3 де?гей


3-деңгей
Пайдалану және жұмыс жасау жағдайларына байланысты энергетикалық электр жабдықтарын таңдау жолдарын көрсетіңіз.
Электр жабдықтары.
Электр жабдықтары электр қуатын алуға (электрмен жабдықтау), тұтандыру, оталдыру, жарықтандыру, белгі беру, диагностикалау жүйесінің жұмыстарын қамтамассыз етуге, ал қарапайым автомобилдерде қозғалтқышты, трансмиссияны және басқа агрегаттарды автоматты басқаруға, қозғалыс қауіпсіздігін, жайлылықты қамтамассыз етуге және т.б. арналған
Электр жабдықтары екі сымды немесе бір сымды жүйеде жасалуы мүмкін. Негізінде соңғысын пайдаланады, мұнда екіншісінің орнына автомобилдің бейметалдық бөлшектерін пайдаланады. Бұл мыс шығынымен қоса сенімділікті төмендетеді, себебі қысқа тұйықталу қаупі туындайды. «Массамен» электр қуат көзінің теріс жағы жалғанған. Барлық автомобилдерде тұрақты тоқ пайдаланылады, бұл аккумуляторлы батарейяларды пайдаланумен анықталады. тораптағы кернеу 12 В. Соңғы кездері көп тұтынушыларға (мұздатқыш) толықтырушы 24 В жүйе пайдаланады.
Электр жабдықтарының барлық аспаптарын екі топқа бөледі: реттеуші қондырғымен бірге қуат жабдықтау жүйесін құрайтын ток көзі, және тұтынушылар. Генераторлар және аккумуляторлы батареяларды қуат кқзіне жатқызады, қалған аспаптар тұтынушыларға жатады (шамдар, дыбыстық белгінің аспаптары, тұтандыру жүйесі, желдеткіштер, иоңазытқыштар, әйнек тазалағыштар және т.б.)
Электр жабдықтарының жүйесі.
Электр жабдықтарының жүйесі тұтынушыларды электр қуатымен қоректендіруге арналған. Қоректенудің негізгі көзі генератор (8.1. Сур), мұнда қозғалтқыш жұмысы кезінде, сондай-ақ оның оталуы кезінде қорекпен қамтамассыз етеді. Реттегіш генератор жұмысы кезінде берілген кернеуді, сондай-ақ соңғысының аккумуляторлы батареясымен біріккен жұмысын қуаттайды.

Сур.8.1. Электр жабдықтау жүйесінің құрылымдық сызбы ,Iп, Iб.з, Iб.р—зарядталу және зарядсыздану кезіндегі генератордың, тұтынушының, батарейяның тоқтары.
Трансформаторлардың жүктеме берілген кезде реттеуші құрылғысының (РПН) қолдану негізін көрсетіңіз.
Работа РПН трансформатора
Вначале размыкается контактор К2, затем обесточенная ветвь переключателем П2 переводится на контакт А7. После этого вновь включается контактор К2, в результате чего переключающая секция, через контакты А6 и А7 теперь оказывается замкнутой на себя. Для ограничения тока в этой секции и служит реактор Р. Затем размыкается контактор K1 верхней параллельной ветви и обесточенный переключатель П1 тоже переводится на контакт А7. После этого включается контактор K1 и процесс переключения одной ступени заканчивается.
Три сдвоенных переключателя П1 - П6 помещаются внутри бака трансформатора, так как они работают без тока. Контакторы K1 - К6 помещаются в отдельном баке с маслом, укрепленном на боковой стенке бака трансформатора. Каждая группа из трех переключателей и контакторов приводится в действие одновременно при помощи одного общего вала. Переключение производится одновременно на трех фазах.
Необходимая последовательность работы контактора и переключателей достигается соответственной установкой кулачковой шайбы. 

Рис. 2. Схема и работа встроенного регулирования под нагрузкой (РПН): а - принципиальная схема, б — схема соединений, П1, П2 - переключатели, K1, К2 - контакторы, Р - реакторы, А - А11 - ответвления от регулировочных катушек
Устройства РПН снабжают приводным механизмом, который приводится в действие электродвигателями постоянного или переменного тока.
Переключение ступеней РПН производится дистанционно со щита управления, а также может производиться автоматически под действием реле напряжения. Кроме того, предусматривается возможность ручного управления при помощи рычажной рукоятки в случае неисправности моторного привода или отсутствия электропитания.
При работе переключающего устройства от моторного привода одно полное переключение на соседнюю ступень продолжается около 3 секунд.
Трансформатордың қоздырусыз ауыстыру құрылғысының (ПБВ) қолдану негізін көрсетіңіз.
При данном способе регулирования переключение осуществляется не просто при отсутствии тока в коммутируемой цепи, но и при полном отсутствии напряжения на всех обмотках трансформатора, вследствие чего этот способ и именуется переключением без возбуждения (ПБВ).Для распределительных трансформаторов, питающих заведомо «тупиковую» нагрузку, например, для электропечных трансформаторов, достаточно отключить трансформатор от питающей сети высокого напряжения. В остальных случаях трансформатор должен быть отключен внешними коммутационными аппаратами от всех подсоединенных к нему сетей.Устройство ПБВ состоит из избирателя (переключателя ответвлений) и привода.Устройства ПБВ трансформаторов общего назначения выполняются с ручным приводом, выполненным в виде рукоятки, выведенной, как правило, на крышку трансформатора. Этот привод снабжается приспособлением, надежно фиксирующим устройство ПБВ в каждом ею рабочем положении, соответствующем выбранному ответвлению обмотки. Число таких положений обычно не более 5. диапазон регулирования обычно не превышает ±5 %.Для осуществления переключения необходимо полностью отключить трансформатор подстанционными выключателями и разъединителями, освободить фиксатор (например, вывернуть фиксирующий болт или оттянуть подпружиненный штифт, повернуть рукоятку в новое положение, после чего вновь установить фиксатор.
Схемы переключения без возбуждения (ПБВ).
Жоғары кернеулі электр желісінде кернеуді реттеу тәсілдеріне сараптама жасаңыз
Реостат – электр желісіндегі кернеуді немесе токты тежейтін және реттейтін электр құрылғысы. Қолданылуына қарай іске қосу, реттеу, жүктеме және қоздыру Р-ы болып; өткізгіш элементтің материалына сәйкес металдық, сұйықтық және көмірлі Р. болып бөлінеді.
Әрбір желі және оның жабдықтары есептелген номиналды кернеуімен сипатталады (генератор,трансформатор,желілер және т.б.).
Номиналды кернеу тұтынушының дұрыс қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді және де ең үлкен экономикалық тиімділікті беруі керек. Тұтынушы жүктемесі үнемі өзгеріп тұратындықтан, желінің кез келген нүктесіндегі кернеу де номиналды мәннен ауытқиды.
Асқын кернеулі ұзын желілерде, сол желілерде ағып өткен толқынды процестердің салдарынан, соңындағы кернеу басындағы кернеуден жоғары болады. Кернеуді реттеу үшін трансформация коэффициентін өзгертуге болатын қайта қосатын механизмімен жабдықталады. Бұл трансформаторды өшірмей РПН (жүктемемен реттеу) немесе трансформаторды өшіргенде ПБВ (қыздырмай қайта қосу) құрылғыларының көмегімен жүзеге асырылады.
ПБВ реттеуі мезгілдік қайта қосу уақытында қолданылады, ол трансформация коэффициентін -5% - дан +5% - ға дейін өзгерте алады.
РПН реттеуі жүктеменің үнемі өзгеріп тұруына байланысты оперативті қайта қосу үшін қолданылады (мысалы, күндізгі жіне түнгі мезгілде жүктеме әр түрлі болады). Трансформатордың кернеуі мен қуатына байланысты РПН трансформация коэффициентінің мәнін ±10% -нан ±16% -ға дейін өзгерте алады. Реттеу кернеуі жоғары жағында жүзеге асырылады, себебі ол жерде ток күшінің мәні төмен болады, сәйкесінше РПН құрылғысын орындау арзан және қарапайым болады.
Электр желілерінің жоғары кернеулі қондырғыларын қолдану аясын көрсетіңіз.
Қазіргі заманғы коммутациялық құрылғылар: ажыратқыштар мен айырғыштардың ұқсастықтары мен өзгешеліктеріне сараптама жасаңыз.
Ажыратқыштар
Ажыратқыш – тізбекті кез келген режімде ажырататын коммутациялық аппарат. Олардың турлері кестеде келтірілген:
  2-ші кесте Жоғары кернеулі ажыратқыштардың жұмыс істеу режимдері
№ Ажыратқыштардың түрлері 6-10 кВ 35 кВ 110 кВ 220 кВ 500 кв 1150 кВ
1 Үлкен көлемді майлы - + + + - -
2 Аз көлемді майлы + + + + - -
3 Ауалы + + + + + +
4 Элегаздық - + + + + -
5 Электромагниттік + - - - - -
6 Ауасыз + + + + - -
7 Синхрондайтын - - + + + -
8 Автогаздық + - - - - -
9 Тиристорлық + - - - - -
    Жоғары кернеулі ажыратқыштар жоғары кернеулі электр тізбегін қосуға және ажыратуға, сондай-ақ қысқа тұйықталу кезінде ажыратуға арналған. Оның ажырататын қабілеті жеткілікті, қыска уақытта орындайтын жұмысы сенімді болуы тиіс. Жоғары вольтты ажыратқыштар қопарылудан және өрттен қауіпсіз, құрылымы қарапайым, пайдаланылуы ыңғайлы, мөлшері мен салмағы мүмкіндігінше шағын болғаны жөн. Барлық жоғары вольтты ажыратқыштарды екі негізгі топқа бөлуге болады: майлы ажыратқыштар және майсыз ажыратқыштар. Майлы ажыратқыштар өз кезегінде: үлкен көлемді майлы ажыратқыштар және аз көлемді майлы ажыратқыштар болып бөлінеді. Біріншіден, ажырату кезінде түйіспелер аралығында пайда болатын электр доғасын өшіруге, сондай-ақ тоқ жүретін бөліктерді бір-бірінен және жерге қосылған бактан оқшаулауға пайдаланылады. Екіншіден, май тек доғаны өшіру үшін ғана қолданылады, ал тоқ жүретін бөліктерді оқшаулау ауа және керамикалық, органикалық оқшаулатқыш материалдар арқылы жүзеге асырылады.
Айырғыштың негізгі түрлері
Айырғыштар – қауіпсіз жөндеу үшін құрама бөліктерден бөлек, кернеуде болған электр қондырғылардың бөліктерін, жеке аппараттардың көрінетін үзіліс пен оқшауламаны жасауға арналған 1кВ-тан жоғары кернеудегі коммутациялық аппарат. Өзінің негізгі белгілеуімен қатар айырғыштар мынада қолданылады:
шағын қуатты тиелмеген күштік транформаторларды және шағын ұзындықтағы желілерді сөндіріп, жағу үшін;
құрама шиналардың бір жүйеден екіншіге үзіліссіз қоректенетін таратушы құрылыстарды қосуға, жағып-сөндіру үшін;
осы мақсатқа қарастырылған қосымша пышақтар арқылы сөнген және оқшауланған жүйе бөліктерін жерге орнату үшін.
5.1 суретте келтірілген мысал арқылы айырғыштардың жұмыс тәртібі қарастырылған.

сурет – Айырғыштарды қалай қолданатынын түсіндіретін сызбалар
Ажыратқыштарды жөндеуге дайындау үшін, сурет 5.1, а, оны кернеуде болған шектес бөліктерінен екі QS1 және QS2 айырғыштары арқылы сөндіріп, оқшаулау қажет.
Айырғыштар желі кернеуі мен ажыратқыштың сыйымдылығын кіргізуімен айқындалатын сыйымдылық тогын сөндіреді. Бұл ток аз. Сондықтан, айырғыштар түйіспесінде тұрақты доғалық разрядтар қалыптаспайды. Айырғыштарды сөндіргеннен кейін жөнделуге тиісті Q ажыратқышы екі жағынан QSG1 және QSG2 жерге орнату пышақтарымен жерге орнатылу қажет.
Автогазды жоғары кернеулі ажыратқыштар, ерекшелігі мен жұмыс жасау принципін көрсетіңіз.
Ажыратқыштар
Ажыратқыш – тізбекті кез келген режімде ажырататын коммутациялық аппарат. Олардың турлері кестеде келтірілген:
  2-ші кесте Жоғары кернеулі ажыратқыштардың жұмыс істеу режимдері
№ Ажыратқыштардың түрлері 6-10 кВ 35 кВ 110 кВ 220 кВ 500 кв 1150 кВ
1 Үлкен көлемді майлы - + + + - -
2 Аз көлемді майлы + + + + - -
3 Ауалы + + + + + +
4 Элегаздық - + + + + -
5 Электромагниттік + - - - - -
6 Ауасыз + + + + - -
7 Синхрондайтын - - + + + -
8 Автогаздық + - - - - -
9 Тиристорлық + - - - - -
    Жоғары кернеулі ажыратқыштар жоғары кернеулі электр тізбегін қосуға және ажыратуға, сондай-ақ қысқа тұйықталу кезінде ажыратуға арналған. Оның ажырататын қабілеті жеткілікті, қыска уақытта орындайтын жұмысы сенімді болуы тиіс. Жоғары вольтты ажыратқыштар қопарылудан және өрттен қауіпсіз, құрылымы қарапайым, пайдаланылуы ыңғайлы, мөлшері мен салмағы мүмкіндігінше шағын болғаны жөн. Барлық жоғары вольтты ажыратқыштарды екі негізгі топқа бөлуге болады: майлы ажыратқыштар және майсыз ажыратқыштар. Майлы ажыратқыштар өз кезегінде: үлкен көлемді майлы ажыратқыштар және аз көлемді майлы ажыратқыштар болып бөлінеді. Біріншіден, ажырату кезінде түйіспелер аралығында пайда болатын электр доғасын өшіруге, сондай-ақ тоқ жүретін бөліктерді бір-бірінен және жерге қосылған бактан оқшаулауға пайдаланылады. Екіншіден, май тек доғаны өшіру үшін ғана қолданылады, ал тоқ жүретін бөліктерді оқшаулау ауа және керамикалық, органикалық оқшаулатқыш материалдар арқылы жүзеге асырылады.
Электр энергиясын өндіретін альтернативті энергия көздері жайлы қазіргі заманғы көзқарасқа шолу дайындаңыз.
Альтернативті энергия көзі дегеніміз – энергия көзін дәстүрлі пайда қазбалардан(мұнай, көмір, отын) емес, күннен, судан, желден, геотермиялық көздерден энергия көзін алу. Бұларды сарқылмайтын энергия көздері деп те атайды. Себебі бұл энергия көздері сарқылмайды, яғни таусылмайды. Альтернативті энергия көздері, соның ішінде күн энергитакасы алғаш рет 1830ж. ашылып, содан бері қарқынды дами бастаған. Ал, 1839 Уильям Роберт Гроув алғаш рет сутек отынын шығарған. Қазіргі кезде альтернативті энергия көзедірінің даму тенденциясы өте қарқынды түрде жүріп жатыр. Сонымен қатар альтернативті энергия көздерінің дамып келе жатқан және алдыңғы қатарларын алып отырған: жанармайлық элементтер, күн және отын энергетикасы болып табылады.

1-сурет

Енді, альтернативті энергия көздерінің нақты даму тенденциясына тоқтап кетсек, Clean Edge америкалық зерттеу компаниясының жасаған көрсеткіші(1-суретте) берілген. Яғни, бұл көрсеткіште біз 2003, 2007 жылдағы альтернативті энергия көздерінің сол жылдардағы қанша энергия өндіргені берілген. Нақтылап айта кетсек, 2003 жылы әлем бойынша күн көзінен 620 МВт, ал желден 8000 МВт, сонымен қатар биожанармайдың 7 млрд. галлондары өндірілген. Ал 2007 жылы күн көзінен 2821 МВт, желден 20060МВт, биожанармайдан 15,3 млрд галлондар алынған. Яғни бұл көрсеткіш 2003 жылдан 2007 жылға дейін немесе 4 жыл ішінде 3,5 есеге өскенін көрсетеді. Сонымен қатар, Clean Edge зерттеу компаниясы алдын-ала болжам жасаған. Яғни, осы жасалған және қазіргі көрсеткіштерге сүйене отырып, альтернативті энергия көздерінің осы қарқынмен дамығандағы көрсеткішті негізгі ала отырып, 2017 жылға дейін болжам жасалған. 2007 жылдан 2017 жылға дейін орташа есеппен альтернативті энергия көздерін өндіру 7 есе өседі деген болжам бар. Бұл көрсеткіштерге нақты қорытынды жасасақ, альтернативті энергия көздерінің даму тенденциясының көрсеткіші жылдан-жылға өсіп келе жатқанын көрдік. Тіпті, Австралия мемлекеті болашақта толықтай альтернативті энергия көздеріне көшуді жоспарлап отыр. Себебі, бұл мемлекеттің күн және жел энергетикасын табудағы потенциалы өте жоғары.
Сонымен қатар альтернативті энергия көздерінің оң және теріс жақтары бар. Оң жақтарына тоқталып кетсек. Қазіргі кезде альтернативті энергия көздеріне көп көңіл бөлінеді және әлемнің дамыған мемлкеттері оның болашағына сенеді. Сонымен, көптеген сындарға және экономикалық дағдарыстарға қарамастан баламалы энергия көзін пайдалануы жылдан-жылға өсіп келеді. Тіпті қатарымен бес жыл АҚШ және Европа елдері баламалы энергия көздерін жаңадан өңдеп, оны табыс көзіне айналдырып отыр. Соның ішінде – жел және күн энергетикасы. Сонымен, дәстүрлі энергия көздері екінші орынға түсіп қалды. Қазірге кезде геотермиялық станциялары Орталық АҚШ-та, Филиппин, Исландия жерлерінде бар. Соның ішінде, Исландия елі жылы суларды пайдалана отырып, оны үйлерді жылумен қамтамасыз етумен айналысады.Соынымен қатар жылумен қаматамасыз ету үшін, тағы да бір альтернативті энергия көзін пайдаланады. Ол – күн энергетикасы. Күн электростанциясы 30-ға жуық мемлекеттер де бар екен. Бірақ та, қазіргі кезде көптеген мемлекеттер жел электростанцияларын дамыту жолдарында.
Тұтынатын ток түріне байлансты электр машиналарының классификациясын көрсетіңіз.
Айнымалы ток электр машиналары туралы жалпы мәлімет, қолдану аймағы.
Электр машиналары электр станцияларында, өндірісте, транспортта, авиацияда, автоматты басқару және реттеу жүйелерінде тұрмыста кеңінен қолданылады. Олар механикалық энергияны электр энергиясына және керісінше электр энергиясын механикалық энергияға түрлендіреді.
Механикалық энергияны электр энергиясына түрлендіретін машина генератор (өндіргіш) деп аталады.
Электр энергиясын механикалық энергияға қозғалтқыш (двигатель) арқылы түрлендіреді.
Кез келген электр машинасын әрі генератор, әрі қозғалтқыш ретінде пайдалануға болады. Оның .екі жақты энергия түрлендіргіш қасиеті машинаның қайтымдылығы деп аталады. Ол бір текті токтың электр энергиясын (жиілік, айнымалы токтың фазалар саны, тұрақты ток кернеуі) екінші текті токтың энергиясына түрлендіруге .де қолданылады. Мұндай электр машиналарынтүрлендіргіштер деп аталады.
Жұмыс жасайтын электр кондырғысының ток тегіне байланысты электр машиналары тұрақты және айнымалы ток машиналары деп екіге бөлінеді. Айнымалы ток машиналары бір фазалы және көп фазалы болып келеді. Үш фазалы синхронды және асинхронды машиналар және айналу жиілігін кең көлемде үнемді реттеуге мүмкіндік беретін коллекторлы айнымалы ток машиналары да кеңінен қолданылады.
Асинхронды қозғалтқыштың жұмыс жасау принципі
Электр қозғалтқыштарының ішінде ең көп тарағаны үш фазалы асинхронды қозғалтқыш болып табылады. Бұл қозғалтқышты бірінші рет белгілі орыс электригі И. О. Доливо-Добровольский құрастырған.
Асинхронды қозғалтқыштың құрылысы қарапайым және оны күтіп-баптау жеңіл. Қез келген айнымалы ток машинасы сияқты асинхронды қозғалтқыш екі негізгі бөліктен: статордан және ротордан тұрады.
Статор деп машинаның қозғалмайтын бөлігін, ал ротор-оның айнымалы белігін атайды.
Асинхронды машинада қайтымдылық қасиеті болады, яғни машинаны әрі генератор; әрі қозғалтқыш ретінде қолдануға болады.
Айнымалы токтың көп фазалы жүйесі айналмалы магнит өрісін туғызады, оның айналу жиілігі минутына . Егер ротордың айналу жиілігі магнит өрісінің айналу жиілігіне тең болса, онда мұндай жиілікті синхронды жиілік деп атайды.
Егер ротордың айналу жиілігі магнит өрісінің айналу жиілігіне тең болмаса, онда мұндай жиілікті асинхронды жиілік деп птайды.
Асинхронды қозғалтқышта жұмыс процесі тек асинхронды жиілікте, яғни ротордың айналу жйілігі магнит өрісінің айналу жиілігіне тең емес кезде өтеді.
Асинхронды қозғалтқыштың жұмысы «Араго-Ленц дөңгелегі» (6.1-сурет) деп аталынған құбылысқа негізделген. Бұл құбылысты былай түсіндіруге болады, егер тұрақты магнит полюстерінің алдына осьте еркін отыратын мыстан жасалған деңгелекті (дискіні) 1 орналастырып, магнитті тұтқасы 3 арқылы өз осінің бойымен айналдырсак, онда мыс дөңгелек сол бағытта айналады, өйткені магнитті айналдырғанда оның магнит өрісі дөңгелектен өтіп онда құйынды токтар туғызады.

6.1 – сурет. Асинхронды қозғалтқыштың жұмыс жасау принципінің мхемасы.
Синхронды машиналар құрылысы.
Синхронды машиналарда ротордың айналу жиілігі статордың магнит өрісінің айналу жиілігіне тең, сондықтан ол желі тогының жиілігімен және полюстер жұбының санымен анықталады, яғни п =60f/p; f=pn/60.
Барлық электр машиналары сияқты синхронды машина да қайтымды, яғнн ол әрі генератор, әрі қозғалтқыш ретінде жұмыс істей алады.
Электр энергиясы синхрондьі генератормен (өндіргішпен) өндіріледі. Оның бастапқы қозғалтқышы су (гидравликалық), не бу трубинасы, не іштен жану қозғалтқышы т. с. с. бола алады.
Өткізгіштегі ЭҚК осы өткізгішті тұрақты магнит ерісінде орнын ауыстыру арқылы да және керісінше, магнит өрісін жылжымайтын өткізгішке қарағанда қозғалту арқылы да алуға болады, Бірінші жағдайда, магнит өрісін қоздыратын полюстер, яғни машинаның индукцияланатын бөлігі машинаның қозғалмайтын бөлігінде (статорда) орналасады, ал индукцияланатын белігі (якорь), яғни ЭҚК пайда болатын өткізгіштер машинаның айналмалы бөлігінде (роторда) орналасады. Екінші жағдайда полюстар , роторда, ал якорь статорда орналасады.
Полюстері роторда, ол якорі статорда орналасқан синхронды генераторлар кеңінен қолданылып отыр. Қоздыру тогы қоздыру орамасымен жүреді. Қоздыру орамасы ротор полюстерінде орналасқан, тізбектеп қосылған орауыштардан тұрады. Қоздыру орамасының ұштары машина білігіне бекітілген түйіспелік сақиналармен жалғанған. Сақиналарға қозғалмайтын щеткалар орнатылған. ІЦеткалар арқылы қоздыру орамына басқа энергия көзінен — қоздырғыш деп аталатын тұрақты ток генераторынан тұрақты ток беріледі.
Қоздырғышты синхронды генератордың жалпы көрінісі 6.6-суретте көрсетілген. Синхронды генератордың статорының құрылысы асинхронды машинаның статорының құрылысына ұқсас. Синхронды генераторлардың роторы полюстері айқын кескінделген, не айқын кескінделмеген, яғни полюстері шығып тұрмайтын түрінде жасалынады.

6.6-сурет. Синхронды генератордың құрылысы:
1-синхронды генератор, 2-қоздырғыш.
Полюстері айқын кескінделген генераторлардың алғашқы қозғалтқыштары ретінде, әдетте, шапшаң жүретін машиналар қатарына жататын, бу турбиналарын қолданады.

6.7-сурет. Синхронды машинаның роторы: а — айқын кескінделген полюстармен, б — айкңн кескінделмеген полюстермен
Тұрақты ток машинасы

Тұрақты ток машинасы - айналыс механикалық энергияны тұрақты токтың энергиясына (генератор ретінде) және керісінше тұрақты токтың энергиясын механикалық энергияға (қозғалтқыш ретінде) түрлендіретін электр машинасы.
Тұрақты ток машинасы қайтымды, яғни әрі генератор, әрі қозғалтқыш ретінде жұмыс істей алады. Мысалы, электрлендірілген жылжымалы құраманың (электровоздардың) тартым қозғалтқыштары және қуатты тұрақты ток электр жетектерінің электрлік қозғалтқыштары осы негізде жұмыс істейді.
Тұрақты ток машинасы

Тұрақты ток машинасы негізгі магнит өрісі параллель, тізбектеле және аралас қоздырылатын, сондай-ақ тұрақты магниттері бар түрлерге ажыратылады. Ол айналу жиілігін біртіндеп, үнемі әрі кең алқапта реттей алады. Тұрақты ток машинасы өнеркәсіптің электрқозғалтқышының айналыс жиілігін қатаң сақтау және кең аралықта өзгерту қажет болатын саласында кеңінен қолданылады.

Тұрақты ток генераторы
Оның жұмыс істеу принципі магнит өрісінде зәкірді айналдырғанда оның орамасында ЭҚК-нің индукциялануына негізделген. Тұрақты ток генераторы коллекторлы және коллекторсыз түрге ажыратылады. Прокат стандарының, аэродинам. құбырлардың желдету қондырғыларын, ірі экскаваторлардың реттелінетін электр жетектерін, дербес тұрақты топ тораптарын қоректендіруге арналған қорек көзі ретінде, сондай-ақ автоматты реттеу жүйелерінде (мысалы, тахогенераторларда) қолданылады.[Айнымалы ток машиналарының негізгі түрлеріне қатысты мәселелерді көрсетіңіз.
Асинхронды және синхронды қозғалтқыштар.
Асинхронды және синхронды қозғалтқыштардың ерекшеліктері, жұмыс істеу принципі, ұқсастығы мен өзгешелігіне баға беріңіз.
Асинхронды қозғалтқыштар
Асинхронды машинелер айнымалы ток машинелеріне жатады және олардың жалпы өндірістік орындалуы асинхронды қозғалтқыш түрінде жасалады. Асинхронды машинелер электротехникалық құрылысы бойынша энергияны түрлендіргіш болып табылады, асинхронды генератор ретінде қосымша конструкциялық және сұлбалық өзгеріс кіргізбей жұмыс істей алмайды. Асинхронды қозғалтқышты ойлап тапқан орыс инженері М.О. Доливо-Добровельский болып саналады. (№ 51083 1889 жыл герман потенті).
Асинхронды қозғалтқыштардың арналымы. 
Асинхронды қозғалтқыштар құрлысының қарапайымдылығы мен жұмысының сенімділігі арқасында адамзат тіршілігінде, иінді біліктерді айналдыруға механикалық энергияны керекететін қызметтердің бәрінде кеңінен пайдаланылып келеді.

Қысқа тұйықталған роторлы асинхронды қозғалтқыш: а – орамасы бар статор; в – орамасы бар ротор; с – айгөлек қалқаны; d- желдеткіш
Ауылшаруашылығында шаңды орта мен химиялық зиянды орталарда жұмыс жасай алатын бірден-бір электр қозғалтқыш осы асинхронды мәшине ғана. Асинхронды қозғалтқыштарды, үшфазалы және бір фазалы электр желілеріне қосу үшін үшфазалы немесе бір фазалы етіп жасайды. Үшфазалы асинхронды қозғалтқыштар роторларының орамаларының түрлеріне қарай, фазалық немесе қысқа тұйықталған роторлары асинхронды қозғалтқыштар деп бөледі. Ауылшаруашылығында, негізінде механикалық энергияның ең арзан әрі сенімді көзі ретінде қысқа тұйықталған роторлы асинхронды электроқозғалтқыштар қолданылады.
Синхронды  машиналарСинхронды машина - бұл айнымалы токтың машинасы. Оның қалыптасқан режимінде негізінен энергияны турлендіру процесіне қатысатын магнит өрісінің және ротордың n = 60f/pайналу жиіліктері бірдей болады.
Осы күнгі электр станцияларында электр энергиясын будың немесе гидравикалық турбиналардың көмегімен айналдырылып, қозғалысқа келтірілетін синхронды генераторлар береді.Бірінші жағдайда синхронды генераторлар турбогенераторлар деп, ал екінші жағдайда - гидрогенераторлар деп аталады. Бұлар айнымалы токтың ен ipi машиналары. Қазіргі таңда, Ресейде, Кострома ГРЭС-інде қойылған турбогенератордың қуаты 1200 МВт, кepнeyi 24 кВ. Саян - Шушенск СЭС-ның қуаты 640 МВт. Автономды жұмыс жасайтын электр станцияларында (алыс жерге орналасқан ағаш дайындауда, таулардағы кәсіп орындарында) синхронды генераторлардың қуаты онша үлкен болмайды, олар дизeльдi қозғалтқыштармен немесе газ турбиналарымен айналдырылады. Қуаты жоғары дизельді генераторлар теңіз кемелерінде қолданылады.
Синхронды машиналарды қозғалтқыштар ретінде де қолданады. Синхронды қозғалтқыштардың айналу жиіліктері тұрақты, сондықтан да оларды айналу жиілігін реттеуді қажет етпейтін жағдайда немесе жиілік тұрақты болуға тиіс болғанда қолданылады. Синхронды қозғалтқыштардың қуаты үлкен (50 кВт-тан бірнеше ондаған мың киловатка дейін) болады. Оларды металлургия заводтарында, шахталарда және басқа да қуатты насостарды, компрессорларды, үздіксіз реттелмейтін прокат стандарында да және т.б. қозғалысқа келтірілген жұмыс жасау үшін қолданады. Олардың энергетикалық көрсеткіштеpi өте жоғары (қуат коэффициенті, п.э.к-i) сондықтан бұлар ic жүзінде қолданылу облыстарында басқа электрлік машиналармен салыстырғанда бәсекеден тыс тұрады.
Синхронды генераторлар мен  қозғалтқыштар реактивтік энергияның көзі қызметін де атқара алады. Алайда, тек реактивтік энергияны ғана генерациялауға арналған, синхронды теңгергіш деп аталатын, арнайы синхронды машиналар шығарылады.
Өнеркәсіпте синхронды машиналардың көптеген арнайы түрлepi шығарылады, мысалы, соның ішінде индукторлы машиналар, роторы домалайтын машиналар, полюстері тырнақ тәрізді машиналар адымдаушы қозғалтқыштар және т.б. олардың кұрылымдары (конструкциялары) және қызмет көрсету принциптері электр машиналары жөніндегі әдебиеттерде қарастырылады.
    
Синхронды машиналардың жұмыс істеу принципі
Синхронды машиналарды генератор  және қозғалтқыш ретінде де пайдаланады.
Синхронды генераторлар электр энергиясын өндіреді.Үлкен және кіші станцияларда қойылатын айнымалы ток генераторларының көбісі осы синхронды генераторлар тобына жатады. Бұл генераторлардың қуаты әр түрлі, бірнеше кВ А-дан (жылжымалы электр станциялары) бірнеше жүздеген кВ А-ға (қуатты орталық электр станцияларына) дейінгі аралықта. Синхронды қозғалтқыштардың ең күштілерінің басты атқаратын жұмысы электржетекке (привод) пайдаланылу болып табылады.

Рис. 291. Электрическая (а) и электромагнитная (б) схемы синхронного электродвигателя
Асинхронды қозғалтқышты құрастырған ғалым және оның басқа да еңбектеріне шолу дайындаңыз.
http://www.aipet.kz/student/diplom/2015/eef/eapu/eapu_ru/baltai_zh.pdf
Асинхронды қозғалтқыштар
Асинхронды электрлік қозғалтқыш — электр энергиясын механикалық энергияға түрлендіруге арналған электр машинасы.
Асинхронды қозғалтқыштар үшфазалы, екіфазалы, бірфазалы болады. Асинхронды қозғалтқыштың ашылуы италияндық ғалым Г.Ферраристің, югославиялық ғалым Н.Тесланың, орыс ғалымы М.О.Доливо- Добровольскийдің есімдерімен тығыз байланысты. 1888 жылы Г.Феррарис пен Н.Тесла алғаш рет екі фазалы асинхронды қозғалтқышты ойлап тапты. Бірақ бұл қозғалтқыштар көп қолданыс таппады.
Ал М.О.Доливо-Добровольскийдің 1889 жылы ойлап тапқан қозғатқышының рөлі ерекше. Оның ұсынған асинхронды қозғалтқышының статоры үш фазалы электр тоғынан қоректенеді және роторын клетка түрінде жасады. Оған қоса фазалы роторлы түрінде ұсынды. Содан бері асинхронды қозғалтқыштардың белгілі бөліктері мен қолданылатын материалдары өзгергенімен М.О.Доливо-Добровольскийдің ұсынған принципімен жұмыс жасайды.
http://ksu.edu.kz/images/news/slider/2016/portfolio/9_zhestovyj_yazyk_i_problemy_ego_raspoznavaniya.pdf
Асинхронды машиналар электртехникалық құрылысы бойынша энергияны түрлендіргіш болып табылады, ал асинхронды генератор ретінде қосымша құрылымдық және сұлбалық өзгеріс енгізбей жұмыс істей алмайды. Асинхронды қозғалтқышты ойлап тапқан орыс инженері М.О. Доливо- Добровельский болып саналады.
Изобретения М. О. Доливо-Добровольского
Трёхфазный асинхронный электродвигатель с короткозамкнутым ротором типа «беличья клетка» (1889).
Трёхфазный асинхронный двигатель с фазным ротором и пусковым реостатом (чертеж представлен, например, в 1899 году при докладе на Первом Всероссийском электротехническом съезде, см. также британский патент №20425 от 15 декабря 1890 года на фазный ротор).
Искрогасительная решётка для выключателей (германские патенты №266745 и №272742 от 4 мая и 24 июля 1912 года соответственно)
Фазометр (1892[4], германский патент №68215 от 14 апреля 1892 года под названием «Vorrichtung zur Bestimmung des Phasenunterschiedes zwischen zwei Wechselströmen») .Стрелочный частотомер (1897)
Электр энергиясын өндірудің түрлі әдістерінің экологиялық проблемаларына шолу дайындаңыз.
Электрлік станцияларды электрлік жүйелерге біріктудің негізгі себептері және артықшылықтарына баға беріңіз.
Электрлік жүйе деп арнайы аймақта жұмыс істейтін подстанциялардан, таратушы құрылғылардан, тоқ тізбектерінен, электр берілудің ауалық және кабельдік желілерінен құралған электр энергиясын беруге және таратуға арналған электрлік құрылғылардың жиынтығы аталады.
ЖЭС құрылымдық сұлбасын құрастырудың негізгі принциптерін қарастырыңыз.
Жылу электр орталығы

ЖЫЛУ ЭЛЕКТР ОРТАЛЫҒЫ (ЖЭО) – тұтынушыларға бір мезгілде электр энергиясы мен жылуды бу және ыстық су түрінде бірге өндіріп беретін бу (газ) турбиналы электр стансасы. ЖЭО беретін жылу қызған бу немесе ыстық су түрінде таратылады. Энергетикалық бу қазандарында (жану камераларында) өндірілген тиісті параметрлі бу (газ) турбинаны және онымен бір білікте орнатылған электр генераторын айналдырады. Турбиналарда жұмыс істеп шыққан будың қалдық қызуының едәуір бөлігі кәсіпорындардың технолологиялық процестерін бумен жабдықтауға және ыстық сумен үйлерді жылыту жүйелеріне жұмсалады (қ. Жылумен қамтамасыз ету). Қазандық және турбиналық жабдықтары құрамына қарай ЖЭО-лар бу турбиналы (бу-күш қондырғылы) ЖЭО, газ турбиналы (газ турбиналы қондырғылы) ЖЭО, бу-газ турбиналы (бу-газ турбиналы қондырғылы) ЖЭО және атомдық ЖЭО болып ажыратылады. Соңғы уақытқа дейін Қазақстанда бу-күш қондырғылары кең таралған. Бу турбиналы ЖЭО-лар агрегаттарының бірлік және жалпы қуаты бойынша төменгі қуатты (25 МВт-қа дейін), орташа қуатты (50 – 100 МВт), жоғары қуатты (200 МВт-тан артық), ал турбинаға келіп түсетін будың бастапқы параметрлеріне қарай төмен қысымды (4 МПа-ға дейін), орташа қысымды (13 МПа-ға дейін) және аса жоғары қысымды (25,5 МПа-ға дейін) болып бөлінеді.
Қазіргі кезеңде бу-газ турбиналы қондырғылар тиімді болып отыр. Бұларда газ турбинасында жұмыс істеп шыққан ыстық газ қайта өңдеуші арнаулы қазанға беріледі де, ондағы су бу турбинасын жұмыс істетуге жеткілікті параметрлі буға айналдырылады (қажет болса, қазанда қосымша от жағылады), әрі қарай цикл бу-күш қондырғыларындағыдай жүреді. ЖЭО-ларда электр және жылу энергиясын бірге өндіру жағылатын отынды тиімді пайдалануға (отынды үнемдеу 30%-ке дейін жетеді), электр станцияларының пайдалы әсер коэф-тін жоғарылатуға және электр энергиясының өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Қазақстанның ірі өндіріс орындары мен елді мекендерінің көпшілігі ЖЭО жылуымен қамтамасыз етіледі. Олардың ішіндегі ірілері ғ2 Алматы ЖЭО (қуаты 510 МВт), Атырау ЖЭО (215 МВт), ғ2 Астана ЖЭО (240 МВт), ғ2 Қарағанды ЖЭО (435 МВт), ғ3 Қарағанды ЖЭО (440 МВт), Маңғыстау энергокомбинатының ЖЭО (87 МВт), ғ1 Павлодар (350 МВт), ғ3 ЖЭО (440 МВт) ЖЭО, ғ2 Петропавл ЖЭО (380 МВт), Өскемен ЖЭО (241,5 МВт). Қазақстандағы ЖЭО-лар сағатына шамамен 45000 т-дан көп бу өндіре алады, олардың жалпы қуаты 5694 МВт-қа жетіп отыр.
Қуатты күштік трансформаторлардың ерекшеліктеріне сараптама және баға беріңіз.
Электрмен жабдықтау жүйелерінде электр тораптарында қолданылатын трансформаторларды күштік трансформаторлар деп атайды. Электр стансаларында кернеуді жоғары атқыш күштік трансформаторлар койылса, электр қабылдағыштар қасында төмендеткіш күштік трансформаторлар қойылады.
Күштік трансформаторларың қуаты; 10 кВА-ден 1 мяв-кВА-ге дейін барады және мәндері стандартталған болады.
Қуаты аз трансформаторлар негізіем әртүрлі тұрмыстық электрлік аспаптарда радиотехникада және автоматикада қолданылады.


Трансформаторлар оларға берілетін кернеулердің санына қарай бір фазалы және үш фазалы кернеуді түрлендіруіне қарай жоғарылатқыш және төмендеткіш болып бөлінеді.
Трансформаторлар әртүрлі міндет атқарғанымен оларлың негізгі құрылысы және әрекеттік нарқылары бірдей. Сондыктан трансформатордың әрекеттік: нарқын және әртүрлі жұмыс алпілерін бір фазалы трансформатор арқылы қарастыруға болады.
Транеформатор ферромагнитті магнит өткізгіш өзектен және кем дегенде екі орамадан тұрады (11.1 -сурет). Орамалар трансформатордың түріне қарай өзекте бірінің үстіне екіншісі, қат р немесс зр жерге ораналасуы мүмкін.
Орамалардың бірі кернеу кезіне қосылады да біріншігәр орама дел, ал екіншісінің кысқыштарына электр қабылдағьштар қосылады да екіншігәр орама деп аталады. Орамалардың орамдары бір - 6ipiмен және өзекпен оқшауланған.
Өзек қалыңдығы 0.3...0,5 мм трансфер чаторлық болат парақшалардан жиналған.
Энергияның юектегі шығының азайту үшін парақшалар бір-бірінен және орамалардан лакпен оқшауланған біріншігәр ораманы айнымалы кернеу көзіне қосқан кезде онымен айнымалы ток жүреді де, ораманын айналасында айнымалы магнит өрісі пайда болады, яғни магнит өрісі қоздырылады. Aл ферромагнитті өзек осы өрісте тњргаідъоеіям магниттеніп. ораманың магнит өрісін күшейтеді және электр энергиясын магнит өрісінін энергиясына түрлендіру арқылы екіншігөр орамаға жеткізіп береді.
Автотрансформаторлардың күштік трансформаторлардан айырмашылығы, кемшілігі мен артықшылығы жайлы өз көзқарасыңызды негіздеңіз.
Құрастыру тұрғысынан алып қарағанда автотрансформатор трансформаторға ұқсас, болаттан жасалған магниттік өткізгіштерде әртүрлі көлденең қиамлы өткізгіштерден жасалатын екі орамасы орналастырылады. Бір орамасының соңы екіншісінің басымен қосылады. Тізбектеп қосылған екі орама жоғарғы кернеудің ортақ орамасын құрады. Автотрансформатордың төмен кернеулі орамасы ретінде жоғары кернеу орамасының бөлігі болып табылатын екі орамасының бірі пайдаланылады. Сонымен, автотрансформатордың төмен және жоғары кернеу орамалары арасында тек магниттік байланыс емес, электрлік байланыс те бар.
Төмендеткіш автотрансформатордың принциптік схемасы 7-суртте көрсетілген. Бірінші реттік (жоғары) кернеу орам саны w1 бірінші реттік ораманың А-Х қысқышына беріледі. Екінші реттік орама а-Х бірінші реттік ораманың бір бөлігі болып табылады, оның орам саны w2 .
7-сурет. Төмендеткіш автотрансформатордың принциптік схемасы
 Бос жүріс кезінде І1= 0, бірінші реттік ораманың кедергілеріне түсетін кернеуді есепке алмасақ, бірінші және екінші реттік орамаларының ЭҚК-терінің тепе-теңдік теңдеулерін мына түрде жазуға болды: U1 =E1=4,44 w1 fФm; U2 =E2=4,44 w2 fФm .
Егер автотрансформаторлардың екінші реттік орамасын қандай да бір энергия қабылдағышына тұйықтасақ, онда екінші реттік тізбекте І2 тогы жүреді.
Энергия шығынын есепке алмасақ, автотрансформаторлардың желіден тұтынатын қуаты оның екінші реттік орамаға беретін қуатына тең деп қарауға болады, яғни P=U1I1= U2I2, бұл жерден I1I2 =W1W2 = 1/n.p>
Сонымен трансформаторлардың негізгі қатынастары автотрансформаторлар үшін де орындалады.
Ораманың жоғарғы және төменгі кернеулі желілерге ортақ а-х бөлігінде бір-біріне қарсы бағытталған екі І1 және І2 токтары фаза бойынша бір – бірінен 180° ығысқан деп қарауға болады, ораманың а-х бөлігіндегі І12 тогы екінші және бірінші реттік желі токтарының арифметикалық айырымына тең, яғни І12-І2-І1=I(1-І/n).
Төмендеткіш автотрансформаторларда І12 ток бағыты І2 тогымен бағыттас болса, ал жоғарылатқыш автотрансформаторларда ол- І2 тогына қарама қарсы.
Бірдей пайдалы қуатты автотрансформаторлардың трансформаторлардан артықшылығы: материалдардың – орама материалдардың болаттың аз жұмсалуында, энергия шығынының аздығында, пайдалы әсер коэффициентінің жоғарылығында және жүктеме өзгеруіне байланысты кернеу өзгеруінің аздығында. Бірдей ток тығыздығында автотрансформатордың орамаларының өткізгіштерінің массасы трансформатордыкінен кіші болады. Бұл жағдай түсіндіріледі. Трансформаторлардың магниттік өткізгішінде екі орама бар – көлденең қимасы І1 тогына есептелген, орам саны w1 бірінші реттік орама және көлденең қимасы І2 тогына есептелген, орам саны w2 – екінші реттік орама. Автотрансформаторларда да екі орама бар, бірақ олардың бірі (А-а бөлігі) (w1- w2) орам саны бар көлденең қимасы І1 тогына есептелген өткізгіштерден, ал екіншісі (а-Х бөлігі) w2 орам саны бар және орам өткізгіштернің көлденең қимасы І2-І1=I12 тогына есептелген.
 
Автотрансформаторлардағы магниттік өткізгішінің болатының массасы және оның көлденең қимасы да трансформаторлардың магниттік өткізгішінің көлденең қимасынан және болат массасынан аз.
Автотрансформаторларда энергияның бір бөлігі бірінші реттік желіден екіншісіне екі орама арасындағы электрлік байланыс арқылы, яғни электрлік жолмен беріледі. Бұл энергияны беру барысында магнит өрісі қатыспағандықтан, автотрансформаторларда электромагниттік қуаты трансформаторға қарағанда кіші. Активтік жүктеме кезінде автотрансформаторлардың пайдалы қуаты Р2=U2I2. I2=I1+I2 болғадықтан Р2=U2I1+ U2I12= P3 + Pm, мұндағы Pm- автотрансформаторлардың электрлік жолымен берілетін электрлік қуаты , бұл қуат мөлшері қажетті магниттік ағынды, магниттік өткізгішің көлденең қимасы мен массасының анықтайды және ол автотрансформаторлардың есептік қуаты немесе габариттік қуаты болып табылады.
Трансформатормен салыстырғанда автотрансформаторлардың елеулі кемшіліктері де бар: қысқа тұйықталу кедергісінің аздығы, қысқа тұйықталу еселігін арттырады: энергия көзі мен тұтынушы арасындағы электлік байланыс жоғары кернеудің төмен кернеулі желіге берілу мүмкіндігін тудырады. Энергия көзі мен энергия қабылдағыш желілері арасында электрлік байланыстың болуы, автотрансформаторлардың полюстарының бір ұшы жерге қосылған энегия қабылдағыштарда (түзеткіш құрылғылар) пайдалануға мүмкіндік бермейді.
Электрмен жабдықтау жүйелерінде электр тораптарында қолданылатын трансформаторларды күштік трансформаторлар деп атайды. Электр стансаларында кернеуді жоғары атқыш күштік трансформаторлар койылса, электр қабылдағыштар қасында төмендеткіш күштік трансформаторлар қойылады.
Күштік трансформаторларың қуаты; 10 кВА-ден 1 мяв-кВА-ге дейін барады және мәндері стандартталған болады.
Қуаты аз трансформаторлар негізіем әртүрлі тұрмыстық электрлік аспаптарда радиотехникада және автоматикада қолданылады.

Трансформаторлар оларға берілетін кернеулердің санына қарай бір фазалы және үш фазалы кернеуді түрлендіруіне қарай жоғарылатқыш және төмендеткіш болып бөлінеді.
Трансформаторлар әртүрлі міндет атқарғанымен оларлың негізгі құрылысы және әрекеттік нарқылары бірдей. Сондыктан трансформатордың әрекеттік: нарқын және әртүрлі жұмыс алпілерін бір фазалы трансформатор арқылы қарастыруға болады.
Транеформатор ферромагнитті магнит өткізгіш өзектен және кем дегенде екі орамадан тұрады (11.1 -сурет). Орамалар трансформатордың түріне қарай өзекте бірінің үстіне екіншісі, қат р немесс зр жерге ораналасуы мүмкін.
Орамалардың бірі кернеу кезіне қосылады да біріншігәр орама дел, ал екіншісінің кысқыштарына электр қабылдағьштар қосылады да екіншігәр орама деп аталады. Орамалардың орамдары бір - 6ipiмен және өзекпен оқшауланған.
Балқымалы сақтандырғыш, түрлерін, құрылысын, қолданылу аясын көрсетіңіз.
Балқымалы сақтандырғыш (fuse) - тоқ жүріп тұрған тізбекті қысқа тұйықталу тоғынан қорғайтын тетік.
Оның ауыстыруға болатын балқымалы тетігі тоқтың белгілі бір шамасына , мысалы, 5 амперге, 10 амперге тағы сол сияқтыларға төзетіндей болып жасалады. Тізбектегі тоқ шамасы Балқымалы сақтандырғыш арналып жасалған тоқтан артқанда, Балқымалы тетік балқиды да, өзі қорғап тұрған электр тізбегін ажыратады. Балқымалы сақтандырғыштың ұзындығы өзі " балқыған кезде" пайда болатын электр доғасын сөндіруге жетерлікей болуы керек. Сондықтан Балқымалы сақтандырғышты өзі арналып жасалған тоқ пен көрнеуге сәйкес тізбектерде ғана пайдаланған жөн.

Электрсызбаларында осылай белгіленеді.
Қысқа тұйықтау кезінде өртті және ток көзінің бүлінуін болдырмау үшін электр тізбегіне балқымалы сақтандырғыштарды қосу керек. Сақтандырғыштардың міндеті - ток күші рұқсат етілген шамадан кенет артып кеткенде, бірден электр тізбегін ажыратып жіберу. Балқымалы сақтандырғыштар электр құралдарына жатады. Бұлар - электр тогының тізбегіне тізбектей қосылатын өте жұқа мыс немесе қорғасын сымдар. Тізбек тұйықталған кезде ток электр тізбегінің есептелген шамасынан артып кетсе, сақтандырғыштар тізбекті ажыратып, қысқа тұйықталу қатерін болдырмайды.


Приложенные файлы

  • docx 1480084
    Размер файла: 582 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий