КТП баш.теле 6кл 2016-2017


Аңлатма яҙыу
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класы өсөн башҡорт теленән эш программаһы.
Программа бөтәһе 102 сәғәткә планлаштырылған. Аҙнаһына 3 сәғәт иҫәбенән.
Төҙөүсеһе: Буранғолова Сәриә Билал ҡыҙы
Дәреслек: Солтанбаева Х.В., Толомбаев Х.А. Башҡорт теле. 6-сы класс.– Өфө: Китап,2009.
Программа кимәле: базис
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты:
«Башҡорт теленән программалар» (V-XI кластар өсөн). Төҙөүселәре: В.Ш.Псәнчин һәм Ю.В.Псәнчин – Өфө, 2002.
«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте программаһы» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн). Төҙөүселәре Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А., Вилданов Ә.Х., Дәүләтшина М.С., Хөснөтдинова Ф.Ә, Хажин В.И. – Өфө, 2005.
Псәнчин В.Ш. 5-11 кластар өсөн башҡорт теленән программалар. – Өфө, 2008.
Солтанбаева Х.В., Толомбаев Х.А. “Әсә теле” дәреслегенә дидактик материал: 6-сы класс. – Өфө: Китап, 2009.
Солтанбаева Х.В., Балапанова Л.С. Дөйөм белем биреү учреждениеларының 6-сы класы өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр. – Өфө: Китап, 2013.
М.Ғ Усманова, З.М Ғәбитова. Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-11 синыф уҡыусылары өсөн ҡулланма. Өфө: Китап, 2002.
Искужина Ф.С. Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән иншалар йыйынтығы.-Өфө,2008
Толомбаев Х.А.,Ғәбитова З.М., Фәтихова Ш.Х. Башҡорт теленән тестар 5-9-сы кластарҙа рус телендә уҡытыусы мәктәптәр өсөн, Өфө, 2008
Толомбаев Х.А., Атнағолова С.В. Диктанттар йыйынтығы: башҡорт теленең 5-9 –сы класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма.-Өфө: Китап, 2009
Искужина Ф.С., Вәлиева Г.Д. Башҡорт телендә текст теорияһы һәм методикаһы.-Өфө: Китап,2011
Аҙнағолов Р.Мәктәптә башҡорт теле уҡытыу методикаһы.-Өфө: Китап, 2011
Ғафаров Б.Б. «Әҙәбиәт уҡытыу методикаһы.-Өфө: Китап,2008
Толомбаев Х.А.,Алсынбаева Р.Р. Башҡорт телен уҡытыуҙа актив формалар һәм алымдар: Башҡорт теле дәрестәрендә проектлау технологияһын ҡулланыу: Уҡытыусылар өсөн ҡулланма.-Өфө:БМИ нәшриәте,2006.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты :
Солтанбаева Х.В., Толомбаев Х.А. Башҡорттеле. 6-сы класс.– Өфө: Китап, 2009.
Рус мәктәптәренең 6 класында уҡыған башҡорт балалары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге. Өфө: Китап, 2006.
Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған “Дөйөм белем биреү учреждениеларының 6-сы класы өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр” китабы нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре: Солтанбаева Х.В., Балапанова Л.С. – Өфө: Китап, 2013.
Башҡортостан мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Сибай ҡалаһының 1-се төп дөйөм белем биреү мәктәбенең «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Башҡортостан Президентының 1999 йылдың 15 февралендәге Указы менән башҡорт теле республикабыҙҙа, рус теле менән бер рәттән, дәүләт теле итеп раҫланды. Ошо указға ярашлы һәм Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы нигеҙендә республика мәктәптәрендә уҡытыу һәм тәрбиә биреү Концепцияһы төҙөлдө. Унда милли мәктәптәрҙә туған телдәрҙе уҡытыуҙың мөһим проблемалары, бурыстары һәм юлдары билдәләнде.
1995 йылда үткәрелгән Беренсе Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы, башҡорт халҡын тергеҙеү, туған телде, тарих менән йолаларҙы, әҙәбиәт менән мәҙәниәтте өйрәнеү кәрәклеген билдәләп, тейешле ҡарарҙар ҡабул итте.
Был эш программаһында түбәндәге федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы.
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештән тора: телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу һәм камиллаштырыу; телдең системаһын (фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү; бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ унда милли тәрбиә тураһында ла мәсьәлә күтәрелә.
Программа буйынса башҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:
 Уҡыусыларҙы башҡорт әҙәби телендә дөрөҫ һөйләшергә, өйҙә, йәмәғәт урындарында, хеҙмәт процесында башҡорт әҙәби телен практик файҙаланырға өйрәтеү.
Башҡорт теленең фонетик, лексик, грамматик нормалары буйынса белем һәм күнекмәләр биреү.
Дәреслектәге, уҡыу ҡулланмаларындағы текстарҙы, башҡорт телендә сыға торған «Йәншишмә», «Аҡбуҙат», «Аманат», «Шоңҡар», «Йәшлек», «Атайсал» гәзит-журналдарын үҙ аллы һәм аңлы уҡыу күнекмәләрен биреү.
 Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыу, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү.
Программаның йөкмәткеһе һәм төҙөлөшө
Рус һәм башҡа мәктәптәрҙә телде белмәгән балаларға башҡорт телен өйрәтеүҙең байтаҡ үҙенсәлектәре бар. Уларҙың иң мөһимдәрен һанап китәбеҙ:
1.​ Башҡорт телен башланығыс кластарҙа алған белем һәм күнекмәләрҙе талаптарға ярашлы практик йүнәлештә тәрәнәйтеү, башҡорт теленең өндәр системаһы, лексик байлығы, морфологик категориялары һәм синтаксик төҙөлөшө тураһында белем биреү.
2.​ Башҡорт теле мотлаҡ практик рәүештә өйрәнелә. Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе:
Лексика – 8 сәғәт
Башҡорт теленең һүҙлек составы. Бер һәм күп мәғәнәле һүҙҙәр.Һүҙҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе.Башҡорт телендә дөйөм һәм тар ҡулланылышлы һүҙҙәр. Профессиональ һүҙҙәр. Диалект һүҙҙәре. Иҫкергән һүҙҙәр. Яңы һүҙҙәр. Фразеологик берәмектәр.
Исем–10 сәғәт
Түбән класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше. Күплек ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы.Исемдәрҙең эйәлек заты. Эйәлек заты ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы.Исемдәрҙең хәбәрлек заты.Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Килештәрҙең мәғәнәләре. Төп килеш.Эйәлек килеш. Төшөм килеш. Төбәү, урын-ваҡыт, сығанаҡ килештәр. Исем тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу.
Сифат – 6 сәғәт
Түбән кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Сифаттарҙың һөйләмдәге роле. Сифаттарҙың исемләшеүе.Сифаттарҙың яһалышы. Төп һәм шартлы сифаттар. Сифат дәрәжәләре. Сифаттарҙың дөрөҫ яҙылышы.Синоним сифаттар.Тема буйынса ҡабатлау һәм дөйөмләштереү.
Һан – 6 сәғәт
Һан тураһында төшөнсә. Ябай һәм ҡушма һандар.Һан төркөмсәләре. Һандарҙың дөрөҫ яҙылышы.Үлсәү һүҙҙәре.Һан тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Алмаш – 5 сәғәт
Алмаштарҙың телмәрҙә үтәгән вазифаһы, мәғәнә үҙенсәлектәре, грамматик билдәләре.Алмаш төркөмсәләре. Алмаштарҙың үҙгәреше. Зат алмаштарының һан һәм килеш менән үҙгәреше.“Алмаш” темаһы буйынса һорауҙар һәм эштәр. Бәйләнешле телмәр үҫтереү.
Ҡылым – 20 сәғәт
Түбән класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.Ҡылым төркөмсәләре.Исем ҡылым.Уртаҡ ҡылым. Сифат ҡылым.Сифат ҡылымдарҙың үткән, хәҙерге һәм киләсәк замандары.Хәл ҡылым. Хәл ҡылымдың төрҙәре. Ҡылым йүнәлештәре.Ҡылым күләмдәре.Ҡылым рәүешлеге. Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм йомғаҡлау.
Рәүеш – 8 сәғәт
Рәүеш тураһында төшөнсә. Рәүеш төркөмсәләре.Рәүештең сифат менгән оҡшаш һәм айырмалы яҡтары.Рәүеш дәрәжәләре.Рәүештең яһалышы.Рәүештәрҙең дөрөҫ яҙылышы. Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу.
Теркәүестәр – 5 сәғәт
Теркәүес тураһында төшөнсә. Теркәүестәрҙең бүленеше һәм дөрөҫ яҙылышы.Бүлек буйынса ҡабатлау һәм телмәр үҫтереү.
Бәйләүестәр һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу – 7 сәғәт.
Бәйләүестәр тураһында төшөнсә.Бәйләүестәрҙең бүленеше. Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Киҫәксәләр һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу – 6 сәғәт.
Киҫәксәләр тураһында төшөнсә. Киҫәксәләрҙең бүленеше һәм дөрөҫ яҙылышы.Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу.
Мөнәсәбәт һүҙҙәр һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу – 6 сәғәт.
Мөнәсәбәт һүҙҙәр тураһында төшөнсә.Мөнәсәбәт һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы һәм тыныш билдәләре.Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу.
Ымлыҡтар һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу – 2 сәғәт.
Ымлыҡтар тураһында төшөнсә.Ымлыҡтарҙың дөрөҫ яҙылышы һәм тыныш билдәләре. Оҡшатыу һүҙҙәре һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу.
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу - 4 сәғәт
Үтелгәндәрҙе ҡабатлау, нығытыу һәм системалаштырыу.
Календарь –тематик планлаштырыу
№ Дәрес темалары Сәғ. һаны План.
дата Фактик дата Иҫкәрмә
1-се сирек
Лексика – 8сәғәт 1 Башҡорт теленең һүҙлек составы. Бер һәм күп мәғәнәле һүҙҙәр. 1 2 Һүҙҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе. 1 3 Башҡорт телендә дөйөм һәм тар ҡулланылышлы һүҙҙәр. 1 4 Диктант “Һандуғас тауышы”. 1 5 Профессиональ һүҙҙәр. Диалект һүҙҙәре. 1 6 Иҫкергән һүҙҙәр. Яңы һүҙҙәр. 1 7 Фразеологик берәмектәр. 1 8 Телмәр үҫтереү. Инша “Тыуған яғым – гөлдәр иле”. 1 Исем–10сәғәт 9 Түбән класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 1 10 Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше. Күплек ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы. 1 11 Исемдәрҙең эйәлек заты. Эйәлек заты ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы. 1 12 Исемдәрҙең хәбәрлек заты. 1 13 Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Килештәрҙең мәғәнәләре. Төп килеш. 1 14 Эйәлек килеш 1 15 Төшөм килеш 1 16 Төбәү, урын-ваҡыт, сығанаҡ килештәр 1 17 Исем тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу 1 18 Контроль диктант. “Ватаным”. 1 Сифат. – 6 сәғәт
19 Түбән кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Сифаттарҙың һөйләмдәге роле. Сифаттарҙың исемләшеүе. 1 20 Сифаттарҙың яһалышы. 1 21 Төп һәм шартлы сифаттар. 1 22 Сифат дәрәжәләре. Сифаттарҙың дөрөҫ яҙылышы. 1 23 Синоним сифаттар. Тема буйынса ҡабатлау һәм дөйөмләштереү. 1 2-се сирек
Һан. – 6 сәғәт
24 Һан тураһында төшөнсә. Ябай һәм ҡушма һандар. 1 25
26 Һан төркөмсәләре. Һандарҙың дөрөҫ яҙылышы. 2 27 Үлсәү һүҙҙәре. 1 28 Һан тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 1 29 Диктант. “Ҡиммәтле ағастар”. 1 Алмаш. – 5 сәғәт
30 Алмаштарҙың телмәрҙә үтәгән вазифаһы, мәғәнә үҙенсәлектәре, грамматик билдәләре. 1 31 Алмаш төркөмсәләре. 1 32
33 Алмаштарҙың үҙгәреше. Зат алмаштарының һан һәм килеш менән үҙгәреше. 2 34 “Алмаш” темаһы буйынса һорауҙар һәм эштәр. Бәйләнешле телмәр үҫтереү. Изложение. “Беренсе ҡар”. 1 Ҡылым. – 20 сәғәт
35 Түбән класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 1 36 Ҡылым төркөмсәләре. 1 37
38 Исем ҡылым. 2 39
40 Уртаҡ ҡылым 2 41 Сифат ҡылым. 1 42 Сифат ҡылымдарҙың үткән, хәҙерге һәм киләсәк замандары. 1 43 Хәл ҡылым. 1 44
45 Хәл ҡылымдың төрҙәре. 2 46 Контроль диктант. “Ҡара алтын”. 1 3-сө сирек
47 Ҡылым йүнәлештәре. 1 48 Ҡылым күләмдәре. 1 49 Ҡылым рәүешлеге. 1 50 Ҡылымға терәк-конспект төҙөү. 1 51
52 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм йомғаҡлау. 2 53 Бәйл.телмәр үҫтереү. Изложение. “Һай, ҡумыҙы, ҡумыҙы!” 1 54 Хаталар өҫтөндә эш. 1 Рәүеш. – 8сәғәт
55 Рәүеш тураһында төшөнсә. Рәүеш төркөмсәләре. 1 56 Рәүештең сифат менгән оҡшаш һәм айырмалы яҡтары. 1 57
58 Рәүеш дәрәжәләре. 2 59 Рәүештең яһалышы. 1 60 Рәүештәрҙең дөрөҫ яҙылышы. Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу. 1 61
62 Эш ҡағыҙы яҙҙырыу. Саҡырыу ҡағыҙы, иғландар. 2 Теркәүестәр. – 5сәғәт
63 Теркәүес тураһында төшөнсә. 1 64
65 Теркәүестәрҙең бүленеше һәм дөрөҫ яҙылышы. 2 66
67 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 2 Бәйләүестәр һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу. – 7 сәғәт. 68 Бәйләүестәр тураһында төшөнсә. 1 69
70 Бәйләүестәрҙең бүлеше. 2 71
72 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 2 73 Контроль диктант. “Табип Гален”. 1 4-се сирек
Киҫәксәләр һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу. – 6 сәғәт. 74 Киҫәксәләр тураһында төшөнсә. 1 75
76 Киҫәксәләрҙең бүлеше һәм дөрөҫ яҙылышы. 2 77 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу. 1 78 Терәк-конспект төҙөү. 1 79 Биремле диктант. “Һауынсылар”. 1 Мөнәсәбәт һүҙҙәр һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу. – 6 сәғәт. 80 Мөнәсәбәт һүҙҙәр тураһында төшөнсә. 1 81
82 Мөнәсәбәт һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы һәм тыныш билдәләре. 2 83 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу. 1 84
85 Телмәр үҫтереү. Бирелгән тексты дауам итеү. 2 Ымлыҡтар һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу. – 2 сәғәт. 86 Ымлыҡтар тураһында төшөнсә 1 87 Ымлыҡтарҙың дөрөҫ яҙылышы һәм тыныш билдәләре 1 88
89 Оҡшатыу һүҙҙәре һәм уларҙы телмәрҙә ҡулланыу 2 90 Грамматик анализ төрҙәре. 1 91 Контроль диктант. “Ҡайын”. 1 92 Хаталар өҫтөндә эш. Грамматик анализ. 1 Үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу. - 4 сәғәт 93
94
95
96 Үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу. 4 97 Дәрес-сәйәхәт. 1 98 Зачет. 1 1.4.Башҡорт телен өйрәнеү өсөн уҡыу-уҡытыу методик һәм
материаль-техник ҡулланмалар исемлеге
Дәрескә әҙерләнеү өсөн кәрәкле әҙәбиәт:
Усманова М. Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.
Аслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996.
Башҡорт әҙәбиәте буйынса аудио-видеоәсбап. - Өфө: Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы. 2005.
Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. - Башҡортостандың бәләкәй даһийы. Өфө : «Эдвис» уҡытыу – методика үҙәге, 2008.
Төп һәм өҫтәлмә әҙәбиәт:
«Башҡорт теленән программалар» (V-XI кластар өсөн). Төҙөүселәре: В.Ш.Псәнчин һәм Ю.В.Псәнчин – Өфө, 2002.
«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте программаһы» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн). Төҙөүселәре Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А., Вилданов Ә.Х., Дәүләтшина М.С., Хөснөтдинова Ф.Ә, Хажин В.И. – Өфө, 2005.
Псәнчин В.Ш. 5-11 кластар өсөн башҡорт теленән программалар. – Өфө, 2008.
Солтанбаева Х.В., Толомбаев Х.А. “Әсә теле” дәреслегенә дидактик материал: 6-сы класс. – Өфө: Китап, 2009.
Солтанбаева Х.В., Балапанова Л.С. Дөйөм белем биреү учреждениеларының 6-сы класы өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә методик күрһәтмәләр. – Өфө: Китап, 2013.
М.Ғ Усманова, З.М Ғәбитова. Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-11 синыф уҡыусылары өсөн ҡулланма. Өфө: Китап, 2002.
Искужина Ф.С. Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән иншалар йыйынтығы.-Өфө,2008
Толомбаев Х.А.,Ғәбитова З.М., Фәтихова Ш.Х. Башҡорт теленән тестар 5-9 –сы кластарҙа рус телендә уҡытыусы мәктәптәр өсөн, Өфө, 2008
Толомбаев Х.А., Атнағолова С.В. Диктанттар йыйынтығы: башҡорт теленең 5-9 –сы класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма.-Өфө,Китап,2009
Искужина Ф.С., Вәлиева Г.Д. Башҡорт телендә текст теорияһы һәм методикаһы.-Өфө: Китап,2011
Аҙнағолов Р.Мәктәптә башҡорт теле уҡытыу методикаһы.-Өфө: Китап,2011
Ғафаров Б.Б. «Әҙәбиәт уҡытыу методикаһы.-Өфө: Китап,2008
Толомбаев Х.А.,Алсынбаева Р.Р. Башҡорт телен уҡытыуҙа актив формалар һәм алымдар: Башҡорт теле дәрестәрендә проектлау технологияһын ҡулланыу: Уҡытыусылар өсөн ҡулланма.-Өфө:БМИ нәшриәте,2006.
Солтанбаева Х.В., Толомбаев Х.А. Башҡорттеле. 6-сы класс.– Өфө: Китап, 2009.
Рус мәктәптәренең 6 класында уҡыған башҡорт балалары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге. Өфө: Китап, 2006.
Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
Һүҙлектәр:
Әхмәтов М.Х. Омонимдар (аҙаш һүҙҙәр) һүҙлеге.- Өфө:Китап,2006.
Ураҡсин З.Ғ.Башҡорт теленең фразиологик һүҙлеге.-Өфө: Китап,2006.
Хисаметдинова Ф.Г. , Сиразетдинов З.А. Русско- башкирский словарь-справочник названий населенных пунктов Республики Башкортостан.- Уфа: Китап, 2001.
Ф. И. Гарипов, З.Г. Ураҡсин, Г.З. Хасанов, Г.К. Кунафина, Г.Г. Галеева, З.Ф.Гарипова, Ю.З.Ураксин. Русса-башҡортса иҡтисади терминдар һүҙлеге.Өфө:”Китап” 2007.
Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге.- Өфө “Китап”,2006.
Усманова М.Г., Саяхова Л.Г., Киньягулова З.И. Башкирско-русский, русско-башкирский учебный словарь. - Уфа-2006.
Әхмәтов М.Х. Грамматика һүҙлеге: һүҙ үҙгәреше.- Өфө: Китап, 2007.
Хисаметдинова Ф.Г., Р.З. Шакуров, З.А. Сиразетдинов, Ю.Х.Юлдашбаев. Русско-башкирский словарь водных объектов Республики Башкортостан.-Уфа: Китап,2005.
Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәндәр үҙәге Тарихһәм әҙәбиәт институты, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы Гуманитар фәндәр бүлеге. Хәҙерге башҡорт әҙәби теленең аңлатмалы һүҙлеге. –Өфө:2004.
Ф.Ф. Асадуллина,З.Г.Сахипова. Русско-башкирский учебный словарь. –Уфа: Китап.2003.
Материаль-техник ҡулланмалар:
видеомагнитофон,
мультимедия проекторы,
компьютер,
электрон дәреслектәр,
магнитофон,
музыкаль үҙәк
1.5. Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар һәм баһалау
Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштарылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштереүен баһалау:
1. Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була
Уларға түбәндәгеләр инә:
башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;
тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);
дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;
һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;
тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.
Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.
3. Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән һәр класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Контроль диктант – 4; өйр. диктанты – 3; изложение – 2; эш ҡағыҙы - 2.
Яҙма эш төрҙәре (изложение,инша) яҙыу уҡыусыларҙың уҡыу кимәленә, белеменә, мөмкинселегенә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла һәм улар урынына шул уҡ күләмдә түбәндәге яҙма эштәр үткәрергә мөмкин:
-карточкалар менән эш;
-тест;
-һүрәт буйынса һөйләмдәр төҙөү;
-текста һөйләмдәрҙә һүҙҙәр тәртибе;
-терәк текстар менән инша яҙырға өйрәнеү:
-һүҙлек диктанты;
-һөйләмдәр төҙөү;
-һүҙлек менән эш;
-һүрәтләү иншаһы;
-синквейн төҙөү (слайд төҙөү: шәжәрәләр, минең ғаиләмде…)
V-IX класс у7ыусыларыны8 баш7орттеле буйынса белемд2рен,беле162рен (умение) 32м к1некм2л2рен ба3алау нормалары
Телд2н бирг2н яуаптар6ы билд2л21 нормалары
!телг2нд2р6е 7абатлау, у7ыусылар6ан яуап алыу,улар6ы8 баш7орт теле буйцынса белемд2рен ,беле162рен 32м к1некм2л2рен тикшере1,и92пк2 алыу,шуны8 мен2н берг2,ал4ан белемд2рг2 таянып, тел бер2мект2рен2,к1ренешт2рен2 а8латма бирерг2 0йр2те1 алымдарыны8 бере3е и92пл2н2.
У7ыусыны8 яуабын ба3ала4анда,т1б2нд2ге критерий6ар мен2н эш ителерг2 тейеш:
Яуапты8 тулы 32м д0р09 булыуы;
үтелг2нде а8лы 16л2штере1,а8лау ким2ле;
яуапты8 телм2р т060л0ш0,262би тел нормаларына ярашлы булыуы.
У7ыусыны8 телд2н бирг2н яуабы 1телг2н материалды8 у7ытыусы т27дим итк2н 0л0ш0н2 логик э6м2-э6лекле а8латманы эсен2 ал4ан б2йл2нешле телм2р булыр4а,яуап бире1се баланы8 0йр2нелг2н 7а4и62л2рг2,билд2л2м2л2рг2 таянып эш ит2 беле1ен к1р32терг2 тейеш.
«г2р у7ыусы:
т27дим ителг2н теманы тулы а8лат3а, тел т0ш0нс2л2рен2 д0р09 билд2л2м2 бир32;
1телг2н материалды тулы а8лауын,белемд2рен практик 7уллана беле1ен к1р32т32;
Материалды э6м2-э6лекле 32м 262би тел нормаларына ярашлы а8лат3а, уны8 яуабы «5» билд23е мен2н ба3алана.
«г2р у7ыусы «5» билд23ен 7уйыу талаптарына ярашлы яуап бир32,л2кин 3ир2к я3ала тор4ан хаталар еб2реп т2 у7ытыусы и9к2рте1ен2н 3у8 улар6ы т062теп бар3а,теленд2,телм2р т060л0ш0нд2 3ир2к-3ая7 я8ылышлы7тар кит32,уны8 яуабы «4» билд23е мен2н ба3алана.
«г2р у7ыусы т27дим ителг2н тема4а 7ара4ан т0п т0ш0нс2л2р6е а8лауын 32м беле1ен к1р32т32,л2кин
Материалды тулы а8лата алма3а, т0ш0нс2л2р6е8 32м 7а4и62л2р6е8 билд2л2м23енд2 хаталар еб2р32;
2йтк2н фекер62рен тулы 32м и9батлау6ы ниге6л2й белм232,16 ми9алдарын килтер2 алма3а;
Яуабында э6м2-э6лелек 3а7ланма3а,телм2р т060л0ш0нд2 хаталар бул3а,уны8 яуабы «3» билд23е мен2н ба3алана.
«г2р у7ыусы 3орал4ан материалды8 к1бер2к 0л0ш0н белм21ен,билд2л2м2л2р6е 32м 7а4и62л2р6е 2йтк2нд2 улар6ы8 т0п фекерен бо6оу4а килтер2 тор4ан хаталар еб2р32, материалды икел2не162р мен2н система3ы6 а8лат3а, уны8 яуабы «2» билд23е мен2н ба3алана.
Диктанттар6ы ба3алау
Уҡытыусы башта тексты уҡып сыға. Өйрәнелмәгән орфограммалы һүҙҙәр алдан уҡ таҡтала яҙылған булырға тейеш. Уҡытыусы синыфтың әҙерлегенә ҡарап, әйтеп яҙҙырыу темпын үҙе билдәләй.
Тексты орфоэпия, әҙәби тел нормаларына ярашлы уҡыу талап ителә. Уҡытыусыға ярҙам итеү маҡсатында йыйынтыҡ авторҙары текстар аҙағында грамматик эш төрҙәре тәҡдим иттеләр.
Диктант яҙылып бөткәс, уҡыусыларға тексты уҡып һәм тикшереп сығыу рөхсәт ителә. Ләкин диктантты баштан уҡ уйлап, аңлап, иғтибарлы яҙырға өйрәтергә һәм һуңғы тикшертеү менән мауыҡмаҫҡа кәрәк. Уҡытыусы тексты икенсе тапҡыр тулы килеш уҡып сыҡҡас та, грамматик эш тәҡдим ителергә тейеш.
Контроль диктантты тикшергәндә, түбәндәге хаталар төҙәтелә, ләкин баһалағанда иҫәпкә алынмай:
1) мәктәп программаһына индерелмәгән ҡағиҙәгә яҙылыштар;
2) әле үтелмәгән ҡағиҙәгә яһалған хаталар;
3) автор ҡуйған ҡатмарлы пунктуацияға хаталар;
4) механик рәүештө бер хәреф урынына икенсеһен яҙыу (мәҫәлән: ата урынына аша).
Диктантҡа билдә ҡуйғанда шулай уҡ хаталарҙың характерына иғтибар итергә кәрәк. Хаталарҙы иҫәпләгәндә тупаҫ булмағандары, йәғни грамоталылыҡты билдәләү өсөн әһәмиәте юҡтары, айырым билдәләнә. Бындай хаталарҙың икеһе берәүгә иҫәпләнә.Түбәндәге хаталар тупаҫ булмаған хаталарға инә:
1) ҡағиҙәләрҙең иҫкәрмәләренә ҡараған хаталар;
2) бәйләү юлы менән яһалған ҡушма яңғыҙлыҡ атамаларҙа ҙур хәрефтең яҙылышына хаталар;
3) бер тыныш билдәһе урынына икенсеһен ҡуйыу;
4) үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең ялғауҙары яҙылышына хаталар.
Диктант бер генә билдә менән баһалана.
«5» билдәһе — тупаҫ булмаған 1 орфографик, 2 пунктуацион хата булған эшкә,
«4» билдәһе 4 орфографик, 3 пунктуацион йә 1 орфографик, 6 пунктуацион, йә орфографик хатаһыҙ, 7 пунктуацион хатаһы булған диктантҡа ҡуйыла. Әгәр хаталар араһында бер типтағылар булһа, 5 орфографик хаталы эшкә лә «4» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
«3» билдәһе 6 орфографик, 6 пунктуацион йә 3 орфографик, 9 пунктуацион, йә 12 пунктуацион хаталы эшкә ҡуйыла. Әгәр эштә өс бер типтағы хата ебәрелһә, 8 орфографик, 8 пунктуацион хаталы эшкә лә «3» билдәһе ҡуйырға мөмкин.
«2» билдәһе 9 орфографик, 9 пунктуацион йә 8 орфографик, 10 пунктуацион хатаһы булған диктантҡа ҡуйыла. Хаталар һаны 15 орфографик хатанан да артып китһә, «1» билдәһе ҡуйыу уҡытыусы ҡарамағында.
Әгәр контроль диктанттан һуң өҫтәмә грамматик, орфографик, лексик эштәр тәҡдим ителһә, уларҙың һәр береһе айырым баһалана.
Грамматик биремдәрҙе баһалағанда түбәндәгеләрҙе иҫәпкә алыу тәҡдим ителә:
«5» билдәһе бөтә эште лә теүәл йә бер хата булғанда,
«4» билдәһе эштең яртыһынан күберәге дөрөҫ эшләнгәндә,
«3» билдәһе яртыһынан әҙерәге дөрөҫ әшләнгәндә,
«2» билдәһе бер эш тә дөрөҫ эшләнмәгәндә ҡуйыла.
Иншалар6ы 32м изложениелар6ы ба3алау
Рус м2кт2пт2ренд2 6-сы класта баш7орт теле 32м 262би2тен2н изложениелар 32м иншалар я66ырыу 0с0н 3айлан4ан тексты8 к1л2ме т1б2нд2гес2:
Изложение 50-60
Иншалар55-65
Инша 32м изложениелар я66ырыу аша у7ыусылар6ы8:
теманы аса беле1е,тел сараларын инша й2ки изложениены8 тема3ына 32м улар6а4ы т0п фекер6е а8латыу бурыстарына ярашлы 3айлай беле1е,
я64анда, грамматик нормалар4а 32м д0р09 я6ыу 7а4и62л2рен2 таянып эш ите1е тикшерел2. Шуны8 0с0н инша4а ла, изложение4а ла 32р ва7ыт ике билд2 7уйыла. Беренсе билд2 мен2н улар6ы8 й0км2тке3е 32м телм2р т060л0ш0,икенсе билд2 мен2н грамоталылы7 ким2ле ба3алана.
Ба3алар6ы8 т0п критерий6ары
Й0км2тке 32м телм2р т060л0ш0 Грамоталылы7Ба3алау
1.Я6ма эште8 й0км2тке3е тулы3ынса тема4а тура кил32,
2. Фактик хата булма3а,
3.Й0км2тке э6м2-э6лекле бирел32 (план буйынса й2ки план3ы6),
4. Эш лексик я7тан бай булыуы мен2 айырылып тор3а,
5.Эш тема4а 32м т0п фекер6е а8латыу ма7сатына ярашлы стилд2 я6ыл3а,телм2ре тасуири бул3а,
И9к2рм2. Бер ген2 телм2р хата3ы 32м бер ген2 й0км2тке хата3ы бул4ан я6ма эшк2 «5» билд23е 7уйыр4а м0мкин. Я6ма эшт2 1 орфографик, й2ки 1 пунктуацион, й2ки 1 грамматик хата (тим2к, б0т23е 1 ген2 хата) бул3а «5»билд23е 7уйыла
Эште8 й0км2тке3е,ниге662,тема4а тура кил32 (теманан ситк2 ките1 бик а6 бул3а),
Й0км2тке, ниге662,д0р09 бирел32,2мм2 эшт2 бик а6 бул3а ла, фактик хаталар осра3а,
Т0п фекер6е а8латыу э6м2-э6леклегенд2 тупа9 булма4ан етеш3е6лект2р ген2 бул3а,
Я6ма эш,ниге662,синоним 31662рг2 32м синонимик грамматик формалар4а бай бул3а,
Эш бер т0рл0 стилд2 я6ылыуы 32м тасуири булыу мен2н айырылып тор3а,
И9к2рм2. Я6ма эште8 телм2р хаталары 0ст2н д2,й0км2тке3енд2ге хаталар икен2н д2 артма3а,у4а «4» билд23е 7уйыр4а м0мкин.
Я6ма эшт2 2 орфографик 32м 2 пунктуацион хата, й2ки 1 орфографик 32м 3 пунктуацион хата бул3а,й2ки бер орфографик хата3ы ла булмайынса, пунктуацион хаталары 4-т2н,32м грамматик хаталары 2-н2н артма3а, «4»билд23е 7уйыла
Я6ма эшт2 теманы ситк2 ките1г2 7ара4ан етди хаталар бул3а,
Т0п фекер д0р09 а8латыл3а, 2мм2 эшт2 фактик хаталар еб2релг2н бул3а,
Айырым 0л0шт2ренд2 т0п фекер6е а8латыу э6м2-э6леклеге бо6ол3а,
Я6ма эш бер т0рл0р2к типта4ы синтаксик конструкциялар6ан тор3а, 316леге ярлы, 31662р6е 7улланыу6а хаталар бул3а,
Эш тема 32м уны а8латыу (асыу) талап итк2н бер т0рл0 стилд2 я6ылма3а,
И9к2рм2. Я6ма эшт2ге телм2р хаталары 5-т2н, й0км2ткеләге хаталар 4-т2н артма4ан х2лд2 л2 эшк2 «3» билд23е 7уйыр4а м0мкин. Я6ма эшт2 4 орфографик 32м 4 пунктуацион хата, й2ки3 орфографик 32м5 пунктуацион хата, й2ки 7 пунктуацион хата 32м орфографик хата3ы6 бул3а, шулар 09т0н2 4 грамматик хата еб2рел32, «3»билд23е 7уйыла
Я6ма эш тема4а тура килм232,
Фактик хаталар к1п бул3а,
Эште8 б0т2 0л0шт2ренд2 фекер а8латыу э6м2-э6леклеге бо6ол3а, текст 0л0шт2ре ара3ында б2йл2неш булма3а, план4а яраш3ы6 бул3а,
№16леге 4262тт2н тыш ярлы бул3а,эш 16-ара б2йл2неше булма4ан бер т0рл0 конструкциялы 7ы97а 30йл2мд2р62н тор3а,31662р 7улланышында ла хаталар осра3а,
Эшт2 стилде8 бер т0рл0л0г0н2 ирешелм2г2н бул3а,
И9к2рм2. Я6ма эшт2ге телм2р хаталары 7-н2н,й0км2тке3енд2ге хаталар 3аны 6-нанартма4ан х2лд2 л2,у4а «2» билд23е 7уйыр4а м0мкин. Орфографик хаталары 7-н2н,пунктуацион хаталары 7-н2н, грамматик хаталар 6а 7-н2н арт3а, «2»билд23е 7уйыла
IV. Балаларҙың уҡыу һәләттәрен баһалау
Йыл а6а4ына у7ыу ти6леге минутына т1б2нд2гес2 булыр4а тейеш:
Класс №16 Билд2Эст2н у7ыу(316)
6-сы класс 90-100 250-280 120-150
Я6ма эшт2р к1л2ме:
Эш т0р62ре 6-сы класс
К1сереп я6ыу 5
№орау6ар4а яуап10
Диктант 4
Изложение 3
Иншалар3
Контроль характер6а4ы я6ма эшт2р текстарыны8 к1л2ме:
Эш т0р62ре 6-сы класс
№16лек диктанты 15-18
Диктант 60-70
Изложение 50-60
Инша55-65

Приложенные файлы

  • docx 2725485
    Размер файла: 63 kB Загрузок: 2

Добавить комментарий