Навуковы стыль і яго падстылі

Беларускі дзяржаны педагагічны універсітэт імя Максіма Танка












Навуковы стыль і яго падстылі



Рэферат па беларускай мове








Бушма К. М.
ФСПТ, 11 група












Мінск 2012
Змест


Навуковы стыль3
2. Падстылі навуковага стылю5
3. Структурная адзінка навуковай літаратуры..6
4. Лексіка-граматычныя сродкі арганізацыі навуковых тэкста.8
5. Выкарыстаная літаратура9





































Навуковы стыль.


Навуковы стыль – сістэма моных сродка, прызначаная для перадачы і заховання навуковых веда. Ён падзяляецца на тры падстылі:

а) уласна навуковы;

б) навукова-вучэбны;

в) навукова-папулярны.

Гэта мова артыкула, манаграфій, дысертацый. Рэалізуецца навуковы стыль пераважна  пісьмовай форме. У вусным маленні навуковага стылю адчуваецца плы з боку кніжна-пісьмовага малення: яно характарызуецца манатоннасцю, слабай выразнасцю.
Сфера навуковых зносін адрозніваецца тым, што мэтай яе з’яляецца найбольш дакладнае, лагічнае і адназначнае выражэнне думкі. Думка тут строга аргументаваная, ход лагічных разважання асабліва акцэнтуецца. Самымі спецыфічнымі рысамі з’яляецца адцягнена-абагуленасць і падкрэсленая лагічнасць. Тыповымі для навуковага малення з’яляецца сэнсавая дакладнасць (адназначнасць), адсутнасць вобразнасці, аб’ектынасць выкладання, некаторая яго строгасць. Дакладнасць навуковага малення прадугледжвае адсутнасць сэнсавых разыходжання паміж словам і абазначаемым ім паняццем.
Адцягнена абагулены характар малення падкрэсліваецца і спецыяльнымі лексічнымі адзінкамі (звычайна, рэгулярна, усякі, кожны), і граматычнымі сродкамі: няпэна-асабовымі сказамі, залежнымі канструкцыямі: намі зроблена, прыклады разглядалія. У навуковых тэкстах не жываецца форма 1 асобы займенніка. Распасюджаны іншамоныя карані, прыстакі, суфіксы.
Іншы раз навуковы тэкст дазваляе некаторую вобразнасць, у ім сустракаюцца парананні, як адна з форм лагічнага мыслення, метафары (часцей сцёртыя: хларыд разлагаецца). Фразеалогія навуковага стылю значна абмежавана  сваіх рэсурсах і экспрэсіных магчымасцях. Рэдка выкарыстоваюцца ідыёмы, прыказкі, крылатыя словы. Шырока распасюджаны стойлівыя спалучэнні тэрміналагічнага характару: удзельная вага, глухі гук.
Адцягненасцю і абагуленасцю навуковай мовы тлумачыцца шырокае жыванне назоніка ніякага роду з абстрактным значэннем, устойлівых зварота з аддзеяслонымі назонікамі (рабіць плы), а таксама счаплення роднага склону Увогуле навуковай мове ласцівы іменны характар. Адной з асаблівасцей навуковага стылю з’яляецца, шматкратны патор “агульнанавуковых сло”: абазначаюць, вызначаюць, мець, называцца.
Дакладнасць, грунтонасць апісання прадмета, іх класіфікацыя патрабуе выкарыстання сказа з аднароднымі членамі і абагуленымі словамі, з дзеепрыметнікавымі і дзеепрыслонымі зваротамі. Часта выкарыстоваюцца складаныя адыменныя прыназонікі, пабочныя словы. У навуковым тэксце амаль не сустракаюцца клічныя і пытальныя сказы. Комплекс моных сродка навуковай мовы вызначаецца адноснай устойлівасцю. Сінтаксіс вызначаецца шматкампанентнымі складанымі сказамі злучнікавага злучэння, а таксама складанымі сінтаксічнымі канструкцыямі.
Характэрнай рысай навуковага стылю з’яляецца шырокае выкарыстанне тэрміна. Пад тэрмінам разумеецца слова або словазлучэнне, якое дакладна абазначае спецыяльнае паняцце са сферы вытворчасці, навукі, культуры. Любы тэрмін павінен мець абмежаваны, дакладна акрэслены змест. Гэты змест уласцівы тэрміну незалежна ад кантэксту. Сінанімія тэрміна - з’ява непажаданая, бо сведчыць, што працэс станалення тэрміна яшчэ не закончыся. Антанімія, наадварот, шырока выкарыстоваецца  навуковым маленні. Гэта звязана з паняццем сістэмнасці: з’явы існуюць, таму што супрацьпасталяюцца, з’ява не мае супрацьпасталення -- значыць, няма і самой з’явы. Тэрміны бываюць агульнамоныя і вузкаспецыяльныя. Спосабы тварэння тэрміна розныя: афіксацыя (лістаж), складанне (нафтапровад), часта выкарыстоваюцца іншамоныя элементы. Аднак ужыванне тэрміна не павінна быць празмерным, каб навуковыя творы павінны быць зразумелымі для адпаведна падрыхтаванага чытача, каб выклад навуковага тэксту не выкліка дадатковых цяжкасцей.
У навуковым стылі стылетвараючыя рысы вар’іруюцца  залежнасці ад жанравых разнавіднасцей, а таксама прыналежнасці тэксту да розных навук. Так, фармалізацыя выкладу, характэрная для фізіка-матэматычных даследавання, недапушчальная  літаратуразначых і гістарычных тэкстах. У палемічных артыкулах выкарыстоваюцца вобразныя сродкі, элементы размона-эмацыянальнай лексікі, экспрэсінага сінтаксісу, аднак яны займаюць другаснае становішча  адносінах да лагічнай інфармацыі і садзейнічаюць лепшаму яе спрыманню.













2. Падстылі навуковага стылю.


У залежнасці ад сферы абслуговання (навука, тэхніка, вучэбны працэс), ад асаблівасця прадмета і атарскіх задач у межах навуковага стылю выдзяляюць некалькі падстыля: уласна навуковы, навукова-тэхнічны, навукова-вучэбны і навукова-папулярны.
Уласна навуковаму падстылю ласцівы акадэмізм і так званая сухасць падачы інфармацыі.
Навукова-тэхнічны падстыль характарызуецца значнай інфармацыйнай насычанасцю. З трох віда падачы інфармацыі: фактаграфічнай (звесткі пра факты, з’явы, працэсы); логіка-тэарэтычнай (паведамленне аб спосабах атрымання інфармацыі, вывады) і ацэначнай (адносіны атара да выказвання) у гэтым падстылі пераважаюць першыя два.
У навукова-вучэбным і навукова-папулярным падстылях, акрамя першых двух спосаба падачы інфармацыі, выкарыстоваецца і ацэначны. З мэтай прыцягнення вагі могуць ужывацца элементы эмацыянальнасці: выкарыстанне зварота, выражаных дзеясловамі (разгледзім, успомнім), эпітэта, паранання і асаблівых уступа.


























3. Структурная адзінка навуковай літаратуры.


Структурнай адзінкай навуковай літаратуры, дзе адлюстроваюцца яе характэрныя асаблівасці і адметныя рысы, з’яляецца навуковы тэкст.
Тэкст – ( лац. textum – тканіна, сувязь, будова) – гэта напісанае, надрукаванае або вуснае паведамленне з сэнсавай і структурнай завершанасцю. Аснову будовы тэкста складае мінімальная сэнсава закончаная адзінка – сказ. Для навукова-тэхнічных і навукова-вучэбных тэкста такой асновай з’яляюцца складаныя сказы з разнастайнымі монымі, прычынна-выніковымі, умона-выніковымі і іншымі адносінамі. На фоне складаназалежных канструкцый ужываюцца і простыя сказы, якія з’яляюцца фармулёкамі выніка доследу або загалокам абзаца, як бы новай тэмай. Па тэматычным прынцыпе тэкст падзяляецца на наступныя кампаненты: тэма – падтэма – мікратэма.
Тэма – гэта сутнасць выказвання, яго адпраны пункт, які падказваецца сітуацыяй і кантэкстам. Тэкст засёды мае адну тэму, якая  сваю чаргу складаецца з некалькіх асобных падтэм.
Сказы, аб’яднаныя падтэмай, утвараюць частку тэксту, якая ключае адзін ці некалькі абзаца – галоных кампазіцыйна-структурных адзінак тэксту. Класічнай формай абзаца лічыцца абзац, які  першым сказе змяшчае фармулёку тэмы, у наступных сказах – яе развіццё, а  апошніх – вынік. Але часта можна сустрэць абзацы без апошніх сказа-выніка. Абзац таксама можа ключаць адзін сказ-тэму або некалькі мікратэм. Інтанацыйна і структурна сказы аб’ядноваюцца  пэныя мікратэмы, якія здольныя выражаць закончаную думку атара, т. зв. складаныя сінтаксічныя цэлыя. Падтэмы могуць уключаць адначасова некалькі мікратэм.
У навуковых тэкстах, дзе даюцца апісанні рэчыва, эксперымента, фармулююцца задачы ці выбіраецца методыка даследавання, “абзацы-тэмы” адносна самастойныя і не маюць цеснай сувязі паміж сабой. Абзац у такіх тэкстах іграе спецыфічную ролю актывізацыі вагі: вось новая тэма, новая думка, на якую трэба звярнуць увагу!
Для мiжфразавай сувязi i сувязi на зронi абзаца i частак навуковага тэксту могуць выкарыстовацца пабочныя словы, лексiчныя паторы, указальныя i асабовыя займеннiкi, злучнiкi i злучальныя словы тыпу такім чынам, разам з тым, па меры таго як, тым не менш, у той час калi, нягледзячы на тое што i iншыя.
У залежнасці ад спосаба выкладу інфармацыі адрозніваюць тры тыпы тэкста: апавяданне, апісанне і разважанне.
Тэксты тыпу апавядання характэрны для мастацкай літаратуры, асабліва пры перадачы падзей, дзеяння, якія адбываюцца паслядона, маюць пачатак, развіццё і заканчэнне. Зрэдку элементы апавядання можна сустрэць у навукова-папулярных і навукова-вучэбных тэкстах.
Апісанне перадае прыкметы прадмета, дзеяння, стану  пэнай паслядонасці і часта выкарыстоваецца пры характарыстыцы працэса, доследа, эксперымента. Апісанне можа быць аб’ектыным ( у тэкстах навуковага і афіцыйна-справавога стыля) і суб’ектыным ( у тэкстах мастацкай літаратуры).
У разважанні разгляд пэных пытання, праблем падаецца паслядона, аргуметавана, з канкрэтнымі вывадамі і заключэннямі.
Разважанне  алгебры і геаметрыі часта будуецца па схеме: аксіёма доказ вывады. Такі тып тэксту называецца доказам і выкарыстоваецца пры разглядзе тэарэм і ранення.
Часта  тэкстах дакладных навук можна сустрэць або толькі разважанне (матэматыка), або толькі апісанне (фізіка, хімія), аднак больш пашыранымі формамі перадачы інфармацыі з’яляюцца тэксты тыпу “апісанне-разважанне”.

































4. Лексіка-граматычныя сродкі арганізацыі навуковых тэкста.


Аснову навуковых тэкста складаюць стылістычна нейтральныя агульналітаратурныя словы тыпу думаць, гаварыць, пісаць, вялікі, малы, розум і інш., а таксама тэрміны (вузкаспецыяльныя і шырокажывальныя).
Пэную частку лексікі тэкста навуковага стылю складаюць словы агульнанавуковага выкарыстання. Часцей за сё гэта іншамоныя ці нават інтэрнацыянальныя словы з абстрактным значэннем тыпу дослед, праблема, працэс, аналіз, даследаванне, аперацыя, факусіравацца, фармуляваць, функцыянаваць і інш., якія выкарыстоваюцца для азначэння паняцця, перадачы інфармацыі, актывізацыі мыслення, дзеяння, збагачаюць мову навукі разнастайнымі сінанімічнымі канструкцыямі і з’яляюцца асновай выкладу навуковых тэкста розных галін навукі, тэхнікі і культуры.
У навуковай літаратуры можна сустрэць амаль усе часціны мовы са сваімі характэрнымі асаблівасцямі жывання. Самымі частотнымі  навуковых тэкстах з’яляюцца назонікі, дзеясловы, прыметнікі і дзеепрыметнікі, ужыванне якіх мае пэную абумоленасць і носіць своеасаблівы характар.






























Выкарыстаная літаратура


Азарка В.У., Васілеская А.С., Круталевіч М.М. Беларуская мова: спецыяльная лексіка. – Мн.: БДПУ, 2004. – 207 c.

Беларуская мова: спецыяльная лексіка: Вучэбна-метадычны дапаможнік для студэнта усіх форм навучання сіх спецыяльнасцей БДУІР / Атары: Л.А. Бондар, Н.Г. Вайніла, М.А. Галянок і інш.; Пад рэд. Ю.А. Сцепанчука. – Мн.: БДУІР, 2006. – 69 с.

Маршэская В.В. Беларуская мова. Прафесійная лексіка: Вуч. дап. / В.В. Маршэская – Гродна: ГрДУ, 2003. – 274 с.

Практыкум па беларускай мове / Пад рэд. Г.М. Малажай. – Мн.: Вышэйш. шк., 1993. – 329 с.











13PAGE 15


13PAGE 14915




15

Приложенные файлы

  • doc 8048233
    Размер файла: 68 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий