Асноўныя правілы вымаўлення галосных

Асноныя правілы вымалення галосных. Вымаленне зычных. Вымаленне спалучэння зычных. Адхіленні ад літаратурнага вымалення і іх прычыны
І. Вымаленне зычных
Для беларускага літаратурнага вымалення  галіне зычных характэрна:
1. Вымаленне фрыкатынага [
·];
2. Шыпячыя [ж], [ш], [ч], [дж] і санорны [р] засёды цвёрдыя;
3. Гук [
·] вымаляецца як адзін гук;
4. Гук [
·’] вымаляецца як адзін гук;
5. Наянасць цвёрдага і мяккага [ц], [ц’], якія па цвёрдасці і мяккасці не састаяць у пары. [ц] цвёрды не мае парнага мяккага, [ц’] чаргуецца з гукам [т];
6. Падожанае вымаленне зычных [з’], [с’], [
·’], [ц’], [л’], [н’], [ж], [ш], [ч] паміж галоснымі: маззю, калоссе, меддзю, пяццю, заданне, галлё, збожжа, мышшу, ламачча;
7. Аглушэнне звонкіх зычных на канцы слова: воз [вос], дуб [дуп], луг [лух];
8. Губныя зычныя [б], [п], [м], [ф] перад мяккімі зычнымі не змякчаюцца. Вымаляюцца цвёрда і  канцы сло: ся[мjа], голу[п], се[м];
9. Гук [в] вымаляецца перад галоснымі: гала[в]а, [в]уліца. Пасля галоснага перад зычным і пасля галоснага  канцы слова ён замяняецца гукам []: гало[]ка, тра[]ка, дро[];
10. Свісцячыя перад шыпячымі вымаляюцца як шыпячыя: перавозчык – пераво[шч]ык, шыпячыя перад свісцячымі вымаляюцца як свісцячыя: смяешся – смяе[сс]я.
11. Гукі [з], [с], [д], [т] вымаляюцца мякка перад мяккімі зычнымі, акрамя заднеязычных [
·’], [к’], [х’]: [з’]несці, [с’]вята, [
·’]веры, [ц’]вік, але [з]гінуць, [с]кінуць. У службовых словах канцавыя [з] і [с] змякчаюцца: бе[з’] мяне, [з’] лесу, [с’] песняй. Не змякчаецца апошні зычны толькі  прыназоніках праз і цераз: пра[с] цябе, цера[з] лес.

ІІ. Вымаленне галосных
Націскныя галосныя гучаць засёды выразна.
Вымаленне галоснага і:
1) галоснага [і] націскны вымаляецца з прыгукам [j], калі стаіць:
у пачатку слова: [jім];
пасля галосных: у га[jі];
раздзяляльнага мяккага знака: [іл’ jі];
пасля апострафа: [аб jіґнец’].
2) галосны [і] ненаціскны вымаляецца як [j], калі з’яляецца злучнікам і стаіць пасля слова, якое заканчваецца на галосны: гарады і вёскі [
·арадыґ j
·в’оґск’і];
3) галосны [і] ненаціскны вымаляецца як [ы]:
калі з’яляецца злучнікам і стаіць пасля слова, якое заканчваецца на цвёрды зычны і перад словам, якое пачынаецца галосным: брат і сястра [брат ы
·с’астраґ];
калі стаіць у пачатку слова пасля цвёрдага зычнага: з Іванам [з
·ываґнам].
2. Гукі [о], [э], калі націск з іх сыходзіць, пераходзіць у гук [а] (аканне, яканне): г[о]ры – г[а]ра, н[о]гі – н[а]га, ц[э]гла – ц[а]гляны. У спалучэннях ро, ло ненаціскны [о] пераходзіць у гук [ы]: бр[о]вы – бр[ы]во, гл[о] гл[ы]таць.
3. Галосныя е, ё, ю, я даюць два гукі [jэ], [jо], [jу], [jа], калі стаяць:
у пачатку слова: яблык [jа]блык;
пасля галосных: змя[jа];
раздзяляльнага мяккага знака: іль[jа];
пасля апострафа: аб’[jэ]хаць.

ІІI. Вымаленне спалучэння зычных
Напісанне
Вымаленне
Прыклад

зж

[жЇ]

Зжаць [жЇац’]


зш, сш

[шЇ]

Улезшы [ул’эшЇы]


ждж


·]

Дрожджы [дрож
·ы]


здж


·]

Езджу [йэж
·у]


зч, сч

[шч]

Паказчык [пакашчык], разносчык [разношчык]

жч

[шч]

Мужчына [мушчына]



чн

[чн]


Ручнік [ручн’ік]



дч, тч


[чЇ]


Падчарка [паґчЇарка], лётчык [л’оґчЇык]


ш[с’]

[с’Ї]

Вучышся [вуґчыс’Їа]


шск, жск

[ск]

Латышскі [латыґск’і], парыжскі [парыґск’і]


дс перад к
[ц]

Гарадскі [гарацк’і]


дц, тц
[цЇ]

У лодцы [у
·лоцЇы],


чц
[цЇ]

На рэчцы [на
·рэцЇы]


д[в’],
т[в’]

[
·’в’]
[ц’в’]

Два – дзве [
·’в’э]
Мёртвы – змярцвелы [з’м’арц’в’элы]


Ш[ц’]

[шц’]

на пошце [на
·пошц’э]


Шц, жц
[сц]

на дошцы [на
·досцы], на сцежцы [на
·сц’эсцы]


ІV. Адхіленне ад норма літаратурнага вымалення:
1. Уплы дыялекта:
дысімілятынае аканне: в[ы]да, в[і]сна;
няпонае недысімілятынае аканне: мор[э], кепск[о];
вымаленне замест ненаціскнога [ы] гука [а]: п[а]танне, бр[а]гадзір;
мяккі [р’]: [р’эка], [б’эр’эх], [кр’івы];
невымаленне падожаныхзычных гука: насене, збожа;
памякчэнне [з] і [с] перад заднеязычнымі [
·’], [к’], [х’]: [с’]кінуць, [с’]хіліць.
2. Уплы рускай мовы:
вымаленне [г] выбухнога замест [
·] фрыкатынага: [г]орад замест [
·]орад;
вымаленне [ч] як [ч’]: [ч’элав’эк] замест [чалав’ек];
вымаленне гука [л], [в], [ф] замест губнога []: жо[л]ты замест жо[]ты, ла[в]ка замест ла[]ка;
вымаленне двух асобных гука [д] і [ж] на месцы [
·]: дож[дж] замест дож[
·];
вымаленне спалучэння гука [шш] замест [шч]: [шш]асце замест [шч]асце.
3. Уплы арфарграфіі:
вымаленне [і] без прыстанога гука [й] у пачатку сло: [іх] замест [йіх];
вымаленне [э] у часціцы не і прыназоніку без, калі яны стаяць перад словам з націскам на першым складзе: [н’э] буду, [б’эз] дому замест [н’а] буду, [б’аз] дому;
цвёрдае вымаленне [з] і [с] мерад мяккімі зычнымі: [с]мех,[з]вер замест [с’]вет, [з’]вер.

15

Приложенные файлы

  • doc 32014
    Размер файла: 59 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий