турки


"Тарих-и Рашиди"еңбегінде сипатталға оқиға: Моғолстан тарихы;Туглук Тимурдан бастап Рашид хан білігі арасындағы оқиғалар;Қазақ хандығының құрылу тарихы
“Михман-нама-Бұхара” еңбектерінде Ибн Рузбехан Исфаһани (XVғ. соңы) өзбектерге үш халықты жатқызады:Шайбанилықтар; Қазақтар; Маңғыттар“Өзбек” деген этникалық - саяси атауы шығыс деректерінде қолданылды:Шығыс Дешті Қыпшақтың түркі-моңғол тектес тайпаларының атауы ретінде; Ақ Орданың бүкіл түркі-моңғол тектес тайпаларының атауы ретінде; Түркі және түркіленген моңғол тайпалар одағының жалпы атауы ретінде ретінде
«Азиялық скифтер»: Геродоттың еңбегінде, Тарих» атты шығармада, Антикалық автордың еңбегінде
«Жарғы» сөзінің мағынасы:Әділдік:;Жору;Әділ ұстау «Икта» сөзінің сипаттамасы, мағнасы:Жерді иеленуді белгілі түрі;Институт, тұрғындардан салық жинауға құқық беретін;Құқық, жериесіне бірқалыпты заттай немесе ақшадай түрде түсім алып отыру үшін
«Қазақ» сөзінің Алтын Орда тұсындағы мағыналары:Сақшы;Әскер;Жазалаушы отряд
«Мұрын жыраудың «40 батыр» дастанының циклдері:«Аңшыбай және оның ұрпақтары»; «Қараден батыр және оның ұрпақтары»; «Асанқайғы», «Абат», Телағыс», «Қосай», «Тұяқбай», «Төрехан», «Қобыланды», «Алау батыр»
«Ноғай дүрбелеңі» Алтын Орда тарихында білдіреді: Алтын Орда тарихында саяси дағдарыстың басталуын; Ногайдың Алтын Ордада жаға хан династиясын құрмақ болуын; Ноғайдың өз жерін Алтын Ордадан бөліп әкетпек және тәуілсіз хандық құрмақ болуы
«Табғаш» сөзінің мағынасы:Ұлы;Құрметті;Сыйлы
«Таншу» деректері бойынша, VII ғ. ортасында Қарлұқтар құрамына кірген үш тайпа: Гэлолу ; Гэлу; Моулалар;
«Худуд әл-алам» анонимінде Құлан мен Мирки арасында қоныстанған Қарлұқтардың үш тайпасын: Бистан; Хим; Бириш;
1473 жылы Астрахан хандығында болған: Атақты венециандық; Амброзио Контарини; Венецияан Республикасының қасиетті елшісі;
560 тан 576 жылдар аралығында түріктер жаулап алды:Ташкентті;Солтүстік Кавказды;Боспорды;
751 жылғы Талас шайқасының тарихи маңызы: Қытай империясы Жетісу мен Шығыс Түркістандағы ықпалынан айырылды;Арабтар Жетісуда қалмай Мауереннахрға кетті; Қарлұқтардың жағдайы орнықты;
VI ғ.ортасына дейін түріктер тәуелді болды: Аварларға;Жужанейлерге;Жуан-жуандарға;
VIII-IX ғасырлардағы Енисей қырғыздарының шекаралас көршілері: Батыста Кимектер; Оңтүстік-шығыста Ұйғырлар;Солтүстікте бома халқы;
VI-VIII ғғ.Жетісу жеріне соғдылықтардың белсенді түрде тұрақтануына әсер еткен фактор:Орталық Азиядағы жер шаруашылығы облыстарындағы әлеуметтік–экономикалық өрлеу; Орталық Азияны арабтардың жаулаушылығы;Сауданың дамуы;
XIII- XVIIIғ. Азербайжан мәдениетінің аса көрнекті ақындары: Имад-ад-Дин Несими; Мухаммед Физулла («Лейлі мен Мәжнүн»); Фазуллах Нейми;
XIII ғ.ортасында Кавказ халықтарынан монғол билеушілері есебіне жиналған алым-салықтар: астық түсімінің 60%-дейін жер салығы; почта; жол салу, күту міндеткерліктер; Малшылар әрбір 15 малдың біреуін беруге тиісті;
XIVғ. аяғы –XV ғ. архитектуралық өнердің аса танымал ескерткіштері: Қожа Ахмед Яссауи кесенесі; Көк кесене;Алаша хан кесенесі;
XV ғ.бірінші жартысында Моғолстанның ішкі және сыртқы саясатына әсер еткен фактор:
XVI ғ. басында Иран мен Әзербайжанның түркі тілді тайпалары құрған мемлекет атауы: Қызылбастар мемлекеті;Сефевид мемлекеті;Исмаил шах Сефеад-Дин ұрпақтары құрған мемлекеті
XVI ғ. ортасында ауыр дағдарысқа ұшыраған Ноғай ордасы: 1569ж. Ноғай ордасы мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты;Ноғай ордасы ішкі қайшылықтардан ыдырады; Ноғай ордасы бірнеше мемлекеттік бірлестіктерге ыдырап кетті;
XVI ғ. ортасындағы Ноғай ордасының ыдырауы әсер етті: Оған қарасты қазақ тайпалардың Қазақ хандығына қосылуы; Бір бөлігінің орыс патшасына бағынуы; Орыс мемлекетінің шекарасын Қазақ хандығына жақындата түсті;
XVI-XVIIғғ. Сефевид мемлекетінің орталығы:1555 ж. Тебриз; 1597/98 Нефахан; 1555-1597/98ж. Казвин;
XVIғ. Өзбек атауы парсы тілдес авторлардың деректерінде аталады: Низам ад-Дин Шами; Муин ад-Дин Натанзи; Шараф әд-Дин ал-Иезди; X-XI ғғ. Мауераннахрды билеу үшін таласқан мемлекеттер:Қарахан мемлекеті;Саманидтер мемлекеті; Газневидтер мемлекеті;
X-XI ғғ. тоғысында Мауереннахрды билеуге үшін соғысқан мемлекеттер: Қарахандар;Саманилер; Газневидтер;
А. Левшиннің деректері бойынша Тауке ханның билігі туралы «халықтың бағасы»: халықтың бейбіт қатар өмір сүруі; Тауке ханның билік кезін «алтын ғасырмен»салыстырады; шыншылдық пен заңды сақтау кезеңі;
Абулхайыр ханның жазбаша деректерде аталуы:Өзбек ұлысыШейбан ұлысы; Абулхайр ұлысы;
Авторлар, қыпшақ-көшпелілер өмірі мен тұрмысындағы қой шаруашылығының орны туралы жазған: И.Барбаро; А.Дженкинсон; Ибн Рузбихан;
Авторлары:
Азербайджандағы сирек кездесетін өсімдіктер: Темір ағаш; Эльдар қарағайы; Кавказдық хурма; Азербайджандағы ежелгі ескерткіштер табылған жерлер: Кюльтепе; Ходжалы;Шамхоре;
Азербайджанның ірі өзендері: Бата бат; Ганлыгель; Шемкир;
Азербайжан дастандары:Көроғлу;Шах Исмаил;Асли және Керем; Азербайжан мәдениетінің XIII- XVIII ғасырлардағы белгілі ақындары: Имад-ад-Дин Несими; Фазуллах Нейми
Ақын-жыршылар, Алтын Орда кезінде Ұлы ақындар деп аталынған:Қазтуған жырау;Сыпыра жырау ;Қотан акын
Алғашқы түрік билеушісі, ислам дінін қабылдап өз атын мұсылманша өзгерткен: Абд аль-Керим; Сатук Богра хан; Қарахан державасының негізін қалаушы;
Алтын адам ескерткіші табылды:Есік қорғанда; Алматы облысында; К.Ақышевтің экспедициясында
Алтын Орда дәуірінің ұлы жырау-ақындары: Қазтуған жырау; Сыпыра жырау; Қотан ақын;
Алтын Орда кезіндегі инструменталоды музыка, бізге дейін күй- аңыз болып жеткен: «Ақсақ құлан»; «Жошы ханның жортуылы»; «Ел айырылған»
Алтын Орданы басқарудағы беглербектік қызметі: хан атынан жоғары басқолбасшы;басқа мемлекеттермен дипломатиялық қатынастар жүргізді;Кеме өндірісінде азаматтық істерді жүргізді;
Алтын Орданың орналасқан жерлері: Жошы ұлысының;Еділ өзені бойында;Қазіргі Астрахань маңында;
Алтын Орданың тарихына байланысты материалдар жазған: В.В.Бартольд; Б.Д. Греков;А.Ю. Якубовский; Арал жағалауындағы ХV-ХVІІ ғғ. көшпелі тайпалар; Ақ киізге көтеру.Шыңғыс ханның тұқымы: Қазақ мемлекеттілігінің тууы.Қазақ хандығының тарихы;
архитектура өнерінің XIV -XVғғ. ескерткіштері: Ходжа Ахмет Яссауи мавзолейі;Кок-Кесене мавзолейі;Алаша хан мавзолейі
Балкарлардың музыкалық аспаптары:Қыл қобыз;Сыбызғы ;Карс; Батыс Түрік қағанаты иеліктерін мұралыққа алған түркі тілдес мемлекеттер:Қарлұқ мемлекеті; Оғыз державасы; Кимек қағанаты;
Батыс Түрік қағанатындағы қаған руының өкілдері, жоғары лауазымдар: Ябғу;Шад;Елтебер;
Батыс Түрік қағанатының құрамына тұрмысына, тіліне, шаруашылығына қарай кірген тайпалар:т Үйсіндер, Карлұқтар, Түргештер
Баязид I кезеңіндегі «мемлекеттік құл»-«капыкул» жүйесінің мәні:
Құлдар қатарынан әскери қызметке пайдалану;Шаруалар қатарынан мемлекеттік қызметке пайдалану;Құлдар қатарынан сарай қызметіне қабылдау;
Билікке таласқан Жошы ұлдары:Орда Ежен: Шайбан; Тоқа Темір
Білге-қаған мен Күлтегіннің Қарлұқтарға қарсы жорықтары : 715; 716; 721; Бірінші түрк қағанатының негізін салушылар, басшылары-алғашқы тюрк басшылары:Истеми;Сатук Богра-хан;Бумынь
Бірінші Түркі қағанаттарының негізін салушылар:Естеми;Сатұқ Боғра хан;Бумын;
Бұл билеушілер ресми түрде исламды мемлекеттік дін ретінде қыбылдады:Алтын Орда билеушісі Өзбек хан;Шағатай ұлысының билеушісі Тармашырын хан ;Могулистан билеушісі Туглук-Тимур хан
Бұл оқиға Хакназар хан билігі кезіне жатады: Қазақтар мен қырғыздар арасында одақтастық қатынастардың күшеюі;Ноғай тайпаларымен руларының қазақ хандығына қосылуы;Сарайшықтың қазақ хандығы билігіне өтуі;
Бұхар ханы Абдаллах ІІ мен қазақ билеушісі Хакназар арасындағы жасалынған келісімнің мәні: достық туралы; әскери көмек туралы;территория беру туралы
Ғалымдар, ежелгі түрк жазуларын деректерін зерттеген:В.Радлов;Н.Ядринцев;В.Томсен
Генеалогиялық аңыз бойынша түріктердің арғы аталары: Он жастағы ұл; Қасқыр;Ашина;
Грузияның тау халықтары:; Тушиндер; Пшавтар;
Ғұндарға, олардың тарихына және этнографиялық ерекшеліктеріне алғаш рет ғылыми қызығушылық танытқан: «Хуннологияның» негізін салушы, «Тарихи жазбалар» авторы,Сымя Цянь Б.э.д.Х ғ. жаңа хылықтар –ғұндар далалық жерлерде пайда болды:Гоби жерінде, Монғолияда, Орталық Азияда
Диван: Мемлекеттік кеңес; Азаматтық әкімшіліктің жоғарғы шенді адамы; Ресми қабылдау;
Едіге мұрагерлері, XV ғ. Шығыс Дешті Қыпшақтардың саяси өмірінде ерекше орын алған: Уақас би;Муса мырза;Жанбыршы
Едіге: Ақ Орданың әмірі; Құтлу Қабанның баласы; Ноғай Ордасының билеушісі
Ежелгі қарақалпақ тарихы туралы археологиялық қазба орындары:Топыраққала; Қой қырылған қала;Гяуркала;
Ежелгі түрк тайпалары : Үйсіндер,Ухуандар,Енисейлік динлиндер
Ежелгі түркі жазба ескерткіштері: Юсуф Баласағұн жазбалары;Махмуд Қашқари жазбалары;Кодекс куманикус;
Ежелгі түрктердің тенгирлік құдайға табынуындағы жоғарғысы :Йер-Суб;Эрклиг;Умай
Ежелгі эпикалық шығармалар, Алтын Орда тұсында бірыңғай эпикалық циклда болған:Алпамыс туралы жыр;«Қобланды» эпосы; «Ер Сайын» эпосы
Енисей қырғыздарының VIII-IX ғғ иеліктері: Шығыста Байкал маңында тұрған гулиган халқы аймағына дейін; Батыста Алтай тауларына дейін; Оңтүстік-шығыста Саян жотасына дейін;
Енисей қырғыздарының VIII-IX ғғ. көршілері:Оңтүстік-шығыста Ұйғырлар; Солтүстікте бома халқы; Батыста Кимектер;
Есен Бұға ханның Жетісудың батысынан Герей мен Жәнібекке жер бөліп беру себебі:Жүніс ханның шабуылынан қорғалу үшін;Жүніс хан мен Есен Бұға хан арасындағы буферлік аймақ ретінде ұстау үшін;Жүніс ханмен саяси мәселелерді реттеу үшін;
Есіл бойындағы қамалдар:Қызыл Тура;Қайдауыл;Бегіш мырза
Еуропа тұрғындарының түріктерді біле бастауына себеп болған оқиғалар:Аттиланың еуропаны шабуынан, XI-XII ғғ.Салжұқтардың Румға жорығанан соң, Осман-түріктердің еуропаны шабуынан
Еуропа тұрғындарының түріктерді біле бастауына себеп болған оқиғалар: Александр Македонскийдің Азия жорығынан соң; Теңіз жолдарының ашылуынан; Аттиланың еуропаны шабуынан;
Әзербайджанның ақын-жыршылары:Низами;Нейми;Несими
Әкімшілік саптар:Қазылар;Билер; Жаршылар;
Әл-Идрисидің «Сурат-әл-ард» деген картасында Қарлұқтардың едәуір тобы көрсетілген аймақтар:
Әл-Масуди түріктердің ішінен Қарлұқтарды бөліп көрсетіп,олардың келбеті жайлы қалай баяндайды: Неғұрлым әдемі; Бойшаң; Өңді келеді;
Жай адамдардың категориясыШаруа;Қарашу; Бұхара;
Жер, су, қалалар аттарын, қартасын жасаушы ғалымдар: Байпақов К.М.; М.Қашқари; Әбу Райхан Бируни;Жетісу жерінде Темір династиясының мұрагерлерінің жаулаушылық жорықтары
Жетісу жерінде ұлыс хандарының бас ставкасы болды: Жошы ұлысы; Чагатай ұлысы; Үгедей ұлысы
Жетісуге көшіп келген ұйғырлар негізін салды: Жаркент қаласының; 90 кишлак; Верный қаласында 4 слободаны; Жоңғарлардың қазақтарға қарсы ірі жорықтарының жылдары XVIII ғ.басындағы: 1711-1712 жж.; 1714 ж.; 1715 ж.; Жошы иелігі:Ертістің батысы;Селенгі өзенінің батысынан;Хорезмнен Саксин мен Булгар жеріне дейін
І Аббас шах сыртқы саясатының негізгі бағыты:Осман империясына қарсы саясат;Батыс-еуропаның мемлекеттермен жақындасу;Ресеймен ынтымақтастық саясат; К.Жалаири еңбегінің авторы мен аудармашылары: Н. Мингулов;Б. Көмеков;С. УтениязовҚазақ хандығының құрылуы туралы деректер:Бахр ал-асрар фи манакиб ал-ахйар :Ақжол бидің өлімі туралы аңыз;Тарих-и Рашиди
Кабардино Балкар Республикасыіш жағынан шектеседі: Ставрополь аймағы;Ингушетия Республикасы;Солтүстік Осетия Республикасы; Кадыргали Жалаиридің «Джами ат-таварих» шығармасының тараулары: Борис Годунов патшаны мадақтау; Рашид ад Дин шыығармасының қысқаша аудармасы; Шыңғысхан династиясының тарихы Ораз Мұхаммедке дейін;
Кадыргали Қосымұлы Жалаиридің еңбегінің аты:Джами ат-таварих;Аңыздар жинағы;Ораз-Мұхаммед туралы аңыз
Кандждех жері және оның астанасы Субаникет жайында дерек беріп,оны Испиджаптан екі күндік жерде деп мәлімет беретін тарихшылар: Әл-Истахри; Ибн-Хаукаль; Әл-Макдиси; Кимектер, Қыпшақтар мен Кумандардың VIII ғ. ортасына дейін мекендеген жерлері: Таулы Алтай; Ертіс өңірі; Минуса ойпаты;
Кимектердің «Худуд ал-Алам» бойынша тарихи-географиялық территориясы:Йагсун -йасу; Кыркырхан; Андак ал-хифчак;
Константинопольді османдардың жаулап алуының негізгі факторлары:Константинополь ірі стратегиялық пункт; Византиялықтар арандату арқылы түріктердің бірлігін жоюды мақсат етті; Өзінің территориясын османдар кеңейтуді мақсат етті;
Көшпелі абыздардың көмегімен билік басына келген Әбілхайыр жүргізге бастады: Бір орталыққа біріктіру саясаты; Тақтың мұрагерлік жолмен берілуіне шектеу қою; Ескі салт-дәстүрге сүйенбеу
Крым хандағанаң алып жатқан жері:Дунай мен Днепр аралығы;Приазовье; Қазіргі Краснодар аймағының көп бөлігі
Крым хандығында ханнан кейінгі бірінші лауазымды адам: Қалға-сұлтан; Шығыс түбек билеушісі; Хан өлімі кезіндегі мемлекет басшысы;
Крым хандығында ханнан кейінгі екінші лауазымды адам: Нүреддін;Батыс түбек билеушісі;Кіші және жергілікті сот төрағасы
Крым хандығындағы муфти:Рухани мұсылман басы;Заң түсіндіруші;Әділқазы алқасын араластыру құқына ие;
Кумык диаспорасы тұрады:Түркия; Шешенстан; Солтүстік Осетин республикасы; Кумыктардың тұрмыс салтына арналған позмалар:Галалайлар;Бозайыр;Суйдумтаяқ;
Кумыктардың үлкендерді атауы: Атай;Ағай;Дада; Кумыктардың эпикалық шығармалары: Мункуллу;Айғазы;Эльдаруш;
Қаған, бек, қара будун; Қаған руы, атақты бектер, қарапайым халық; Қаған, тектілер, жоғарғы үстем таптар
Қазақ халқының ауызша айту творчестволық шығармаларының дәстүрлі түрлері: Жоқтау;беташар;Қалындықтың жылауы (сынсу) Қазақ жоңғар қатынасындағы XVII ғ. ірі оқиға: қазақ –жоңғар 1635 ж. шайқасы және тұтқынға Жәңгір сұлтанды алу; қазақ- жоңғар шайқасы1643 ж.; 1652 ж. шайқас және Жәңгір ханның өлімі ;
Қазақ қоғамының топтары, «қара сүйек» категориясына жататын: билер;Шаруа;бай;
Қазақ халқының ауызша ақындық шығармаларының дәстүрлі түрлері:Сыңсу;Беташар;Жоқтау;
XVI-XVIII ғасырлардағы шығармалардың эпикалық кейіпкерлері: Марғасқа; Ақтамберд ;Шалкиіз;
XVIII ғ. бас кезінде жоңғарлардың қазақ жеріне ірі жорық жасаған жылдары:1711-1712 жж.; 1714 ж.; 1715 ж.;
Қазақ хандарының алғашқы шейбанидтер билеушілерімен күресінің себебі: Сырдария бойындағы қалаларды басып алу;Шейбанидтердің эжкономикалық маңызды аудандарды басып алуы ;Шейбанидтер Сығнақ, Отрар, Ясы қалаларын басып алды;
Қазақ хандарының билеушісі 1521-1538жж. аралығында «хандықтың уақытша әлсіреуі» деп аталған кездегі билеушілер: Мамаш хан; Тахир хан;Бұйдаш хан; Қазақ хандарының заңдары: «Қасымханның қасқа жолы»; «Есімханның ескі жолы»;Жерті Жарғы
Қазақ хандарыынң атты әскері бөлінді: Ауыр; Жеңіл ; Орта;
Қазақ хандығындағы жоғарғы заң шығарушы билік ие болды: Мәслихат; Сұлтандар құрылтайы; Қауым мүшелерінің құрылтайы
Қазақ хандығының бірінші иелігі:Жетісу;Шу даласы; Қозыбасы тауы;
Қазақ хандығының құрылу мәселерін зерттеген ғалымдар:С.К.Ибрагимов; Т.И.Сұлтанов;В.П.Юдин Караханидтер мемлекетінің негізін құраған тайпалар: Чигилдер;Ягмалар;Карлуктар
Қазақ хандығының құрылуын зерттеген зерттеушілер:С.К.Ибрагимов;.И.Султанов; В.П.Юдин ; Қазақ ханы ХVIII 40-60 жж. билік құрған:Абылай;Әбілмансұр;Сапалақ
Қазақстан аумағындағы көлемі 30 гектардан асатын қалалар: Сайрам; Отырартөбе; Шортөбе
Қазақстан Президенті Н.Назарбаев ашылуы туралы хабарлады: Халықаралық түрік Академиясы; Түрік Академиясы;
Қазақтар хандығында қоғамдық құрылымның негізін салуші принциптер:Иерархия;Тайпа;Ру
Қазан хандығында болған көтерілістер:1445 ж.;1531 ж.;1545-1546 жж.
Қазан хандығындағы құрылтай: Халықтың өкілдігінің мекемесі; Атақты адамдардың бүкілхалықтық құрылтайы; Жоғарғы заң шығарушы және құрылтай органы
Қазіргі Қазан хандығының жерінде түркітілдес ата-бабалары тұрды: Татарлар; Башқұрттар; Чуваштар
Қаңлылар қоныстанған жер; Балхаш көлінің жағалауы,Балқаштан Ыстық көлге дейінгі аумақ, Ертістің орта ағысы
Қарағаштар тұратын территория:Красноярск аймағы;Харабалинский ауданы;Астрахан облысы;
Қарақалпақ халқының тіл тобы: Қыпшақ-ноғай; Алтай; Түркі тілдер;
Қарақалпақ этногенезіне әсер етті: Печенегтер; Орыстар; Ноғайлар;
Қарақалпақтар: Қарақалпақтар;Қара папақтылар;Азербайжандық тіл тобы;
Қарақанидтер билігінің салдары: Жаңа саяси жүйе қалыптасты;Мемлекеттік дін исламды жариялау; Ежелгі түрік жазбасын араб графикасы ауыстырды;
Қарақытай мемлекетінің алғашқы үш билеушісі: Елюй Даши;Иле;Табуян; Қарапапақтылар тұрады:Сулдуз;Резай көлі; Иран;
Қарапапақтылардың музыкалық аспаптары: Барабан; Тар;Сатар; Қарахан мемлекетінің алғашқы үш билеушісі: Сүлеймен-ілік; Сатұқ Боғра; Мұса;
Қараханидтер мемлекетіндегі жоғары билік:Илек-хан;Ильчи-баши;Бек
Қарлұқ конфедерациясына кірген көшпелі түрік тайпалары: Чигилдер;Ягмалар;Барсхандар;
Қасым хан билігі кезінде құрастырылып, кабылданған: Қасым хан кодексі;Қасым ханның қасқа жолы;Заңдар кодексі
Қасымның немере інісі:Таһир хан;Хақназар; Ақназар қоғамдағы заңды және тіртіпті сақтамау; ханстықтағы ішкі шиеленістер;
Құмықтар диаспорасы өмір сүреді:Иран;Сирия;ТүркияҚұмықтар мәдениеті ұқсас:Ноғай;Қарашай;Балкарлар
Құмықтардың ұлттық тағамдары: Аш;Долма;Курзе
Құмықтарының ер адамдарының киімдері:Бешмет; Арсар; Чутку
Құтлық қаған жазуы,Орхон-Енисей жазуы ескерттіштері; М.Қашғаридің «Диуани лұғат ат-түрік» еңбегі,М.Х.Дулатидің «Тарих-и Рашиди» еңбегі; Рашид ад-диннің «Жами ат-тауарих» еңбегі;
Қызылбашы тілі: Қызылбашы;Азербайджан; Иран;
Қыпшақ хандығының ыдырау себебі: Ақсүйектерінің арасында Хорезмді жақтаушылардың көбеюі; Қаңлылардың аса ірі бірлестігінің құрылуы; Өзара әулетті қырқыстың күшеюі еді;
Қыпшақтар туралы дерек қалдырған еуропа саяхатшылары: Марко Поло; П.Карпини; В.Рубрук
Қырғыз құрамына кіретін кірмелер:Шала қазақ;Күркүре;Келдике
Қырғыз халқын үш үлкен топ құрады:Отыз ұл; Оң және сол қанат; Қырық рулы;
Қырғыз халқының ежелгі ауыз әдебиетінің нұсқалары: Кердейхан; Қожаш; Жаныл мырза
Қырғыз халқының жыр дастандары: Кердейхан; Қожаш; Жаңыл мырза; Қырғыздарда геометриялық өрнекті керамикалық заттар қазбасы табылды: Шу; Талас; Кетпентөбе жазығы; Қырғыздарда ертедегі тас дәуірінің құралдары табылған жерлер:Ыстықкөл; Орталық Тянь Шань; Фергана маңы;
Қырғыздардың көршілері: Батыс жақта қимақтар; Солтүстік жақта — бома халқы; Оңтүстік-шығыста ұйғырлар болды;
Қырғыздардың музыкалық аспаптары: Қыл қиақ; Керней; Сырнай;
Қырғызстан территориясы облыстар арасында бөлінген:Жетісу;Фергана;Сырдария;
Қырымдықтардың музыкалық аспаптары:Хомус;Балалайка;Баян;
Қытай әскерлерінің VIII ғ. ортасында Жетісу мен Шығыс Түркістаннан шығып кетуіне әсер еткен күштер: Арабтар мен Қарлұқтар;Ұйғырлар;Тибеттіктер;
Маңғыттар кезінде жер үш меншік түріне бөлінді: Мемлекет қарамағындағы жер; Мүліктік, діни қызметкерлер жері; Жері жоқ шаруалар алған басқаның жері;
Мауараннахрда құрылған Өзбек мемлекеттері: Бұхара; Хиуа; Қоқан
Махмуд аль-Кашгари:«Диванилугат-ат-тюрк» трактатының авторы;XI ғ. өмір сүрген түрк ғалымы; Ғалым, түрк тайпаларының тілі мен дәстүрін зерттеген
Махмуд әл-Кашгаридің атақты кітабы: «Диван Лугат ат-Турк»; «Түрік аңыздарының жинағы»; «Диуани»;
Махмуд Кашгари Сыр Дария өзеніің орта жағындағы қалалар туралы жазды: Сығанак; Фараб; Сауран;
Мәдениеттің XIII-XV ғғ. жазбаша ескерткіштері: «Кодекс куманикус» шығармасы; Кутбаның«Хосроп пен Шырын»; Сайф Сарайдың «Гюлистан би-т-тюрки» шығармасы
Моғолстан мен Ақ Орданың билеушілері, Тимурдың шапқыншылығына қарсы одақ құрған: Токтамыш;Камар ад Дин;Енге торе Моғолстандағы негізгі міндеттілік түрлері: Әскери; Транспорттық; Еңбек
Моғолстанның билеушілері: Әмір Болатшы; Тоғылық Темір; Мұхаммед хан; Моғолстанның билеушілерінің орталық билік және ішкі жағдайды тұрақтандыру үшін күресі
Моғолстанның ең ірі қалалары: Қашғар; Қотан; Жаркент;
Монғолия даласындағы саяси үстемдікті 742 ж. Шығыс Түрік қағанатынан тартып алған үш тайпа одағы: Басмылдар;Ұйғырлар; Қарлұқтар
Моңғол басқыншылығы кезінде: Өндіруші күштерді жою; Адамдарды жаппай жою; Жаппай тонау мен аштық: Моңғол үкіметті дамуға мүмкіндік жасады: Сауданы; Халықаралық қатынастарды; Почталық және тасушылық қызметтер жүйесін;
Моңғолдар түріктерден көптеген белгілерді қабылдады:Материалдық мәдениет; Шаруашылық және өмір сүру әдіс-тәсілдері; Көшпелілер салттарын; Моңғолстанның орталығы болған тайпалар жері: Дуглат; Дулат; Доглат «Моголистан»(Могулистан) сөзі қай этнонимнен шыққан: Могул; Моғол; Моңғол
Мұстафа Кемаль кезеңіндегі ұлттық идеология: Этатизм;Лацизм;Кемализм
Мұсылман дінін ұстайтын түрік халықтары: Азербайжандар, балкарлар; Карача¬йлықтар, кумыктар; Татар, түріктер
Ноғай ордасының аумағы: Еділден Ертіске дейін; Қазан мен Тюменьге дейін; Каспий мен Арал теңізіне дейін;
Ноғайға ортақ жырлар:«Қобыланды»;«Орақ Мамай»; «Шора батыр»;
Ноғайлардың эпостық жырлары: Ертөстік;Алпамыс;Қобыланды;
Оғыз мемлекетіндегі жоғарғы таптар: Тархандар; Ру аристократиясы; Патша руының туыстары;
Оқиға, Алтын Орда ханы Тоқтамыш билігі кезінде орын алған: 1380 жылы Жошы ұлысының батыс Осы оқиғадан кейін орда Ежен мен Шайбаниға қосымша берілді және Батудың жерін бөліп берді: Жетіжыылдық жорықтан соң;«Солтүстік елдерге» жорықтан соң; Шығыс еуропаға жорықтан соң; Оқиға, Қазақстан тарихында «Моңғол кезеңі»басталатын: Моңғолдардың Қазақстан мен Орта Азияны басып алуы;1224жылы Калкадағы жеңіліс;Жаулаушылық жорықтары 1219-1224 жж. Территория, Жошы ұлысының ұүрамына кіретін: Облыс «Қойлық шекарасынан Хорезмге дейін, одан Саксин жері мен Булгария, татар аттарының тұяғы тиген жерге дейін»; Солтүстік Жетісудан Итил өзеніің төменгі ағысына дейінгі жерлер;Барлық Шығыс Дешті Қыпшақ территориясы
Орал өңірін мекендеген халықтар;Комилер;Удмурдтар;Башқұрдтар;
Ортағасырдағы қала құрылысы:Шахристан;Рабад;Цитадель
Ортағасырлық жазбаша деректер: қазақ тілінің тарихына жататын: кангылы тілінің сөздігі XIV ғ.басы; араб-қыпшақ-персы сөздігі XV ғ. Жамал ад Дина ат-Турки; «Кодекс куманикус» XIII ғ.аяғы - XIV ғ. Басы;
Ортағасырлық Жетісу калалары: Тараз;Құлан;Невакет
Орталық Азия территориясындағы алғашқы Түрік мемлекеттері: Түрік қағанаты, Шығыс-түрік қағанаты, Батыс-түрік қағанаты
Орыс хан: Ақ Орданың ханы; Орда Еженің ұрпағы; Тоқа Темірдің ұрпағы;
Осман империясы аталды: Оттоман империясы; Оттоман Портасы; Порта
Осман империясы әлсіреуінің басты себептері: Тимарлық жүйенің ыдырауы;Хасс иеліктерінің ұлғайуы; Батыс еуропадағы «баға революциясы»;
Осман империясының астанасы: Инегёль, Константинополь; Стамбул, Бурса; Сёгют, Эдирне
Осман империясының гүлдену кезі:1590 ж.; XVI ғ.басы; XVI ғ.екінші жартысы
Осман империясының өрлеу кезінде алып жатқан территориясы:Еуропаның бөлігін; Азияның бөлігін; Африканың бөлігін
Осы мәліметтер Жиембет жыраудың өміріне қатысты: Есим ханның қаһарына ұшыраған; Тұрсұн хан баскөтеруін басуға қатысқан;Есимді хандеп жариялауға және оның ақ киізге көтеруге қатысқан;
Өзбек қазақ жерінде өмір сүрген музыка теориясын зерттеген: Ибн Сина; Әл Хорезми; Әбу Насыр әл Фараби;
Өзбек тілі 3 диалектіге бөлінеді: Қыпшақ диалектісі;Оғыз диалектісі; Қарлұқ диалектісі
Өзбек ұлтының құрамында үлкен үш топ болды: Орта Азиялық ежелгі отырықшы халықтар арасындағы өзбектер (Ферғана, Хорезм, Ташкент); Дешті Қыпшақтағы көшпелі өзбек тайпаларының ұрпағы (92 баулы өзбек); Мауараннаһрдағы моңғол дәуіріне дейінгі түркі тайпалары мен Шыңғыс хан заманындағы түркі-моңғол тайпаларының ұрпақтары
Өзбек халқының шығу тегі мен ұлт болып қалыптасуы туралы шығармалар: Мырза Мұхаммед Хайдар Дулати “Тарихи- Рашиди”; Бабыр Захир-ад-Дин Мұхаммед «Бабырнама»; Камал ад-Дин Әли Бинай “Шайбани-наме”
Өзбектің музыкалық аспаптары: Дуптар; Кайрак;Нагара
Ресейдегі түркі тілдері мына тіл тобына жатады: Қарлұқ; Қыпшақ
Рузбихан Исфаханидың көрсетуі бойынша «көшпелі өзбектердің» құрамына енген этникалық топтар:Қазақтар;Маңғыттар;Шейбанилар;
Сақтар туралы алғашқы жазба деректер: Геродоттың еңбегінде; «Тарих» атты шығармада ; Антикалық автордың еңбегінде
Салары: Салары; Қытай салацзу; Саларам; Саларылардың дамуына әсер еткен:Қытай; Тибет; Қыпшақ; Сары ұйғырлар: Сарт;Саудагер;Көпес;
Сежүктер мемлекетінің сұлтандары: I Кылыдж Арслан; Алып-Арслан; I Мелик шах;
Сейфи Челеби,Хайдар Рази,Нешри,Ибн Биби;Пири Рейс,Сейфи Челеби,Ибн Биби,Ақсары; Эввлия Челеби,Ашик-паша,Хайдар Рази Селжүктер мен моңғолдар арасындағы соғыстың нәтижесі:Түріктердің ыдырауы және бейликтердің қалыптасуы; Ыдыраудың басталуы және Селжүктер мемлекетінің құлауы; Селжүктер моңғолдарға алым төлейтін болды;
Селжүктер өзінің территориясын өркендеу кезінде кеңейтті: Эгей және Жерорта теңізі жағалауына дейін ; Солтүстікте Каспий теңізі мен Арал көлі жағасына дейін; Оңтүстікте Арабия жарты аралы, Кавказ және Қара теңізге дейін;
Сефеви мемлекетінің орталығы болған: Тебриз; Казвин; Нефехан;
Сефевид билеушісі ұстанған І Аббас шахтың сыртқы саясаты: Осман империясына қарсы саясат; Батыс-еуропаның мемлекеттермен жақындасу; Ресеймен ынтымақтастық саясат;
Сібір жеріндегі рудалық кең орындары: Туринск;Ница;Нерчинск
Сібір рудалары өндірілді:Туринск;Нерчинск;Ница өзені;
Сібір хандығындағы әлеуметтік таптар: Хан;Уәзір;Қазылар
Сібір хандығының бекіністері:Қызыл тура;Сүзге тура;Бесік Тура
Солтүстік Кавказ халықтары:Кабардин;Қалмақ;Бурят, якут;
Солтүстік Түркменияны және Үстіртті қоныстанған түркмен тайпалары: Салыр; Языр; Алил; Түркмения жері XVI-XVII ғғ. кімдердің қол астына өтті: Иран жеріне; Хиуа хандығына; Бұхара хандығына;
СУАР дағы мұнай өндіретін және мұнайхимия өндіріс орындары:Үрімші;Қарамайлы;Майтау; Синцзяньдағы халық ауыз әдебиетінің туындылары:Тарих және Зухра;Жүсіп және Зылиқа;Шын –Темір;
СУАР дың солтүстік облыстары:Іле;Алтай;Тарбағатай;
Суфизм ағымы, Орта Азия мен Қазақстан территориясына кең тараған:йассауийа;накшбандийа; кубравий
Сұлтан Сейт-ханның Тянь-Шаньға жорықтары:1517 ж.;1522 ж.;1524-1525 жж. Сұлтан сөзінің мағынасы: Билік жүргізу;Үстемдік; Үкімет;
Сырдария жағалауындағы қалалардың ХVІІІ ғ.аяғындағы экономикалық құлдырауының себебі: жоңғар шапқыншылығының жиілеуі; қазақ-өзбек хандарының қалаларға билік ету үшін күресі; Ұлы Жібек жолының маңыздылығының құлдырауы;
Сырдарья аймағындағы ортағасырлық ірі қала: Сығанақ;Янгикент;Дженд.Т. И. Султановтың Қазақ хандығының құрылуы мен этноәлеуметтік тарихы туралы еңбегі:
Тайпалар, VIII ғ.шығыс түрктердің үкіметіне шабуылдар жасаған:карлуктар;басмылдар;ұйгұрлар
Тайпалар, Гардизи деректері бойынша кимақтар одағына кірген: Имек;кыпчак;баяндур; Тайпалық бірлестіктер, VII ғ . уч-карлук орталығына кірген:Чигиль;Ташлык;Булак;
Тайплар, Арал жағалауынан печенегтерді I xғ. Ортасында ығыстырған: Огуздар; Кимектер;Карлуктар;Талас аңғары; Іле аңғары;Ыстық көл;
Талас шайқасының 751 ж. тарихи маңызы: Қытай империясы Жетісу мен Шығыс Түркстанға өз ықпалынан айрылды; Арабтар Жетісуда тұрақтай алмай Мавераннахрға кетті; Карлуктардың жағдайы жақсарды;
Талқандалған Оғыз мемлекеті талқандалғанда халқы қоныс аударған аймақтар: Шығыс Еуропа; Кіші Азия; Хорасанға;
Танху лауазымының орнына УІ ғасырдан батсап қолданылған: Қаған;Хақан;Хаган; Танху:Шексіздік;Биіктік;Ұлылық
Таһир хан: Олақ;Дарынсыз;ҚытымырТарихтағы Едіге: Маңғыт әулеті жұртының билеушісі; Ақ Орданың әмірі (әскери басшы); Ноғай ордасының негізін қалаған Нұраддиннің әкесі;
Тархан атағы беріледі: Әскери; Азаматтық; Діни; Тауекел ханның елшілігінің 1594 жылы Ресейге жіберілген басты мақсаты: Ресей көмегімен Абадаллахқа қарсы күрес ұйымдастыру;Сібір ханы Көшімге қарсы одақ құру;Уразмухаммед сұлтанды босату
Тауке ханның «Жети жарғы» заңдар жинағын қабылдаудың алғы шарттары:саяси және қоғамдық өмірде заңсыз принципьердің таралуы;
Тауке ханның мақсаты: Бытыраңқылықты жою;Билер кеңесін құру; Талас –тартысты жою;
Том өзенінің салаларын жайлаған қазақтардың арғы тегі?Цат;Жат;Чат
Тоныкөк жазба деректері бойынша,Шығыс түрік қағанатының арабтарға қарсы одақтасы болған Орта Азиялық күштер :Ферғана;Шаш;Соғдылар; Тофа:Туба;Тохам;Туфа; Төмендегі нұсқалардан Түркологияға қатысты құнды дерекнамалар:
Туваның негізгі халқы: Орыстар;Тувалар; ХакастарТүрік әлемінің бірлігі немесе тюркизм-осы түсінік түріктерде қалыптасты: Қазақстанда; Қрымда; Поволжьеде;
Түрік жазба ескерткіштерінде үш сатылы әлеуметтік жіктелу сипатталады:
Түрік қағанатының жібек жолы үшін бәсекелестері: Қытайлық Суй және Тан әулеттері;Византия Империясы;Сасанидтік Иран;
Түрік қағанатының құрылуының негізгі есебі: Тайпалар арасындағы келісімдер нәтижесінде; Сыртқы қауіптің бетін қайтару үшін тайпалық одақтардың құрылуы;Өз иеліктерін сыртқы жаудан қорғау үшін;
Түрік Республикасының дамуына ХХ ғ.үлес қосқан қайраткерлер: Мұстафа Кемаль; Сулейман Демирель;Тургут Озал
Түрік-селжүктер 1071 ж.Алып Арслен басшылығымен византиялықтарға соққы берген: Манцикертте; Маназкертте;Манзикертте; Түріктердің басшыларының атаулары :Шаньюй, Қаған, сұлтан
Түріктердің музыкалық аспаптары: Кеманча;Зурна;Ковар; Түрік әдебиетінің туындылары: Оғызнама; Көрұғлы; Китаб Дәдәм Коркуд;
Түркеш теңгелері табылды:Отырар;Шаш;Ферғана
Түркештер құрған мемлекет атауы:Он оқ елі;Он тайпа;Он жебе қағандығыТүркия Республикасының территориясындағы алғашқы мемлекеттер: Рум елі; Конье мемлекеті; Анадолу жері
Түркияда жарияланған Түркологияға арқау болатын жылнамалардың
Түркияның армиясының құрамы: Акынкебек; Янычарлар; Сипахилар
Түркі тайпаларының антропологиялық түр-келбеті: Анатолия түріктері еуропа нәсілінің Алдыңғы Азиялық типі тараған; Македония түріктері балкан-кавказ типіне жатады; Гагауздар еуропа нәсілінің балкан тобына жатады;
Түркі тайпаларының антропологиялық түр-келбеті: Балқарлар мен қарашайлар арасында еуропа типі тараған; Құмықтардың ішінде кавказдық типтің қасиеттері жиі кездеседі; Әзірбайжандар еуропа нәсілінің каспилік тобына жатады;
Түркмендердің ірі тайпалары:Текелер; Ерсары; Сарық;
Түркмендердің музыкалық аспаптары: Дуптар; Гопуз;Гиджан;
Түркмения жерін бөліп алды: Алтын орда; Шағатай ұлыстары; Хулагу мемлекеті;
Түркология ғылымы зерттейді: Түркі тілінде сөйлейтін халықтардың тілін; Түркияда мекен еткен түрік халықтарын; Түркі тілінде сөйлейтін халықтардың мәдениетін зерттейді;
Түркологияның дамуына үлес қосқан ғалымдар: В. Радлов; С. Кляшторный; Е. Бекмаханов;
Түркстанның қазіргі атауы:Синцзянь;Жаңа шекара;Жаңа аймақ;
Тывалықтардың музыкалық аспаптары: Чанзы;Шоор;Мургу;
Тюмень хандығының территориясы:Тобыл өзені; Тура өзені;Тобда өзені
Тюрк қағанатындағы жоғары атақ: ябгу; шад; эльтебер
Үндістанда Бабыр (1526-1530) негізін салған Ұлы моғолдар әулетінің (1526-1838) билеушілері: Акбар (1556-1530); Аурангзеб (1658-1707); Жаһангір (1605-1627)
Үш үлкен топ қырғыз халқын құраған: Отыз ұл; Қырық рулы;Оң және сол қанат;
Ұйғыр қағанының VIII ғ. ортасындағы саяси үстемдігі жеткен аймақтар: Алтайдан Шығысында Маньчжурияға дейін;Оңтүстік аймағы Гобиге дейін; Енисей қырғыздарына дейін;
Ұйғырлар 840 ж. Енисей қырғыздарынан жеңілген соң,қоныс аударған өлкелері:Жоңғария-Тарбағатайдың солтүстік шығысы; Шығыс Түркістанның Тұрфан алқабы; Ганьсу;
Ұлы Селжүктер мемлекетіндегі феодалдық бытыраңқылық кезінде құрылған сұлтандықтар: Конье сұлтанаты; Керман сұлтанаты; Сирия сұлтанаты;
Фазлаллах Ибн Рузбиханидің шығармаларындағы Түркстан қалалары туралы мағлұматтар: Сауранды сипаттаудағы «ерекше көзге түсетін қала»; Сығанақ қаласы-Түркстанның солтүстік шекарасы; Яссы – «Түрсктан билеушілерінің астанасы»
Хазар қағанатыынң негізгі сыртқы жаулары: Ежелгі Русь мемлекеті; Араб Халифаты; Византия;
Хазарлар арасына тез таралған дін: Иудаизм; Христиан; Ислам;
Хазарлардың алғашқы отырықшылық тұрақтарының түрі: Бекітілмеген тұрақтар; Қыстау; Дөңгелек бекіністер;
Хазарлардың ежелгі астанасы болған: Атель; Балангиар; Цытрахан; Хандар, Шағатай ұлысында отырықшылық және Мауераннахр тұрғындарымен жақындасу саясатын ұстаған:Кебек хан; Тармашырын хан; Қазан хан
Хиуа хандығының орталығы болды: Вазир; Үргеніш; Хиуа
ХІ ғасырда оғыздардың көшін қанық тайпасының басшысы бастады: Тогрул бек; Чагры бек; Селжүктер немересі;
Хорасан тілі диалектісі: Оңтүстік;Солтүстік;Батыс;
Хорезмшах мемлекетінің билеушілері: Атсыз; Текеш; Алауадин Мұхаммед;
Христан дінін ұстайтын түркі халықтары: Сахалар, гагауздар;Тофалар, чуваштар; Шорцтар, долгандар
Хулар аймағы,Сичжоу,Тинчжоу атаулар Қытай деректеріндегі түріктің аймақтары: Соғды елі; Тұрфан; Бесбалық;
Чуваш Республикасы орналасқан өзендер:Волга;Сур;Свияга;Шағатайдың жазғы резиденциясы:Көк таудың етегі;Іле өзені жағалауы;Құтлық қыстағы
Шейбанидтік билеушілердің иелігі, 20-40 жж. XV ғ. Абулхайыр хан талқандаған:Джумадук хан; Махмуд Ходжа хан;Мустафа хан;
Шығыс Түріктері мен Тоғыз оғыздардың қақтығысы болған жылдар: 687-691; 714-715; 723-724;
Шығыстан ойраттардың шабуылы
Шыңғыс хан юилігі кезінде ер адамдар бойынша қолданылған терминдер: Сұлтан;Оғлан;Төре
Шыңғысханның «Ясасы» :Көшпелі өмір салты; Қарапайым реттелген құқықтық жинақ; Әлеуметтік ұйымдардың өлшемі;
Эпикалық шығармалардағы тұлғалар XVI-XVIII ғғ.: Марғасқа; Ақтамберды; Шалкииз;
Этникалық топтар, Рузбихану Исфахани айтуы бойынша, «көшпелі өзбектер» құрамына кірген: Казахтар;Мангыттар;Шейбанидтер
Якуттар алып жатқан территория:Лена;Алдан;Амга

Приложенные файлы

  • docx 8268416
    Размер файла: 50 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий