этой обревиатурой. Начнем с того, как она расшифровывается. Если вы скажете, что это Digital Video Disk, то будете правы лишь частично, поскольку изначально в нее вкладывался именно этот смысл. Однако впоследствии, когда выяснилось, что данная технология просто-напросто перерастает понятие "видео", было предложено другое толкование - Digital Versatile Disk, т.е. цифровой универсальный, многофункциональный диск. Понятие DVD, действительно разрослось подобно библейскому Голиафу. Итак, что такое DVD? Это - носители информации, которые имеют такие же размеры, как и используемые в настоящее время компакт-диски, но обладают поистине гигантской емкостью - от 4.7 до 17 GB, в зависимости от формата. Последнее значение почти в 25 раз больше максимальной емкости компакт-дисков, составляющей 682 MB, и всего несколько лет назад казалось немыслимым.
Однако опять же, подобно Голиафу, технология DVD имеет уязвимые места. Например, прошедшим летом начало массового производства цифровых видеодисков было отложено из-за разногласий, связанных со стандартами и средствами защиты от копирования. Предполагалось, что широкое внедрение новинки начнется осенью прошлого года, однако теперь этого стоит ожидать не ранее второго квартала 1997 г. В результате, цифровым видеодискам придется конкурировать с перезаписываемыми дисками CD-Erasable (CD-E), которые так же дебютируют в нынешнем году, и не исключено, что многие пользователи предпочтут их дискам DVD-ROM, обеспечивающим только чтение информации (перезаписываемые диски DVD-RОM, вероятнее всего, появятся лишь через несколько лет).


Варыянт 10
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Горад, лексiкалогiя, вясна,дысплей, два, чукi, кабак, кулiсы, нелапы,браузер, галуза, праца, гiпатэнуза, файл, будаваць, дзiця, дыферэнцыял.

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Камп`ютар – гэта нiверсальны прыбор для перелапачвання iнфармацыi. Але ж сам па сабе камп`ютар з`яляецца проста скрыняй з наборам электронных схем. Ён не валодае ведамi нi  адной галiне свайго скарыстання. Усе гэтыя веды – у праграмах

Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Аутаматызаванная сiстэма кiраванiя складаецца с косплекса узаемасвязанных падсiстэм. Выдзеленне падсiстэм ажыцяуляецца у суадносiнах з iх спецыфiчаскiмi рысамi па функцыянальным, структурна-арганiзацыйным i iншым прыкметам. Пры гэтым у АСК выдзяляюцца функцыянальная i забеспечваючая часткi. Функцыянальная частка падзяляецца на падсiстэмы у вынiку яе дэкампазiцыi у атпаведнасьцi з выконваемымi функцыямi кiравання i змяшчае рашэннi па гэтым функцыям. Забеспечваючая частка з’яуляецца базай для стварэння i работы функцыанальных падсiстэм.

Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.

Если вы имеете опыт продолжительной работы с ПК, то, возможно, уже сталкивались с компьютерными вирусами или хотя бы слышали о них. Компьютерный вирус - это программа, производящая в вашем ПК действия, в которых вы не нуждаетесь и о которых не подозреваете. Главной особенностью является способность к “размножению”, т.е. к созданию мно жества готовых к дальнейшей работе экземпляров вируса.
Являвшиеся первоначально вполне невинным развлечением скучающих программистов компью-терные вирусы сегодня стали настоящим бедствием для пользователей ПК: количество и типы таких программ растут с ужасающей скоростью, а сами вирусы в ряде случаев приобрели весьма неприятные свойства – некоторые из них способны уничтожать файловую структуру дисков со всеми катастрофическими для пользователя последствиями.
В литературе описывается беспрецендентный случай, когда вирус за три дня (с 2 по 4 ноября 1988г.) вывел из строя фактически всю компьютерную сеть США. Были порализованы компьютеры Агенства национальной безопастности, стратегического командования ВВС США, локальные сети всех крупных университетов и исследовательских центров. Лишь в последний момент удалось спасти систему управления полётом космических кораблей Шаттл.
Положение было настолько серьёзным, что к расследованию немедленно приступило ФБР. Ви-новником катастрофы, причинившей ущерб более 100 миллионов долларов, оказался студент вы-пускного курса Корнеллского университета Р. Моррис, придумавший достаточно хитрую разно-видность вируса. Он был исключён из университета с правом восстановления через год и приговорён судом к уплате штрафа в 270 тысяч долларов и трем месяцам тюремного заключения.


Варыянт 11
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Кумпал, гуляць, дзеясло,дваццаць, жыццё, цверды дыск, сiстра,карысны, флюс, вясна, ето, ладаваць, галава, рампа, барацьба, шчока, рэзiстар.

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.

CD-ROM дыск – кружочак з празрыстай пластмасы, на адной з паверхня якога нанесены тонкi святлоадлюстроваючы слой. Гэты ж слой класна бачны з-за тыльнага боку празрыстага дыска. У iм маюцца мiкраскапiчныя паглыбленнi – пiты, створаныя  працэсе яго капiравання з арыгiнала

Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Практычна кожный кары стальнiк камп’ютара сустракаецца с неабходнасццю падрыхтокі тых цi iншых дакумента – артыкула, служэбных запiсак, справасдач,рекламных матарыяла i г.д.. Зразумела, что гэтыя дакументы можна падрыхтаваць i бяз персанальнага камп’ютару, на прыклад, на пiшушчай машынке.
Аднак, з з’яуленнем персанальных камп’ютара стала значна прасцей i зручней падрыхтаваць дакументы пры дапамоге камп’ютара. Тэкст радагуемага дакументу выводiцца на экран, i карыстальнiк можа рабiць паправкі.

Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Компакт-диск состоит из трех слоев - основного, сделанного из пластмассы, отражающего, выполненного из алюминия или серебра, и защитного - из прозрачного лака полиакрилата. Основной слой несет полезную информацию, закодированную в выжженных в нем микроскопических углублениях. Производство компакт-дисков чем то напоминает выпуск грампластинок, поскольку в обоих случаях используется метод штамповки или прессования. Отличие состоит в том, что для создания первых необходимо освоить тончайшую технологию переноса миллиардов углублений-ямочек с эталонного диска на тиражируемые.
Эталонный диск изготавливают из очень чистого нейтрального стекла и покрывается специальной пластиковой пленкой. Затем мощный записывающий лазер с числовым программным управлением от компьютера наносит на эту пленку ямочки различной длины, содержащие полезную музыкальную информацию. Процесс тиражирования с эталонного диска состоит в получении негативов основной матрицы и нескольких позитивов, используемых для штамповки серийных лазерных дисков.
В основе работы лежит явление фотоэффекта. Принцип системы считывания состоит в том, что лазерный луч диаметром 1.6 мкм направляется на поверхность компакт-диска, вращающегося с большой скоростью. Отражаясь от нанесенных на диск углублений, луч попадает на светоприемник (фотоэлемент), который в зависимости от характеристик падающего на него света выдает очень слабые электрические сигналы различной величины, который содержит информацию в виде цифр, состоящую из нулей и единиц.


Варыянт 12
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Лэйба, чытаць, спажывецкi кошык, малiнака, шрыфт, iдзець, iнтэграваны, чувiха, гранкi, крылы, вецер, юрдань, служба, арфаэпiя, iмпульс, дзесяць, працэсар.

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказау. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Камп`ютарны вiрус – гэта спецыяльна напiсаная невялiчкая па памерах праграма, якая можа “прыпiсваць” сябе да iншых праграм, а таксама дзень пры днi выконваць розныя непажаданыя дзеяннi на камп`ютары. Бяда, калi такая праграма пачынае работу

Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5.Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Стэлс-вiрусы падманьваюць антывiрусные прграммы i у вынiку застаюцца нязаважаннымi. Тым не меньш, есць просты метад атключыць механiзм маскiрокi cтэлс-вiруса. Для гэтага неабходна загрузiць камп’ютар с незаражаннай сiстэмнай дыскетай i адразу, незапускаючы iншых праграм з дыску камп’ютэра , праверыць яго антывiруснай праграмай.
Пры загрузке с сiстэмнай дыскеты вiрус не можа атрымаць кiраванне i усталяваць у аператывнай памяцi рэзiдэнтны модуль, якi рэалiзовае стелс-механiзм. Антывiрусная праграма сможа прачытаць iнфармацыю, сапрадна запiсанную на дыске, i лехка выявiць вiрус.
Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.

Зарождение телевидения относится к 70-м годам прошлого столетия. Оно неразрывно связано с развитием электротехники и ее практическими применениями, в частности для связи на большие расстояния. Возможность быстрой передачи сообщений на большие расстояния в виде электрических сигналов наводила на мысль об использовании аналогичных принципов для передачи изображения на расстояние.
Первые проекты систем для электрической передачи изображений были предложены вскоре после изобретения телеграфа и относились еще не к телевидению в современном понимании этого слова, а к фототелеграфии т.е. передаче единичных неподвижных изображений (чертежей, рисунков и т.п.). Они основывались на использовании химического действия тока и применении различных механических устройств в передающем и приемном аппаратах. Передача сигналов осуществлялась по проводам,принимаемые изображения фиксировались на бумаге.
Первые успехи в передаче неподвижных изображений по линиям связи привлекли внимание ученых и изобретателей к проблеме телевидения. Но для перехода от фототелеграфии к телевидению, т.е. к непосредственной передаче движущихся изображений, требовались новые методы и технические средства, необходимо было преодолеть огромные технические трудности. Телевидение, или видение на расстоянии за пределами непосредственного зрительного восприятия объектов человеком, могло быть осуществлено на основе преобразования света в электрические сигналы.
Для практического решения проблемы телевидения нужно было найти такой способ передачи изображений, который позволял бы заменить большое количество линий связи между передающим и приемным устройствами одной линией, т.е. перейти от сложной многоканальной системы к более простой, одноканальной. Этот переход означал замену одновременной передачи всех элементов изображения поочередной.


Варыянт 13
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Ноч, рэлейная станцыя, расцi, кнiга, вялiкi, нямкiня, рэнтген, новы, баланс, нямашака, бабкi(грашовыя адзiнкi), карандышка, феня, целяпацца, доказ, квазiлiнейны.

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказау. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Небывалы рост аб`ёму веда, па сутнасцi, робiць усё больш складаным удзел чалавека  вытворчасцi iнфармацыi i атрыманнi неабходных яму ж даных пры дапушчальных затратах часу i фiнансавых сродка. Трэба канстатаваць, што сучасныя сiстэмы проста не спраляюцца з патокам iнфармацыi, а iхнiх магутнасця кот наплака

Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5. Знайдзiце памылкi  тэксце. Выпраце iх.
Базы данных – гэта сукупнасьць, вызначанных для заховання вялiкiх аб’ёма iнфармацыi i праграмных модуля, якiя здзяйсняюць кiраванне данымi, iх выбарку, сарцiроку i iншыя падобные дзеяння. Iнфармацыя базы даных заховаецца у адной або некалькi таблiцах. Любая таблiца с даннымi складаецца з набора аднатыпных запiсей, размешчанных адна за адной. Яны уяляюць сабой радкi таблiцы, якiе можна дабауляць, знiшчаць або змяняцт. Кожный запiс з’яуляецца наборам iменаванных палё або ячэек, якiе могуць заховаць самаю разнастайную iнфармацыю, пачыная ад нараджэння i заканчвая падрабязным апiсаннем кулiнарнага рэцэпту.

Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Сегодня трудно найти человека, который интересуется компьютерными технологиями, но при этом не слышал хоть что-нибудь о DVD. И все же давайте разберемся, что скрывается за этой обревиатурой. Начнем с того, как она расшифровывается. Если вы скажете, что это Digital Video Disk, то будете правы лишь частично, поскольку изначально в нее вкладывался именно этот смысл. Однако впоследствии, когда выяснилось, что данная технология просто-напросто перерастает понятие "видео", было предложено другое толкование - Digital Versatile Disk, т.е. цифровой универсальный, многофункциональный диск. Понятие DVD, действительно разрослось подобно библейскому Голиафу. Итак, что такое DVD? Это - носители информации, которые имеют такие же размеры, как и используемые в настоящее время компакт-диски, но обладают поистине гигантской емкостью - от 4.7 до 17 GB, в зависимости от формата. Последнее значение почти в 25 раз больше максимальной емкости компакт-дисков, составляющей 682 MB, и всего несколько лет назад казалось немыслимым.
Однако опять же, подобно Голиафу, технология DVD имеет уязвимые места. Например, прошедшим летом начало массового производства цифровых видеодисков было отложено из-за разногласий, связанных со стандартами и средствами защиты от копирования. Предполагалось, что широкое внедрение новинки начнется осенью прошлого года, однако теперь этого стоит ожидать не ранее второго квартала 1997 г. В результате, цифровым видеодискам придется конкурировать с перезаписываемыми дисками CD-Erasable (CD-E), которые так же дебютируют в нынешнем году, и не исключено, что многие пользователи предпочтут их дискам DVD-ROM, обеспечивающим только чтение информации (перезаписываемые диски DVD-RОM, вероятнее всего, появятся лишь через несколько лет).


Варыянт 14
Заданне 1. Размяркуйце словы па групах.

Агульнажывальныя
Абмежаванага жытку


Дыялектная лексiка
Спецыяльная лексiка
Жаргонная лексiка


Есцi, шпора, зiма, файл, майткi, дуб(чалавек), сцэнарый, харэй, памяць, база даных, кнiга, лямешка, саян, зваротак, смех, выконваць, мiкрасхема..

Заданне 2. Прывядзiце прыклад навуковага тэксту. Выявiце: а) тыповыя лексiка-граматычныя сродкi арганiзацыi гэтага тэксту (абстрактныя назонiкi, назонiкi роднага склону, зваротныя дзеясловы, неасабова-прэдыкатыныя словы, аддзеяслоныя назонiкi); б) тыповыя лексiка-сiнтаксiчныя канструкцыi.

Заданне 3. Вызначце стыль тэксту пры дапамозе прыведзеных сказа. Знайдзiце моныя памылкi. Выпраце iх.
Сканер - гэта стройства воду  ЭВМ iнфармацыi, як высветлiлася, непасрэдна з папяровага дакумента. Можна водзiць тэксты, схемачкi, малюначкi, графiкi, фотаздымкi i iншую iнфармацыю. Сканеры з`яуляюцца важнейшым звяном электронных сiстэм валтузнi з дакументамi i неабходным дакументам любога “электроннага стала”.

Заданне 4. Складзiце тэзiсны план тэксту па спецыяльнасцi (на выбар студэнта).

Заданне 5. Знайдзiце  тэксце памылкi. Выпраце iх.
Iнфармацыённая тэхналогiя апрацокi данных прымяняецца для вырашэння добра структураванных задач, па якiм маюцца неабходные уваходные даные, вядомы алгарытмы i iншыя стандартныя працэдуры iх апрацокi.
Гэта тэхналогiя выкарыстоваецца на узроуне аперацыйнай дзейнасьцi персанала нявысокай квалiфiкацыi у мэтах атаматызацыi нейкiх руцiных аперацый. Пагэтаму увядзенне iнфармацыйных тэхналогiй i.сiстэм на гэтым зроне значна уздымуць прадукцыйнасць працы.

Заданне 6. Перакладзiце. тэкст на беларускую мову. Знайдзiце  перакладзе прыклады магчымай iнтэрферэнцыi. Вызначце яе вiд. Выпiшыце тэрмiны.
Предметом электронной техники является теория и практика применения электронных, ионных и полупроводниковых приборов в устройствах, системах и установках для различных областей народного хозяйства. Гибкость электронной аппаратуры, высокие быстродействия, точность и чувствительность открывают новые возможности во многих отрослях науки и техники.
Радио (от латинского “radiare” – излучатель, испускать лучи) –
способ беспроволочной передачи сообщений на расстояние посредством электромагнитных волн (радиоволн), изобретённый русским учёным А.С.Поповым в 1985 году;
область науки и техники, связанная с изучением физических явлений, лежащих в основе этого способа, и с его использованием в связи, вещании, телевидении, локации и т.д.
Радио, как уже было сказано выше, открыл великий русский ученый Александр Степанович Попов. Датой изобретения радио принято считать 7 мая 1895 г., когда А.С.Попов выступил с публичным докладом и демонстрацией работы своего радиоприемника на заседании Физического отделения Русского физико-химического общества в Петербурге.
Развитие электроники после изобретения радио можно разделить на три этапа: радиотелеграфный, радиотехнический и этап собственно электроники.
В первый период (около 30 лет) развивалась радиотелеграфия и разрабатывались научные основы радиотехники. С целью упрощения устройства радиоприёмника и повышения его чувствительности в разных странах велись интенсивные разработки и исследования различных типов простых и надёжных обнаружителей высокочастотных колебаний – детекторов.








13PAGE 15





13PAGE 15


13PAGE 14215




Picture 1Picture 1Picture 1Picture 1 Heading 1 Heading 2 Heading 3 Heading 4 Heading 5 Heading 6 Heading 7 Heading 8 Heading 9Default Paragraph Font Table Normal
No ListBody Text Indent Body Text 2 Body TextBody Text Indent 2 Page Number Block TextList 3
List Bullet 2

Приложенные файлы

  • doc 27971
    Размер файла: 677 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий