?аза? батырлары туралы ?аза?ша Ашы? Саба?


Батырлар жыры Сабақтың тақырыбы: батырлар жыры« Елінің даңқын батыры шығарар, Батыры шығармаса, ақыны шығарар.»Сабақтың мақсаты: Білімдік: оқушыларға «Қазақ батырлары» туралы мәлімет беру; тақырып бойынша білімдерін жүйеге келтіріп пысықтау, тиянақтау, грамматикалық ұғымдарды сауатты әрі дұрыс қолдану дағдыларын қалыптастыру. Пәнге қызығушылығын арттыру. Дамытушылық:, есте сақтау, көру қабілеттерін дамыту; ой түйіндеуге, шығармашылықпен жұмыс істеуге жұмылдыру; мәтінді қазақ тілінде әңгімелеуге , ауызекі сөйлеуге дағдыландыру, ой-өрісін кеңейту. Тәрбиелік: Қазақтың тарихи тұлғаларын біліп, құрметтеуге тәрбиелеуСабақтың түрі: араласСабақтың әдісі: әңгімелеу , сұрақ –жауап, талдау, сөйлесу іздендіру, дәлелдеу, Көрнекілік материал: суреттер, карточкалар, Сабақтың барысы:
таныстыру .
Топтын атын айту және түсіндіру.
Ұран айту.
Өткенді қайталау ,
Бастауш сынып оқушыларына арналған әдебиет туралы не білесің?
–қазақта балаға түсау кесу қанша нәрсемен атқарады әр қайсына тоқталу?
Ұрапғы шөптей қаулап өссін деген ырыммен жас шөппен; малды, ауқатты болсын деп қойдың жөргемделген ішегімен дайындаған немесе баланың аяғын ала жіппен тұсайтын болған
Тұсау кесу жырын айт?
Қаз-қаз, балам, қаз балам,
Қадам бассаң, мәз болам.
Қаз-қаз, балам, қаз балам.
Тақымыңды жаз балам.
Күрмеуіңді шешейін,
Тұсауыңды кесейін,
Қадамыңа қарайық,
Басқаныңды санайық,
Қаз-қаз, балам, жүре ғой...
Батырлық жырларын пайда болу кезеңдеріне қарай ірі үш топқа жинақтауға болады қандай?
1) “Ең көне заманғы эпос”, “ертегілік эпос”, “архаикалық эпос”, “көне эпос”, “мемлекетке дейінгі эпос” дейтін атаулар ғылымда алғашқы кезеңдегі эпостық жырларды атау үшін қолданылып жүр. Бұлардың қатарына “ HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D2%9B%D0%BE%D0%BD" \o "Ергенеқон" Ергенеқон”, Аттилла, Ер Төстік, мергендер туралы эпостық жырлар жатқызылады.
2) Тарихи кезеңдердің эпосы: HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B" \o "Түрік қағанаты" Түрік қағанаты, Оғыз хандығы, ноғайлы дәуірі, HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B" \o "Қазақ хандығы" Қазақ хандығы кезеңіндегі эпостар (“ HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B&action=edit&redlink=1" \o "Қорқыт Ата кітабы (мұндай бет жоқ)" Қорқыт Ата кітабы”, “ HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81&action=edit&redlink=1" \o "Алпамыс (мұндай бет жоқ)" Алпамыс”, “ HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80&action=edit&redlink=1" \o "Қамбар (мұндай бет жоқ)" Қамбар”, “ HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B" \o "Қобыланды" Қобыланды”, “ HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD" \o "Ер Тарғын" Ер Тарғын”, т.б.).
3) Жаңа дәуір эпосы ( HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80" \o "Тарихи жырлар" тарихи жырлар, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске байланысты жырлар, “Еспенбет”, “Өтеген”, “Нарқыз”, т.б.).
Батырларға тән ерліктер қандай?
1) жаудың шабуылы туралы хабар;
2) жорыққа аттану;
3) батырлардың белдесуі (кейде жорық сәтсіз болып, батыр HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%B1%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD" \o "Тұтқын" тұтқынға түседі);
4) HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5-%D0%B6%D0%B5%D0%BA" \o "Жекпе-жек" жекпе-жек және кейіпкердің жеңісі;
5) жеңіспен елге оралу.
Жұмбақтар дегеніміз не? және жұмбақтар айт?
Жұмбақ– адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр.
Жердің жүзін шарлайсыңОнсыз еш жерге бармайсыңКөлікпен де, жаяу даСаралайсың, таңдайсың.
Жол

Көп болса алыстайсыңмезетпен қашықтайсыңАсықсаң аз боладыТабасың мұны қайсысың?
УақытБалалар әдебиетінің қалыптасуына, дами беруіне, жетіле түсуіне елеулі үлес қосқан, қазақ балалар әдебиетінің негізін салушылардың бірі кім?
– Сапарғали Бегалин
Қазақ балалар әдебиетінің ең жоғары деңгейде дамыған кезі кай жылы? балаларға және жастарға арналған шығармаларды жариялайтын қандай баспалар ашылды?
1970- 1980 жж. Арасы
1. Алпамыс батырдың жарының есімі. (Гүлбаршын)
Тіл, Отан туралы мақал-мәтел айт.
ЖАЛЫН баспасы ашылды
Суретке карап осы жануарлар жайлы өлеңдер айт және мақал- мәтелдер айт?
Қой
Қорасында шаңыраған,
Қозысымен маңырығын.
Қозысынан айрылса ,
Қоймай ұзақ аңырыған.
Ақ шағала құрты бар,
Ақтылы қой жануар.
Қойды шартық бүлдіреді, елді қортық бүлдіреді.
* Қойшының қызы қой келгенде іс қылады.
Сиыр
Сәйгел тисе , мөңкіген,
Ақыра тисе жөңкіген.
Ала бос жіп естірген,
Мұрнын тура тестірген
Сыадау жерде тоқтаған,
Үй арасын уақтаған.
Стыр деген мал екен.
Сиыр судан жериді, су сиырдан жериді.* Сиыр су ішкенде, бұзау мұз жалайды.
Түйе
Шаруаның бір пірі – Ойсылқара,
Түйені өсір жарылқап болсын пана,
Ит- құс пәле, індеттен аман сақта,
Топ-топ қылып боталап аруана.
Түйе қашып, жүктен кете алмас.* Түйе көп болса, жүк сыймайды.* Түйе өлген жерде жүк қалады.
«Киелі сандар» әлемі  
3 5
7 4
1. «3» Үш арсызды ата. (Ұйқы, тамақ, күлкі)
2. «5» Бес арысты ата. (Шәкәрім, Ахмет, Мағжан, Міржақып, Жүсіпбек)
3. «7» Жеті қазынаны ата. (Ер жігіт, сұлу әйел, ақыл-білім, жүйрік ат, қыран бүркіт, берен мылтық, ит)
4. «4» Төрт діни кітапты ата. (Тәурат, Зәбүр, Інжіл, Құран)
Алпамыс батыр жырынан үзінді айт?
«Алпамыс батыр» жырында Алпамыс пен Тайшық ханның айнасы тебірене жырланады. Алпамыстың өн бойында жауына деген ыза-кек қайнайды. Жырды оқушы немесе тыңдаушы Алпамыс бойындағы патриотизмге қайран қалады:
… Олар майдан ішінде,
Түзетті бұлар ұысты.
Ойын екен бұрынғы,
Ірілетті жұмысты.
Ордан бала шыққалы,
Алған жоқ әлі  тынысты.
Екеуі де болдырып,
Атының басын бұрысты…
Алпамыстың әруағы,
Тайшықтың үстін басады.
Мұны біліп Тайшық хан
Қалаға қарай қашады.
Қақпаның жетіп аузында
Құлтай баба Жәдігердің әкесі бар кезде «Алтын еді көрпесі-ай» деуі осы ойға негіз береді. Оның үстіне Алпамыстың Құлтай бабасына:Жігіттікте жүруші ең,Кіреуке тонды жамылып…Қартайғанда, жан баба,Жаяу жүрсің нағылып? – деуі оның о баста құл болмағанын танытады.Жігітіңде құс салдың,Жасанған жауды қиратып,Елден бұрын олжа алдың.Тентек пенен момындыАқылыңменен теңгеріп,Насихат жұртқа жол салдың, – деген жолдардың қолданысы Құлтайды рубасы деген танымның дұрыстығына көз жете түседі.
Алпамыс батырдың қалмақтармен соғысқан сәті жырда былай суреттеледі:
… Астында Шұбар секірді,
Жазым болып кетер деп,
Үстінде бала бекінді,
Шынжыр арқан,темір тор,
Жүн- жүн болған секілді.
Тағы шұбар бұлқынды,
Үстінде бала жұлқынды,
Қамалап тұрған қалмаққа,
Жалғыз бала ұмтылды.
Енді қалмақ сасады,
Қақпаның аузын ашады
. Біріне бірі қарамай,
Қақпаға құлып сала алмай,
Бет бетімен қашады.
Алдыңғы жағын қалмақтың
Арт жағы келіп басады…
…Кӛк орданың басында,
Көк өзеннің қасында,
Тайшық хандай ханына Алпамыс берен айқасты..
Қорытынды әр топ не үйренгені және білгені жайлы қысқаша айтып кетед
Ақ сұңқар ұшар жем үшін,Туады ерлер ел үшін,Тоқтай алмай барамынАғайын-туған ел үшін, - деп батырларымыз елін, жерін жаудан қорғауға талай аттанған. ӨЗ отаны үшін қандай қиыншылық болса да жауға қарсы тұра білген. Біз де сол батырларымыз секілді өз Отанымызды қорғайық.

Приложенные файлы

  • docx 1563356
    Размер файла: 25 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий