Базыльчик Программа вытинанка ИСПРАВЛЕННАЯ

НАВУКОВА-МЕТАДЫЧНАЯ УСТАНОВА
“НАЦЫЯНАЛЬНЫ ІНСТЫТУТ АДУКАЦЫІ”
МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ













“МАСТАЦТВА ВЫЦІНАНКІ”


Праграма спецыяльнага вучэбнага прадмета для 5 – 6 класа з вывучэннем спецыяльных вучэбных прадмета мастацка-эстэтычнай накіраванасці (фальклорна-тэатральны хіл)



















Мінск 2007






Атар-складальнік: Базыльчык Вольга Станіславана
Тлумачальная запіска
Выцінанка – адзін з віда беларускага дэкаратына-прыкладнога мастацтва, які адыгрывае значную ролю  працэссе эстэтычнага і культуразгоднага развіцця вучня.
Выцінанка – гэта ажурны зор, выразаны з белай, чорнай, або каляровай паперы пры дапамозе нажніц ці нажа. Зарадзіся гэты від дэкаратына-прыкладнога мастацтва  Кітаі, а развіццё атрыма у сувязі з удасканальваннем папяровай вытворчасці.
Для беларускай выцінанкі характэрны простыя кампазіцыі на аснове геаметрычных, раслінных, зааморфных і рэдка прадметных матыва. Выцінанку шырока выкарыстовалі  побыце. Ёй упрыгожвалі вокны, сцены, паліцы, столь і покуць (“кут”). Кожны год выцінанку абналялі, звычайна да Вялікадня. З развіццём лёгкай прамысловасці выцінанку наогул замяні тэкстыль. Апошні перыяд росквіту выцінанкі прыпадае на першае дзесяцігоддзе пасля вайны. Потым мастацтва выцінанкі зно было  заняпадзе. Зараз можна назіраць адналенне гэтага віда беларускага дэкаратына-прыкладнога мастацтва. Выцінанка набыла сучаснае “гучанне”, але не згубіла і традыцыйныя рысы.
У працэсе правядзення рока па выцінанцы  вучня развіваюцца творчыя здольнасці, фантазія, уяленне, вобразнае мысленне. Атрыманыя мастацкія веды, сфарміраваныя менні эмацыянальна спрымаць культурна-мастацкія здабыткі нашага народа з’яляюцца дзейснымі сродкамі патрыятычнага і духонага выхавання вучня.
У аснову праграмы пакладзена знакавая сімволіка і нацыянальныя традыцыі арнаментальнага мастацтва, беларускія абрады і міфалогія.
Мэта вывучэння прадмета: фарміраванне мастацкай культуры сродкамі традыцыйнай беларускай выцінанкі.
Задачы прадмета:
вывучэнне і асэнсаванне нацыянальных традыцый беларускай выцінанкі;
развіццё здольнасцей эмацыянальна спрымаць багацце беларускай культуры;
развіццё мастацка-творчых здольнасцей, фарміраванне практычных умення і навыка пры рабоце над выцінанкай;
выхаванне патрыятызму, працавітасці, добрасумленнасці.
Асноныя патрабаванні да метада выкладання:
Сувязь з мастацкай культурай, народнымі традыцыямі і пасядзённым жыццём.
Адзінства выхавання, навучання і творчай дзейнасці вучня.
Улік узроставых асаблівасцей вучня, спалучэнне індывідуальных і калектыных форм работы.
Разнастайнасць віда работы і матэрыяла.
Чаргаванне тэарэтычных і практычных урока.
Міжпрадметныя сувязі, сувязь з іншымі відамі мастацкай дзейнасці.
Асновай выкладання спецыяльнага вучэбнага прадмета “Мастацтва выцінанкі” з’яляецца арганічнае адзінства вучэбнага і выхавачага працэса: маральнае, духонае, эстэтычнае і мастацкае выхаванне павінна абапірацца на сістэматычнае засваенне вучнямі мастацкіх веда, практычных умення і навыка творчай дзейнасці.
Адным з паказчыка эфектынасці рока па выцінанцы з’яляецца захапленне, зацікаленасць вучня і жаданне займацца народным мастацтвам. Урокі павінны забяспечваць пазітыныя эмацыянальныя адносіны навучэнца да мастацкай дзейнасці.
Тыднёвая нагрузка – 2 гадзіны для групы 10 чалавек з вучня 5 – 6 класа.
Праграма складаецца з 8-мі раздзела: “Гісторыя выцінанкі”, “Асаблівасці беларускай выцінанкі”, “Кампазіцыя”, “Рапортная выцінанка”, “Цэнтрычная выцінанка”, “Сіметрычная (люстэркавая) выцінанка”, “Асіметрычная выцінанка”, “Тэматычная праца”, якія вывучаюцца на розных этапах з паступовым ускладненнем.
Урокі па выцінанцы можна будаваць на аснове традыцыйнай структуры (арганізацыйная, тэарэтычная, практычная, заключная часткі) ці правадзіць у нестандартнай форме: урок-выстава, урок-конкурс майстэрства, урок-семінар, урок-экскурсія і інш. На роках можна спалучаць індывідуальныя і групавыя формы работы, даваць вучням заданні рознай ступені складанасці. Трэба шырока выкарыстоваць наглядны матэрыял: узоры работ, фотаздымкі, ілюстрацыі. У раздзеле: “Тэматычная праца”, дзе рокі прысвечаны святам і абрадам, для развіцця творчых здольнасцей вучня лепш выкарыстоваць схемы работ ці тэхналагічныя карты, а таксама самастойнае вывучэнне тэарэтычнага матэрыялу.

5 клас
Першы год навучання
Прыкладны тэматычны план



Назва тэм

Колькасць гадзін





1.
Гісторыя выцінанкі
1

1.1.
Паходжанне выцінанкі
1

2.
Асаблівасці беларускай выцінанкі
1

2.1.
Сэнс адтулін, характэрны для беларускай выцінанкі
1

3.
Кампазіцыя
8

3.1.
Кампазіцыя  выцінанцы
3

3.2.
Арганізацыя плоскасці, паняцце ранавагі
3

3.3.
Метады стылізацыі
2

4.
Рапортная выцінанка
4


4.1.
Геаметрычныя матывы  рапортнай выцінанцы
2

4.2.
Раслінныя матывы  рапортнай выцінанцы
2

5.
Цэнтрычная выцінанка
6

5.1.
Геаметрычныя матывы  цэнтрычнай выцінанцы
2

5.2.
Мандала. Сімвалічны і філасофскі сэнс
2

5.3.
Раслінныя матывы  цэнтрычнай выцінанцы
2

6.
Тэматычная праца
12

6.1.
Калядныя матывы  выцінанцы
4

6.2.
Калядныя паштокі
4

6.3.
Праца на тэму “Прыйшла Каляда”
4

7.
Кампазіцыя
2

7.1.
Сіметрычная і асіметрычная ранавага. Ранавага асобных элемента кампазіцыі
2

8.
Сіметрычная (люстэркавая) выцінанка
8

8.1.
Геаметрычныя матывы  сіметрычнай (люстэркавай)
выцінанцы
4

8.2.
Раслінныя матывы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы
4

9.
Асіметрычная выцінанка
8

9.1.
Геаметрычныя матывы  асіметрычнай выцінанцы
4

9.2.
Раслінныя матывы  асіметрычнай выцінанцы
4

10.
Тэматычная праца
12

10.1.
Купальскія матывы  выцінанцы
4

10.2.
Праца на тэму “Папараць-кветка”
4

10.3.
Праца на тэму “Купальская ноч”
4

11.
Праца на вольную тэму
5

12.
Выніковая выстава вучнескіх работ
1


Усяго гадзін:
68


Змест
Гісторыя выцінанкі (1).
Паходжанне выцінанкі: характарыстыка выцінанкі як віда дэкаратына-прыкладнога мастацтва. Гісторыя развіцця. Матэрыял для выцінанкі. Сувязь з побытам. Асноныя віды выцінанкі і іх асаблівасці.
Асаблівасці беларускай выцінанкі (1).
Сэнс адтулін, характэрны для беларускай выцінанкі: сюжэты беларускай выцінанкі. Узоры выцінанак беларускіх майстро сучаснасці. Паслядонасць выканання.
Кампазіцыя (8).
Кампазіцыя  выцінанцы: кампазіцыя і яе асаблівасці  выцінанцы, аналіз узора. Выкананне практыкавання на вызначэнне кампазіцыі, віда.
Арганізацыя плоскасці, паняцце ранавагі: законы кампазіцыі  выцінанцы, размяшчэнне элемента кампазіцыі, выкананне эскіза выцінанак.
Метады стылізацыі: паняцце аб стылізацыі, роля стылізацыі  выцінанцы, метады і прыемы стылізавання выя. Практыкаванні па стылізацыі аб’екта навакольнага асяроддзя.
Рапортная выцінанка (4).
Геаметрычныя матывы  рапортнай выцінанцы: паняцце аб рапортнай выцінанцы, геаметрычныя элементы, іх сімвалічнасць, кампазіцыйнае размяшчэнне.
Раслінныя матывы  рапортнай выцінанцы: сімвалічнасць раслінных матыва, стылізацыя расліннага свету, кампазіцыйнае размяшчэнне элемента раслінных матыва.
Цэнтрычная выцінанка (6).
Геаметрычныя матывы  цэнтрычнай выцінанцы: паняцце цэнтра  выцінанцы, асаблівасці цэнтрычнай выцінанкі, правільнае размяшчэнне элемента кампазіцыі  цэнтрычнай выцінанцы з геаметрычнымі матывамі.
Мандала. Сімвалічны і філасофскі сэнс: паняцце аб “мандале”, асаблівасці яе выявы, сэнс сімвала, сувязь з побытам людзей, паслядонасць выканання.
Раслінныя матывы  цэнтрычнай выцінанцы: правілы кампазіцыйнага размяшчэння стылізаваных элемента раслін, восі сіметрыі, паторы.
Тэматычная праца (12).
Калядныя матывы  выцінанцы: сувязь выцінанкі са святамі беларуса, іх адлюстраванне  выцінанцы, сімвалічнасць сюжэта. Каляды і іх сімвалы. Стылізацыя сімвала Калядных свята у выцінанцы.
Калядныя паштокі: элементы калядных сімвала у выцінанцы, іх памер і размяшчэнне, стылізацыя.
Праца на тэму “Прыйшла Каляда”: калядныя сімвалы, распрацока эскіза, кампазіцыйнае размяшчэнне элемента, паслядонасць выканання, тэхніка бяспекі пры рабоце
· з нажніцамі.
Кампазіцыя (2).
Сіметрычная і асіметрычная ранавага. Ранавага асобных элемента кампазіцыі: паняцце сіметрыі і асіметрыі  выцінанцы, аналіз узора.
Сіметрычная (люстэркавая) выцінанка (8).
Геаметрычныя матывы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы: асаблівасці размяшчэння геаметрычных элемента у сіметрычнай выцінанцы, паслядонасць выканання сіметрычнай выцінанкі.
Раслінныя матывы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы: сіметрыя  выцінанцы з элементамі раслін, кампазіцыйныя асаблівасці выцінанкі з расліннымі матывамі.
Асіметрычная выцінанка (8).
Геаметрычныя матывы  асіметрычнай выцінанцы: асіметрыя  выцінанцы з геаметрычнымі элементамі, законы кампазіцыйнага размяшчэння, паслядонасць выканання.
Раслінныя матывы  асіметрычнай выцінанцы: кампазіцыя асіметрычнай выцінанкі з расліннымі матывамі, асаблівасці выканання.
Тэматычная праца (12).
Купальскія матывы  выцінанцы: абрады свята Купалле, сімвалы свята, іх стылізацыя для выцінанкі, кампазіцыйнае размяшчэнне.
Праца на тэму “Папраць-кветка”: распрацока эскіза, кампазіцыя, паслядонасць работы, работа  матэрыяле.
Праца на тэму “Купальская ноч”: стварэнне эскіза, размяшчэнне элемента кампазіцыі, выкананне  матэрыяле.
Праца на вольную тэму (5).
Выніковая выстава вучнескіх работ (1).

Чакаемыя вынікі
К канцу пятага класа вучні павінны
ведаць:
- паходжанне і асаблівасці беларускай выцінанкі;
- асновы кампазіцыйнай пабудовы выцінанкі, метады стылізацыі;
- сімволіку абярэга, калядныя і купальскія сімвалы;
умець:
- будаваць кампазіцыйную схему рапортнай, цэнтрычнай, сіметрычнай і асіметрычнай выцінанкі з выкарыстаннем геаметрычных і раслінных матыва;
выкарыстоваць знакавую сімволіку  тэматычных працах.
6 клас
Другі год навучання
Прыкладны тэматычны план





Назва тэм

Колькасць гадзін







1.
Гісторыя выцінанкі
1

1.1.
Распасюджванне выцінанкі як віда дэкаратына-прыкладнога мастацтва  Еропе і  Беларусі
1

2.
Кампазіцыя
1

2.1.
Паняцце рытма і непадзельнасці кампазіцыі
1

3.
Асаблівасці беларускай выцінанкі
2

3.1.
Рытм у беларускай выцінанцы
2

4.
Рапортная выцінанка
8

4.1.
Зааморфныя вобразы  рапортнай выцінанцы
4

4.2.
Антрапаморфныя вобразы  рапортнай выцінанцы
4

5.
Цэнтрычная выцінанка
8

5.1.
Зааморфныя вобразы  цэнтрычнай выцінанцы
4

5.2.
Антрапаморфныя вобразы  цэнтрычнай выцінанцы
4

6.
Тэматычная праца
12

6.1.
Праца на тэму “Дрэва жыцця”
4

6.2.
Праца на тэму “Птушка шчасця”
4

6.3.
Праца на тэму “Пяруновыя стрэлы”
4

7.
Сіметрычная (люстэркавая) выцінанка
8

7.1.
Зааморфныя вобразы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы
4

7.2.
Антрапаморфныя вобразы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы
4

8.
Асіметрычная выцінанка
8

8.1.
Зааморфныя вобразы  асіметрычнай выцінанцы
4

8.2.
Антрапаморфныя вобразы  асіметрычнай выцінанцы
4

9.
Тэматычная праца
12

9.1.
Праца на тэму “Зажынкі”
4

9.2.
Праца на тэму “Хлябок”
4

9.3.
Праца на тэму жнівеньскіх прыказак і прымавак
4

10.
Праца на вольную тэму
7

11.
Выніковая выстава вучнескіх работ
1


Усяго гадзін:
68



Змест
Гісторыя выцінанкі (1).
Распасюджванне выцінанкі як віда дэкаратына-прыкладнога мастацтва  Еропе і  Беларусі: развіцце выцінанкі  Еропе, сувязь з папяровай вытворчасцю, майстры выцінанкі Еропы і Беларусі.
Кампазіцыя (1).
Паняцце рытма і непадзельнасці кампазіцыі: рытм у кампазіцыі, асаблівасці рытма у выцінанцы, кампазіцыйная ідэя і сэнс.
Асаблівасці беларускай выцінанкі (2).
Рытм у беларускай выцінанцы: адметнасці беларускай выцінанкі, вобразы (зааморфныя і антрапаморфныя) у беларускай выцінанцы, асаблівасці выканання.
Рапортная выцінанка (8).
Зааморфныя вобразы  рапортнай выцінанцы: сімвалічнасць зааморфных вобраза, стылізацыя зааморфных вобраза, кампазіцыйнае размяшчэнне, паслядонасць выканання.
Антрапаморфныя вобразы  рапортнай выцінанцы: значэнне выя чалавека  выцінанцы, кампазіцыя антрапаморфных вобраза у рапортнай выцінанцы, асаблівасці выканання.
Цэнтрычная выцінанка (8).
Зааморфныя вобразы  цэнтрычнай выцінанцы: правілы размяшчэння зааморфных вобраза у цэнтрычнай выцінанцы, рытм і паторы выя, паслядонасць выканання.
Антрапаморфныя вобразы  цэнтрычнай выцінанцы: вобразы чалавека  цэнтрычнай выцінанцы, сімвалічнасць вобраза, іх кампазіцыйнае размяшчэнне, этапы выканання.
Тэматычная праца (12).
Праца на тэму “Дрэва жыцця”: сімвалічнасць вобраза “дрэва жыцця”, кампазіцыйны аналіз узора, састаленне эскіза, выкананне  матэрыяле.
Праца на тэму “Птушка шчасця”: сэнс вобраза птушкі  беларускай міфалогіі, “птушка шчасця” у выцінанках беларускіх майстро, распрацока эскіза, работа  матэрыяле.
Праца на тэму “Пяруновыя стрэлы”: бог Пярун у беларускай міфалогіі, стылізацыя агню, кампазіцыйнае размяшчэнне элемента распрацаванага эскіза, паслядонасць выканання  матэрыяле.
Сіметрычная (люстэркавая) выцінанка (8).
Зааморфныя вобразы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы: стылізацыя зааморфных вобраза для сіметрычнай выцінанкі, асаблівасці размяшчэння зааморфных вобраза у сіметрычнай выцінанцы, рытм і восі сіметрыі, этапы выканання сіметрычнай выцінанкі.
Антрапаморфныя вобразы  сіметрычнай (люстэркавай) выцінанцы: кампазіцыя  сіметрычнай выцінанцы з антрапаморфнымі вобразамі, паслядонасць выканання.
Асіметрычная выцінанка (8).
Зааморфныя вобразы  асіметрычнай выцінанцы: асіметрыя пры распрацоцы выцінанкі з зааморфнымі вобразамі, кампазіцыйная ідэя, стылізацыя вобраза, паслядонасць работы.
Антрапаморфныя вобразы  асіметрычнай выцінанцы: сімвалічнасць антрапаморфных вобраза, стылізацыя зместу асіметрычнай выцінанкі з антрапаморфнымі вобразамі, кампазіцыйнае размяшчэнне, паслядонасць выканання  матэрыяле.
Тэматычная праца (12).
Праца на тэму “Зажынкі”: сімвалічнасць свята, абрадавыя асаблівасці, стылізацыя элемента, кампазіцыйнае размяшчэнне, распрацока эскіза, выкананне  матэрыяле.
Праца на тэму “Хлябок”: абрады і вобразы свята, кампазіцыйнае рашэнне выцінанкі, распрацока эскіза, паслядонасць работы  матэрыяле.
Праца на тэму жнівеньскіх прыказак і прымавак: прыклады беларускіх прымавак і прыказак пра збор ураджаю, вобраз хлеба, распрацока эскіза, кампазіцыйнае размяшчэнне, работа  матэрыяле.
Праца на вольную тэму (7).
Выніковая выстава вучнескіх работ (1).

Чакаемыя вынікі

К канцу шостага класа вучні павінны
ведаць:
адметныя рысы ерапейскай і беларускай выцінанкі;
- аб рытме  выцінанцы;
сімволіку беларускіх свята;
умець:
будаваць схемы выцінанкі з улікам рытму і непадзельнасці кампазіцыі;
выкарыстоваць зааморфныя і антрапаморфныя вобразы.



Прапануемая літаратура

Беларуская міфалогія: энцыклапед. слон. / Склад. І. Клімковіч. 2-е выд. – Мн., 2006.
Беларускі фальклор: энцыклапедыя. У 2 т. – Мн., 2005 – 2006.
Беларуская міфалогія. Уклад. У.А. Васілевіч. 2-е выд. – Мн., 2002.
Гісторыя беларускага мастацтва: у 6 т. Т. 3. – Мн., 1989.
Дрэва кахання: легенды, паданні, сказы. / Склад. А.І. Гурскі. – Мн., 1980.
Канаш В.П. Выхавачая работа  школе на аснове каляндарнай абраднасці беларуса. – Мн., 1995.
Кацар М.С. Беларускі арнамент. – Мн., 1989.
Коваль У.І., Новак В.С. Беларускія народныя святы і звычаі. – Гомель, 1993.
Крук Я. Сімволіка беларускай народнай культуры. – Мн., 2003.
Кухаронак Т.І. Маскі  каляндарнай абраднасці беларуса. – Мн., 2001.
Ліцьвінка В. Святы і абрады беларуса. – Мн., 1998.
Народная культура Беларусі: энцыкл. давед. / Пад агульн. рэд. В.С. Цітова. – Мн., 2002.
Сахута Я.М. Народнае мастацтва Беларусі. – Мн., 1977.
Сахута Я.М. Беларускае народнае дэкаратына-прыкладное мастацтва. – Мн., 1996.
Сахута Я.М. Вечназялёнае дрэва рамёства. – Мн., 1997.
Сахута Я.М. Народныя мастацкія рамёствы Беларусі. . – Мн., 2001.
Сысо У.М. З крыніц спрадвечных. – Мн., 1997.
Шамак А,А, Міфалогія беларуса. – Мн., 2004.
Шамякіна Т.І. Міфалогія Беларусі. – Мн., 2006.

15

Приложенные файлы

  • doc 28819
    Размер файла: 149 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий